ԽՈՀԵՐ ԵՒ ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆՆԵՐ.- ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆ՝ ՔՐԻՍՏՈՆԷԱԿԱՆ ԵՒ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՐԺԷՔՆԵՐՈՒ ՈՒ ՍՐԲՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ

ԳԱ­ՐԵ­ԳԻՆ ՔԱ­ՀԱ­ՆԱՅ ՊԵ­ՏՈՒՐ­ԵԱՆ

գործ՝ Ռուզաննա Գալուստեանի

Ար­ժէքն ու սրբու­թիւնը իրենց բնոյ­թով կը բնո­րո­շեն իրար, որ կար­ծէք երբ սրբու­թեան մը ար­ժա­նի ըլ­լանք, ար­ժէք կ’ու­նե­նանք ու մեր ինք­նու­թիւնը այդ ար­ժէ­քով կ’ան­մա­հաց­նենք:

Կեան­քի մէջ շատ ար­ժէք­ներ կան, որոնք գո­յու­թիւն ու­նին ամէն գետ­նի վրայ, անոնք ըլ­լան տի­ե­զե­րա­կան բնոյ­թի ար­ժէք­ներ, ըն­կե­րա­յին, ան­հա­տա­կան, բա­րո­յա­կան, նիւ­թա­կան եւ այլն: »Ար­ժէք« բա­ռը ինք­նին կը բնո­րո­շէ ինք­զինք, դառ­նա­լով նուի­րա­կան մէկ գո­յու­թիւն: Երբ անձ մը կամ հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն մը զայն ձեռք բե­րեն, դժուար թէ ան­կէ հե­ռա­նան կամ իրենց­մէ հե­ռաց­նեն: Գի­տա­կից ան­ձը կը պա­հէ այն ար­ժէ­քը, որ իրեն տրուած ու յանձն­ուած է, եւ զայն լա­ւա­գոյնս խնա­մե­լով, տէր կը կանգ­նի այդ ար­ժէ­քին:

Տի­ե­զե­րա­կան առու­մով շատ մը ար­ժէք­նե­րու կող­քին կը բնո­րոշ­ուին եր­կու գլխա­ւոր ար­ժէք­ներ, որոնց հան­դէպ բա­ձար­ցակ ու ան­վի­ճե­լի յար­գանք կը տա­ծեն ժո­ղո­վուրդ­ներ ու հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն­ներ, անոնք են Կրօնքն ու Ազ­գու­թիւնը: Թէ­եւ իւ­րա­քան­չիւր հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն կամ կրօ­նա­կան հատ­ուած իրեն յա­տուկ ձեւն ու հաս­կա­ցո­ղու­թիւնը ու­նի, սա­կայն ինչ որ ալ ըլ­լան այդ հաս­կա­ցո­ղու­թիւն­նե­րը, անոնք կը մնան նուի­րա­կան ու ար­ժէ­քա­ւոր:

Հայ ժո­ղո­վուր­դը եւս, ըլ­լա­լով այս աշ­խար­հի բազ­մա­թիւ ազ­գե­րէն մին, իր դիր­քով ու ար­ժէ­քով շատ վեհ, ինք եւս ու­նի իրեն յա­տուկ ազ­գա­յին ու կրօ­նա­կան բնոյթ, որոնք այն­պի­սի ար­ժէք­ներ եղած են, որոնք շաղ­կապ­ուած են հա­յոր­դի­նե­րու ար­եան ու ողջ էու­թեան: Շատ յա­ճախ մա­հը նոյ­նիսկ անի­մաստ դար­ձած է յա­րա­բե­րա­բար այս եր­կու ար­ժէք­նե­րուն: Կա­րե­լի է ըսել, թէ հայ ազ­գը այն հազ­ուա­գիւտ ազ­գե­րէն է, որ այս­քան նուի­րա­կա­նա­ցու­ցած եւ իր ան­ձէն ու հոգի­էն վեր դա­սած է իր եկե­ղե­ցին ու ազ­գը:

Պատ­մու­թիւնը վկայ է այս իրո­ղու­թեան, ու իր էջե­րը շատ են նման երե­ւոյթ մը լա­ւա­պէս հասկ­նա­լի դարձ­նե­լու հա­մար: Հայ ան­հա­տը իր ան­ձը կը գտնէ իր հո­գե­ւոր ու ազ­գա­յին կեան­քէն ներս, առանց որոնց իր կեան­քը կը նկատ­ուի անի­մաստ ու դա­տարկ, զուրկ ամէն տե­սակ հա­մէ ու գու­նա­ւո­րու­մէ: Իր կեան­քը մի­ա­խառ­նե­լով իր եկե­ղե­ցա­կան ու ազ­գա­յին կեան­քին, հոն կը գտնէ սրտի գո­հու­նա­կու­թիւն ու հոգիի ան­փո­խա­րի­նե­լի բա­ւա­րա­րու­թիւն:

Մեր ազ­գի կրած տա­ռա­պանք­ներն ու ցա­ւե­րը, երաշ­խի­քը դար­ձած են այ­սօր­ուան մեր ան­գին ար­ժէք­նե­րուն ու սրբու­թեանց: Մեր ար­ժէք­նե­րը մեզ մի­ա­ցու­ցած ու զօ­րա­ցու­ցած են, անոնք եղած են մխի­թա­րու­թիւն ու կո­րով, այն բո­լոր ժա­մա­նակ­նե­րուն, երբ մեր հայ­կա­կան ինք­նու­թիւնը հար­ցա­կա­նի տակ կը գտնուէր: Անոնք ներ­մու­ծած են աւիշ ու ներշն­չած են սե­րունդ­ներ, իրենց մե­ծու­թեամբ եւ վե­հու­թեամբ:

Մեր ար­ժէք­ներն ու սրբու­թիւն­նե­րը միշտ եղած են իւ­րա­յա­տուկ, որոնք գի­տակ­ցու­թեան սեր­մեր ցա­նած են մեր ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րուն սրտե­րուն ու հո­գի­նե­րուն մէջ:

Ներ­կայ մեր հայ­կա­կան գո­յու­թեան իրա­կա­նու­թիւնը, ինչ­պէս անց­եա­լի ժա­մա­նակ­նե­րուն, հրա­մա­յա­կան­նե­րու դի­մաց կը գտնէ ինք­զինք, որ կը կո­չենք ազ­գա­յին եւ կրօ­նա­կան պար­տա­ւո­րու­թիւն­ներ: Անոնք կը հան­դի­սա­նան լա­ւա­գոյնս պա­հե­լու եւ խնա­մե­լու մեր ար­ժէք­նե­րը: Պար­տա­ւո­րու­թիւնը պէտք չէ հասկ­նալ լոկ իր չոր իմաս­տին մէջ, որ ինք­նին պար­տա­ւոր ու նեղ վի­ճա­կի մատն­ուե­լով բան մը կա­տա­րե­լու փի­լի­սո­փա­յու­թիւնն է:

Ար­ժէք­նե­րու եւ սրբու­թեանց պահ­պան­ման առա­քե­լու­թեան մէջ գի­տակ­ցա­բար պար­տա­ւոր ըլ­լալն է, որ իր դրա­կան ար­դիւն­քը կ’ու­նե­նայ հա­ւա­քա­կան ար­ժէք­նե­րու պահ­պան­ման ըն­թաց­քին մէջ: Երբ ան­հատ մը գի­տա­կից է իր ինք­նու­թեան ու հա­մայ­նա­կան գո­յու­թեան, շատ դիւ­րաւ կրնայ ըմբռ­նել գի­տակ­ցա­բար պար­տա­ւոր զգա­լու եւ սի­րով տա­նե­լու այն բո­լո­րը, որ իր­մէ կը պա­հանջ­ուին:

Ար­ժէք մը կամ սրբու­թիւն մը կը պահ­ուի նախ եւ առաջ սի­րա­յօ­ժար մաս­նակ­ցու­թեամբ տու­եալ ար­ժէ­քի պահ­պան­ման գոր­ծըն­թա­ցին: Առանց մաս­նակ­ցու­թեան ար­ժէ­քը կը կորսնց­նէ իր փայլ­քը ու հին­նա­լով կը դառ­նայ ան­տէր: Մաս­նակ­ցե­լով առա­ւել եւս կը ծա­նօ­թա­նանք մեր ար­ժէք­նե­րուն եւ մեր բա­ժի­նը բե­րե­լով, այդ ար­ժէքն ու սրբու­թիւնը կ’իմաս­տա­ւո­րենք, կ’երան­գա­ւո­րենք ու կը թարգ­մա­նենք ներ­կայ մեր ապ­րած մի­ջա­վայ­րին, որ իր մէջ կ’ընդգր­կէ զա­նա­զան ըն­կե­րու­թիւն­ներ, բա­րո­յա­կան ար­ժէք­ներ, տէ­սա­կէտ­ներ ու հա­մո­զում­ներ:

Պէտք է խոս­տո­վա­նիլ, որ ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ կը տար­բե­րի, կամ մեր ներ­կայ ժա­մա­նակ­նե­րուն զգա­լի ձե­ւով կը տար­բե­րի թիւը այն մար­դոց, որոնք մեր նախ­նի­նե­րու գի­տակ­ցու­թեամբ ու յանձ­նա­ռու­թեամբ կը մօ­տե­նան ար­ժէք­նե­րու պահ­պան­ման գոր­ծին: Ան­ձե­րու կը հան­դի­պինք, որոնք կար­ծէք իրենք զի­րենք կը զգան այն­պի­սի­ներ, որոնք ընե­լիք չու­նին մեր հայ­կա­կան իրա­կա­նու­թե­նէն ներս: Մար­դիկ, որոնք առանց լա­ւա­տեղ­եակ ըլ­լա­լու մեր սուրբ ար­ժէք­նե­րուն, գու­ցէ հե­տաքրք­րու­թիւն ան­գամ չեն ցու­ցա­բե­րեր այն ար­ժէք­նե­րուն, որոնք կազ­մած են մեր ողջ ինք­նու­թիւնն ու էու­թիւնը:

Մեր հայ­կա­կան կեան­քը իմաստ չու­նե­նար առանց հա­մակ հա­յու­թեան մաս­նակ­ցու­թեան, որ այդ կեան­քին արիւն կը ջամ­բէ ու կեն­սու­նա­կու­թիւն կը պար­գե­ւէ: Ան­կաս­կած բո­լոր հա­յոր­դի­ներս ընե­լիք բան մը ու­նինք մեր հայ ազ­գա­յին ու եկե­ղե­ցա­կան մեծ ու եր­կար ար­շա­ւին մէջ: Առանց բա­ցա­ռու­թեան ու զա­տո­ղու­թեան, ամէն մարդ իր կա­րե­լիու­թեան սահ­ման­նե­րուն մէջ եւ քիչ մըն ալ աւե­լի, հարկ է որ մաս­նակ­ցի մեր ինք­նու­թեան պահ­պան­ման ու բա­րո­յա­կան վե­րել­քին:

Յի­շե­լու հա­մար մեր ար­ժէք­նե­րը, որոնք սրբու­թիւն­ներ են մեզ հա­մար, կրնանք ըսել, որ մեր Սուրբ եկե­ղե­ցին ու Աստ­ուա­ծըն­կալ Հայ ազ­գը, առա­ջին օր­րան­ներն են մեզ հա­մար, որ­պէս թան­կա­գին ար­ժէք­ներ: Անոնց ծի­րէն ներս կ’իյ­նան նա­եւ մեր մշա­կու­թա­յին, պատ­մա­կան, աւան­դա­կան ու բա­րո­յա­կան ար­ժէք­նե­րը, որոնք իրենց ակուն­քը ու­նին քրիս­տո­նէ­ա­կան ու հայ­կա­կան զօ­րա­ւոր հիմ­քեր: Իրար հետ ըն­դե­լուզ­ուած ու իրար ամ­բող­ջաց­նող մեր կրօնքն ու ազ­գը, փաս­տերն են մեր մի­աս­նա­կան գո­յու­թեան ու այն ար­ժէք­նե­րուն, որոնք հի­ա­ցում պատ­ճա­ռած են հա­մայն մարդ­կու­թեան:

Մեր ինք­նու­թիւնը ան­խա­թար կը պա­հենք ու մարդ­կա­յին բարձ­րա­կէ­տը կը հաս­նինք այն ատեն, երբ կը պա­հենք մեր ար­ժէք­նե­րը, կը մաս­նակ­ցինք անոնց ճո­խաց­ման ու բա­րե­զարդ­ման: Մեր ազ­գա­յին ու եկե­ղե­ցա­կան դա­րա­ւոր աւան­դու­թիւն­նե­րը, իրենց հնամ­եայ տա­րի­քով ու վե­հու­թեամբ, միշտ կը մնան մեր կեան­քե­րը այժ­մէ­ա­կա­նաց­նող ու զար­դա­րող: Մեր գե­ղե­ցիկ հայ­կա­կան տոհ­միկ սո­վո­րու­թիւն­նե­րը կը բա­ւա­րա­րեն մեր ազ­գը միշտ նո­րու­թիւն­նե­րով լեց­նե­լու: Ուս­տի չվա­զենք այլ նո­րու­թեանց ետե­ւէն, որոնք ոչինչ են մեր սո­վո­րու­թիւն­նե­րու սքան­չե­լիու­թեան ու մե­ծու­թեան դի­մաց: Սա­կայն պէտք է մօ­տե­նալ ու մաս­նակ­ցիլ այդ ար­ժէք­նե­րուն ու աւան­դու­թիւն­նե­րուն, պէտք է սոր­վիլ ու կար­դալ զա­նոնք, պէտք է կի­րար­կել ու ներ­մու­ծել ներ­կայ մեր կեան­քին մէջ, այդ­պի­սով միայն կրնանք հասկ­նալ մեր ինք­նու­թիւնը, թէ ո՞վ է հայ ազ­գը եւ ով­քե՞ր են հա­յե­րը:

Այ­սօր խառն­ուե­լով օտար ազ­գե­րու մէջ, բա­ւա­կան դժուար կը թուի այդ բո­լո­րը պա­հելն ու կի­րար­կե­լը, սա­կայն եր­բեք ան­կա­րե­լի չէ եւ ոչ ալ անհ­նար, այլ պար­զա­պէս գի­տակ­ցու­թիւնն ու սէրն է, որ կը ս­տի­պեն մեզ տէր կանգ­նիլ մեր ար­ժէք­նե­րու պահ­պան­ման:

Երբ տե­ղի կ’ու­նե­նան եկե­ղե­ցա­կան եւ ազ­գա­յին ձեռ­նարկ­ներ կամ մա­տու­ցում­ներ, անոնք եւս նպա­տակ ու­նին պա­հել մեր ար­ժէք­նե­րը ու նոր սե­րուն­դին յի­շեց­նել, ուշ­քի հրա­ւի­րել, արթնց­նել ու հրամց­նել այն, ինչ որ օգ­տա­կար է հայ ան­հա­տի մտա­ւոր, իմա­ցա­կան, հո­գե­կան ու բա­րո­յա­կան կազմ­ուածք­նե­րուն:

Եկե­ղե­ցա­կան արա­րո­ղու­թիւն­նե­րու ներ­կայ գտնուիլն ու մաս­նակ­ցի­լը էա­կան անհ­րա­ժեշ­տու­թիւն­ներ են, նախ փառք տա­լու Աս­տու­ծոյ, Իր բո­լոր տուած պար­գեւ­նե­րուն հա­մար, ան­գամ մը եւս մեր հա­ւատ­քը հաս­տա­տե­լու, հա­ղորդ­ուե­լու Քրիս­տո­սի Մարմ­նին ու Ար­եան, ըլ­լա­լու Աստ­ուա­ծա­յին ներ­կա­յու­թեան մէջ, որ հո­գե­կան ան­հուն բա­ւա­րա­րու­թիւն կը պար­գե­ւէ, աղօ­թե­լու, մաս­նակ­ցե­լու մեր նախ­նի­նե­րու կող­մէ հաս­տատ­ուած աւան­դու­թեանց, եկե­ղե­ցա­կան մշա­կոյ­թին ու հա­ւատ­քի ուղ­ղա­փա­ռու­թեան: Սուրբ Պա­տա­րագ­նե­րուն ներ­կայ գտնուի­լը կը հաս­տա­տէ մեր հա­ւատ­քին հան­դէպ ու­նե­ցած յար­գանքն ու բծախնդ­րու­թիւնը: Եկե­ղե­ցա­կան զա­նա­զան տօ­նախմ­բու­թիւն­ներ, յի­շա­տա­կու­թիւն­ներ կամ, որոնց հետ մի­ա­խառն­ուած են մեր ազ­գա­յին բար­քերն ու աւան­դու­թիւն­նե­րը: Այս բո­լո­րը ար­ժէք կ’ու­նե­նան ու կ’ըմբռն­ուին, միայն մօ­տե­նա­լով ու մաս­նակ­ցե­լով:

Գա­լով ազ­գա­յին ու հա­մա­հայ­կա­կան ելոյթ­նե­րուն, անոնք ըլ­լան դա­սա­խօ­սու­թիւն­ներ, ձեռ­նարկ­ներ, յի­շա­տա­կի ելոյթ­ներ, զրոյց­ներ, հա­ւաք­ներ եւ այլն, նոյն նպա­տա­կը կը հե­տապն­դեն ինչ էր պա­րա­գան եկե­ղեց­ւոյ: Առանց աւիշ ու սնունդ ստա­նա­լու, դժուար թէ պահ­ուի մեր ինք­նու­թիւնը: Մարդ արա­րածը միշտ կա­րի­քը ու­նի նո­րոգ­ուե­լու եւ քա­ջա­լեր­ուե­լու, որ­պէս­զի մնայ իր ինք­նու­թեա­նը մէջ: Ամէն մէկ ելոյթ, ինչ բնու­թիւն ալ որ կրէ, նպա­տակ մը կը հե­տապն­դէ, որ նախ եւ առաջ ջամ­բել ազ­գա­յին առողջ կրթու­թիւն, գի­տակ­ցու­թիւն եւ յա­րա­տե­ւու­թեան կո­րով: Սա­կաւ առ սա­կաւ սկսած է նուա­զիլ այս գի­տակ­ցու­թեան ըմբռ­նու­մը մեր մէջ, որ­պէս ազ­գա­յին գո­յու­թիւն:

Կրօն­քի ու ազ­գու­թեան հան­դէպ մեր ու­նե­նա­լիք ակ­նա­ծանքն ու սէ­րը պէտք է գե­րա­զան­ցէ ամէն տե­սակ իրա­կա­նու­թիւն ու ար­ժէք: Շատ լաւ իմա­նա­լու ենք, որ այս աշ­խար­հի վրայ չկայ ազ­գու­թիւն մը, որ հայ ազ­գի նման ու­ժեղ կրօ­նա­կան ու ազ­գա­յին հիմք ու­նի մի­ա­ժա­մա­նակ: Սա­կայն մեր հա­մա­հայ­կա­կան  մե­ծու­թիւնը կը յայտ­նա­բեր­ուի այն ատեն միայն, երբ կը մե­ծար­ուին մեր եկե­ղե­ցին ու ազ­գը, որոնց գո­յու­թեան ի խնդիր շատ նա­հա­տա­կու­թիւն­ներ եղած են:

Մեր ար­ժէք­ներն ու սրբու­թիւն­նե­րը մե­զի հա­մար այն­պի­սի զէն­քեր են, որոնք դա­րեր շա­րու­նակ պաշտ­պա­նած են մեզ օտար ներ­մու­ծում­նե­րէ, այն­պի­սի վա­հան­ներ են, որոնց պող­պատ­եայ նկա­րագ­րով մենք մեզ ապա­հով գտած ենք բո­լոր նետնձ­գու­թիւն­նե­րէն:

Սփիւռ­քի մէջ մեծ է կա­րի­քը ար­ժէք­նե­րու պահ­պան­ման եւ այդ զօ­րակ­ցու­թիւնը կը կա­յա­նայ ամէն բա­նէ առաջ մաս­նակ­ցու­թեան մէջ, մաս­նակ­ցու­թիւն կ’ըլ­լայ երբ հե­տաքրք­րու­թիւն ու բծախնդ­րու­թիւն կայ, մաս­նակ­ցու­թիւն կ’ըլ­լայ երբ հայ ան­հա­տը ինք­զինք մօ­տիկ կը զգայ իր եկե­ղեցի­ին ու ազ­գին: Այս հրա­մա­յա­կան­նե­րով է, որ հայ ժո­ղո­վուր­դը իր հա­յե­ցի կեան­քը կրնայ առողջ պա­հել:

Պահ­պա­նե­լու հա­մար պահ­պա­նող է պէտք,

Աղօ­թե­լու հա­մար աղօ­թող է պէտք,

Սկսե­լու հա­մար սկսող է պէտք…:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*