ՄՈՎՍԷՍ ՊՉԱՔՃԵԱՆ՝ ՓԱՐԻԶԻ ՄԵՐ ՏՂՈՒՆ ԲԱՐԻ ԵԿԱՐ

0 0
Read Time:7 Minute, 59 Second

Տեսն­ուած է, թէ շա­տեր ներ­կա­յի մեր գրա­կան հրա­պա­րա­կի ընդ­հա­նուր վի­ճա­կէն դա­տե­լով, յու­սա­հատ կ°ը­սեն, թէ Սփիւռ­քա­հայ մեր գրա­կա­նու­թիւնը, կա­մաց կա­մաց սկսած է ամա­յա­նալ:

Անոնք նոյ­նիսկ կÿար­դա­րա­նան ըսե­լով, թէ զա­նա­զան պայ­ման­նե­րու բե­րու­մով գրա­կա­նու­թեամբ զբա­ղող­նե­րը որոշ քա­ջա­լե­րանք չգտնե­լով յու­սա­հատ կը կորս­ուին կամ կա­մա­ւոր՝ հրա­պա­րա­կէն կը հե­ռա­նան:

Մտա­հոգ հա­յու մը հա­մար, լուրջ վա­խի ստուեր մըն է այս մէ­կը, որ կար­ծես սկսած է նշմա­րե­լի դառ­նալ ամէն տեղ: Այս հա­մայ­նա­պատ­կե­րով կար­ծես անել ճամ­բու մը ծայ­րը հա­սած ըլ­լանք եւ կամ ալ կար­ծես անա­պատ մըն է, որ սկսած ենք կտրել:

Կը հպար­տա­նանք, որ հա­րուստ մշա­կոյթ ժա­ռան­գած ժո­ղո­վուրդ ենք: Միւս կող­մէ հա­յու­թեան շար­քե­րուն մէջ հա­յե­րէն խօ­սող­նե­րու թիւը ու անոր զու­գա­հեռ, նա­եւ հա­յե­րէն կար­դա­ցող­նե­րու եւ ին­չու չէ գրող­նե­րու թիւը նուա­զած է:

Կը հա­ւա­տանք, որ լե­զու մը, որ չի խօս­ուիր տան, դպրո­ցին կամ շու­կա­յին մէջ, այլ խօս­քով ամէ­նօր­եայ հա­ղոր­դակ­ցու­թեան մի­ջոց չէ կ’աղ­քա­տա­նայ եւ իր կա­րո­ղա­կա­նու­թիւնը կորսնց­նե­լով կը մեռ­նի:

Տա­կա­ւին աւե­լին՝ երբ խօս­ուած լե­զուն չգրուի, ինք­նա­բե­րա­բար պատ­մու­թեան հո­սան­քին մէջ կÿընկղ­մի ու խեղ­դա­մահ ըլ­լա­լով կը կորս­ուի, կ’ան­հե­տա­նայ:

Ասոնք ու­րիշ հար­ցեր են, սա­կայն եւ այն­պէս մեզ կ°ա­ռաջ­նոր­դեն դէ­պի յու­սա­հա­տու­թիւն, որուն իբ­րեւ ար­դիւնք կÿեզ­րա­փա­կենք ըսե­լով, թէ դիւ­րին բան չէ հայ ըլ­լա­լը եւ մա­նա­ւանդ հայ գրող ըլ­լալն ու մնա­լը:

Ամէն առիթ­նե­րով կրկնած եմ, թէ այս օրե­րուն ամէն բա­նի պէտքն ու կա­րի­քը ու­նինք, բա­ցի ան­տար­բե­րու­թե­նէն: 

*** 

Սա­կայն ին­չո՞ւ այս­քան եր­կար նա­խա­բան. ին­չո՞ւ այս­չափ »լա­ւա­տե­սու­թիւն«:

Պար­զեմ… 

Որով­հե­տեւ այս օրե­րուն Փա­րի­զէն, Մով­սէս Պչաքճ­եա­նը մեր մօտ հիւր եկած է: Ան իբ­րեւ Ֆրան­սա­հայ մտա­ւո­րա­կան եւ գրա­գէտ, տա­կա­ւին վեր­ջերս պար­գե­ւատր­ուե­ցաւ հայ­րե­նի Մով­սէս Խո­րե­նա­ցի շքան­շա­նով:

Գրո­ղին հա­մար ամօթ է ան­ծա­նօթ մնալ հա­սա­րա­կու­թեան, անոր հա­մար կ’ու­զեմ ներ­կա­յաց­նել զինք՝ շա­տե­րու ծա­նօթ եւ ան­ծա­նօթ այս Ֆրան­սա­բ­նակ Սփիւռ­քա­հայ մտա­ւո­րա­կա­նը, որ բա­րե­կամս ու մտե­րիմս ըլ­լա­լէ առաջ է նա­եւ Հա­լէպ կոչ­եալ հնա­մաշ եւ հին հէք­իաթ­նե­րու քա­ղա­քին, Ազ­գա­յին Ճե­մա­րա­նի ըն­կեր­նե­րէս մէ­կը, որ տաս­նամ­եակ­նե­րէ ի վեր մեր գրա­կա­նու­թեան սայլն է, որ առաջ կը քշէ ու յա­նուն հայ ար­ձա­կին իր գրի­չով յա­մա­ռօ­րէն կը շա­րու­նա­կէ իր ամէ­նօր­եայ դրօ­շար­շա­ւը:

Ահա թէ ինչ­պէս շնոր­հիւ իր ճի­գին, պրպտում­նե­րուն եւ համ­բե­րու­թեան մեր ար­դի  գրա­կա­նու­թեան նոր ար­ժա­նիք­ներ բե­րաւ, որոշ հմայ­քի եւ գրա­կան գե­ղեց­կու­թեան կող­քին:

Ըսած են, թէ մարդ­կա­յին բո­լոր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­նե­րը յա­րա­տեւ պայ­քա­րի ար­դիւնք եղած են եւ անոր հա­մար է, որ մար­դոց կեան­քը ար­ժե­ւո­րած են:

Իմ կար­գիս սի­րած եմ ու կը սի­րեմ խան­դա­վառ­ուիլ նման ար­ժէք­նե­րով, որով­հե­տեւ ուժ եւ թափ կու տան մտքիդ ու հոգի­իդ:

Պչաքճ­եան մեր հիւ­րը տաս­նամ­եակ­նե­րով Փա­րիզ բնա­կե­լով ծա­փա­հա­րե­լի աշ­խու­ժու­թեամբ նախ մե­զի ժպտաց Ֆրան­սա­հայ մա­մու­լի էջե­րէն ու իր յա­տուկ գրա­կա­նու­թեամբ եւ մա­նա­ւանդ ժա­մա­նա­կա­կից քրտին­քով, ճա­կատա­բաց ու ան­վա­րան մուտք գոր­ծեց Ֆրան­սա­հայ ներ­կայ  գրա­կա­նու­թեան մէջ: 

Այս մէ­կը մե­զի հետ նա­եւ հպար­տօ­րէն կրնայ վկա­յել ֆրան­սա­հայ ներ­կայ գրա­կա­նու­թիւնը:

Եւ որով­հե­տեւ հայ գրա­կա­նու­թեամբ ապ­րի­լը կամ մեռ­նի­լը հայ գրա­գէ­տէն կա­խում ու­նի, ուս­տի վի­պա­գիր Պչաքճ­եան լա­ւա­պէս ըմբռ­նե­լով կեան­քի եւ մա­նա­ւանդ հա­սա­րա­կութեան ելե­ւէջ­նե­րը, հայ միտ­քի ու ջի­ղի, ստեղ­ծու­մի եւ կեր­տու­մի ար­ժէք­նե­րը եւ անոնց մեր դա­րա­ւոր մշա­կոյ­թի գո­յա­տեւ­ման ապա­հո­վու­մը, երա­զի ու գե­ղեց­կու­թեան փնտռտուք­նե­րու իր գրու­թիւն­նե­րով հայ գրա­կա­նու­թեան մո­լո­րա­կը հարս­տա­ցուց նո­րա­հունչ եւ հա­ղոր­դա­կից իր ոճո­վը:

Իր գոր­ծե­րը ըն­թեր­ցող մը հաս­տա­տա­պէս պի­տի նկա­տէ, թէ վի­պա­գիր Պչաքճ­եա­նի տո­ղե­րուն մէջ խորք ու ջիղ կայ: Կայ նա­եւ ար­ժէք­նե­րու որա­կա­ւո­րում ոճի եւ երե­ւա­կա­յու­թեան խո­րու­թիւն եւ վեր­լու­ծու­թիւն: Այս բո­լո­րը ան­կաս­կած, որ ձրի բա­րե­նիշ­ներ չեն իր վաս­տա­կին եւ աշ­խա­տան­քին:

Անոնք, որոնք զինք չեն տե­սած իրեն հան­դի­պած վայրկ­եա­նին պի­տի նշմա­րեն, որ իր նկա­րագ­րի մե­ծու­թեան կող­քին ան խա­ղաղ նայ­ուածք մըն ալ ու­նի, որ մշտաժ­պիտ իր դէմ­քին վրայ պա­հած, իր հետ կը տա­նի ամէն տեղ:

Վի­պա­գի­րը ամէն վայրկ­եան պատ­րաստ է յուշ մը պատ­մե­լու: Իր ձայ­նը հա­մակ­րանք կը յայտ­նէ: Հա­ճե­լի խօ­սա­կից է, խո­հա­կից, խորհր­դա­կից:

Աշ­խար­հի ցե­խէն վեր ել­լե­լով եւ միշտ ան­կէ բարձր մնա­լով՝ վաս­տա­կա­շատ մտա­ւո­րա­կա­նը իր նո­րա­գոյն հա­տո­րին գի­նե­ձօ­նին ներ­կայ ըլ­լա­լու հրա­ւիր­ուած է:

Առանց ձրի գո­վա­սանք­նե­րու տիղ­մին մէջ մխրճուե­լու, հաս­տա­տեմ, թէ ինք սի­րե­լի ներ­կա­յու­թիւն մըն է ոչ միայն Արեւմ­տա­հայ ժա­մա­նա­կա­կից գրա­կա­նու­թեան ան­դաս­տա­նին մէջ, այլ նա­եւ յատ­կա­պէս Ֆրան­սա­հայ գրա­կան աստ­ղա­հոյ­լին՝ նրբա­ճա­շակ ու վա­ւե­րա­կան իր վէ­պե­րով:

Օժտ­ուած ըլ­լա­լով կեան­քը դի­տե­լու, պատ­կե­րե­լու, պայ­ծառ, ճա­շա­կա­ւոր եւ հրա­պու­րիչ նկա­րագ­րով դրսե­ւո­րե­լու իր գրա­կան թէք­նի­քին, ան նրբա­հիւս ու ճոխ հա­յե­րէ­նով, իր գրա­կան հա­րուստ վաս­տա­կին վրայ վեր­ջերս նոր յա­ւե­լում մըն ալ ար­ձա­նագ­րած է »Ան­ցո­ղիկն ու ժա­ման­ցե­լին« վէ­պի հրա­տա­րա­կու­մով:

Հաս­տա­տա­պէս Մով­սէս Պչաքճ­եան ինք­նա­տիպ ար­ձա­կա­գիր մըն է: Մեծ գրա­գէտ մը, որ ոչ միայն կը տագ­նա­պի հա­յու­թիւնը յու­զող հար­ցե­րով, այ­լեւ մտա­հոգ է մեր լեզ­ուին ճա­կա­տա­գի­րով:

Ու իր գոր­ծե­րը ար­դար վկա­յու­թիւն­ներ են, իր այդ տա­րած աշ­խա­տան­քին:

Միւս կող­մէ իրեն հա­մար Հա­լէ­պի Ճե­մա­րա­նը կեան­քի այն դպրոցն է, ուր ուս­ման կող­քին կը սոր­վիս հայ­րե­նա­սի­րու­թիւն, զո­հո­ղու­թիւն, համ­բե­րու­թիւն եւ յար­գանք:

Մէկ խօս­քով Ճե­մա­րա­նը դարբ­նոց մըն է, որուն առա­քե­լու­թիւնը հա­ւատք է եւ յանձ­նա­ռու­թիւն: Ու Մով­սէս Պչաքճ­եան նոյն այդ Զա­րե­հա­կերտ Ճե­մար­անի հպարտ շրջա­նա­ւարտ­նե­րէն մէկն է: 

*** 

Անց­եալ դա­րու առա­ջին կի­սուն Մեծ Եղեռ­նի եւ յետ Եղեռն­եան սե­րուն­դի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ՝ Նար­դու­նի, Շու­շան­եան, Շահ­նուր եւ տա­կա­ւին ու­րիշ­ներ, իբ­րեւ Փա­րի­զի մեր տղա­քը, եկան ջեր­մաց­նելու ու ճո­խաց­նելու Սփիւռ­քա­հայ եւ յատ­կա­պէս Ֆրան­սա­հայ մեր գրա­կա­նու­թիւնը:

Թող այս տո­ղե­րը, տա­րի­ներ առաջ Սփիւռ­քի քար­քա­րոտ ճա­նա­պար­հին վրայ ոտք դրած այս ան­գամ Փա­րի­զի մեր այս տղուն՝ Մով­սէս Պչաքճ­եա­նին հա­մար ըլ­լան ի խո­րոց սրտէ բա­րի եկա­րի տաք ու կա­րօ­տա­լի ող­ջոյն մը:

About Post Author

admin

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՄԵԾԻ ՏԱՆՆ ԿԻԼԻԿԻՈՅ ԱՐԱՄ Ա. ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՀՈՎՈՒԱՊԵՏԱԿԱՆ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆԸ՝ ՍՈՒՐԻԱ
Next post ԱՐԵՒԵԼԵԱՆ Ա.Մ.Ն. Հ.Մ.Ը.Մ.-Ի 34-ՐԴ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles