ՆԻՒ ԵՈՐՔ.- ՖՐԱՆՍԱՀԱՅ ԳՐՈՂ ՄՈՎՍԷՍ ՊՉԱՔՃԵԱՆ ԵՒ «ԱՆՑՈՂԻԿԸ ԵՒ ԺԱՄԱՆՑԵԼԻՆ»

0 0
Read Time:9 Minute, 52 Second
 Նիւ Եորք­եան շա­բա­թա­մի­ջի երե­կո­նե­րուն հայ գա­ղու­թին հա­մար ոչ կե­րու­խու­մա­յին ձեռ­նարկ մը կազ­մա­կեր­պե­լը բա­ւա­կան քա­ջու­թիւն կը պա­հան­ջէ. այդ քա­ջու­թիւնը ու­նե­ցաւ Հա­մազ­գա­յի­նի Կրթա­կան եւ Մշա­կու­թա­յին Միու­թեան Նիւ Եոր­քի մաս­նա­ճիւ­ղի Գրա­կան Յանձ­նա­խում­բը Հինգ­շաբ­թի, Հոկ­տեմ­բեր 8, 2009-ի երե­կոյ­եան աւե­լի քան յի­սուն գրա­սէր հա­յեր խմբե­լով Վուտ­սայ­տի Հայ Կեդ­րո­նէն ներս:

Երե­կոն նուիր­ուած էր Ֆրան­սա­հայ գա­ղու­թի յայտ­նի մտա­ւո­րա­կան ար­ձա­կա­գիր-բա­նաս­տեղծ Պրն. Մով­սէս Պչաքճ­եա­նի վեր­ջին վէ­պին:

Հա­մազ­գա­յին Կրթա­կան եւ Մշա­կու­թա­յին Միու­թեան Ատե­նա­պետ Տքթ. Հրանդ Մար­գար­եան իրեն յա­տուկ ե°ւ մաս­նա­գի­տա­կան եւ մտեր­միկ զրու­ցո­ղի ոճով երե­կոն հո­վա­նա­ւո­րեց ու կար­գով բեմ հրա­ւի­րեց նախ՝ Զար­մայր Սեդ­րաք­եա­նը, որ նշեց թէ՝ Մով­սէս Պճաքչ­եա­նի՝ Ան­ցո­ղիկն ու Ան­ժա­մա­նա­ցե­լին գիր­քին շնոր­հան­դէ­սը նա­խա­ձեռ­նու­թիւնն է հիւ­սի­սա­յին Ա.Մ.­Ն.ի եւ Քա­նա­տա­յի Շրջա­նա­յին Վար­չու­թիւն­նե­րուն: Առա­ջի­նը տե­ղի կÿու­նե­նայ այ­սօր Նիւ Եոր­քի մէջ եւ յա­ջոր­դա­բար  այլ քա­ղաք­նե­րու մէջ: Տոքթ  Մար­գար­եան ապա հրա­ւի­րեց Հո­գեշ­նորհ Հայր Վա­հան Վար­դա­պետ Յով­հան­նիս­եա­նը՝ հո­վիւ Սրբոց Նա­հա­տա­կաց եկե­ղեց­ւոյ, որ խօ­սե­ցաւ Մով­սէս Պչաքճ­եան մար­դու մա­սին:

Ձախէն աջ՝ Ռիթա Կիրակոսեան, Տոքթ. Ժանէթ Մարգարեան, Մարուշ Կիւլիւմեան, Տոքթ. Վարդան Մաթէոսեան, Մովսէս Պչաքճեան, Հայր Վահան Յովհաննիսեան, Լիզա Եսայեան, Արմինէ Մինասեան, Արեւիկ Գաբրիէլեան, Աւետիս Հաճեան եւ Տոքթ. Հրանդ Մարգարեան
Ձախէն աջ՝ Ռիթա Կիրակոսեան, Տոքթ. Ժանէթ Մարգարեան, Մարուշ Կիւլիւմեան, Տոքթ. Վարդան Մաթէոսեան, Մովսէս Պչաքճեան, Հայր Վահան Յովհաննիսեան, Լիզա Եսայեան, Արմինէ Մինասեան, Արեւիկ Գաբրիէլեան, Աւետիս Հաճեան եւ Տոքթ. Հրանդ Մարգարեան

Պրն. Պչաքճ­եան ծնած է Հա­լէպ, ուր ան­ցու­ցած է իր ման­կու­թիւնն ու կա­նուխ երի­տա­սար­դու­թիւնը: Կրթա­սի­րաց նա­խակր­թա­րա­նի շրջա­նա­ւար­տու­թե­նէն ետք միջ­նա­կարգ ու երկ­րոր­դա­կան ու­սու­մը շա­րու­նա­կած է Քա­րէն Եփ­փէ Ճե­մա­րա­նին մէջ, իսկ հա­մալ­սա­րա­նա­կան ուս­ման հա­մար ան­ցած է Դա­մաս­կոս հե­տե­ւե­լու անգ­լե­րէն գրա­կա­նու­թեան դա­սըն­թացք­նե­րուն: Հա­մալ­սա­րա­նը աւար­տե­լէ ետք վե­րա­դար­ձած է Հա­լէպ, նոյն իր իսկ աշա­կեր­տած Ճե­մա­րա­նը այս ան­գամ՝ ու­սուց­չի հան­գա­ման­քով եօ­թը տա­րի­ներ ապ­րե­լու: Լի­բա­նա­նի նա­խա­պա­տե­րազմ­եան փայ­լուն օրե­րուն վեց տա­րի­ներ ան­ցու­ցած է Պէյ­րութ ան­կէ ան­ցած Փա­րիզ, ուր վա­րած է ու­սուց­չա­կան պաշ­տօն. ապա ու մին­չեւ իր հանգստ­եան կոչ­ուի­լը դիւա­նա­պետն է եղած Ս. Յով­հան­նէս Մկրտիչ Մայր Տա­ճա­րին: Իր վեր­ջին պաշ­տօ­նին մէջ յա­ջո­ղե­լուն մեծ նե­ցուկ եղած է իր զու­լալ հա­յե­րէ­նին ու անգ­լե­րէ­նին կող­քին նա­եւ ֆրան­սե­րէ­նի տի­րա­պե­տու­թիւնը:

Ել­լե­լով յու­շե­րէ Հայր Յով­հան­նիս­եան բնու­թագ­րեց Պրն. Պչաքճ­եա­նը որ­պէս շատ լուրջ մար­դու. լրջու­թիւն մը որ դի­մա­ցի­նը իրեն եր­կիւ­ղա­ծու­թեամբ մօ­տե­նա­լու կը ստի­պէ, իսկ բծախն­դիր հա­յե­րէ­նա­խօ­սու­թիւնը՝ առա­ջին հեր­թին կաս­կա­ծան­քի տակ կը դնէ անոր ֆրան­սա­հայ ըլ­լա­լու հան­գա­ման­քը: Պրն. Պչաքճ­եա­նի արեւ­մուտ­քի մէջ հա­յե­րէն լե­զուով հե­ղի­նա­կե­լը այս օրե­րուս դժբախտ-քաջ հաս­տա­տու­մով մը Հայր Յով­հան­նիս­եան »ձայն բար­բա­րոյ յա­նա­պա­տի« կը կո­չէ: Որ­քա¯ն տխուր իրա­կա­նու­թիւն:

Տոքթ. Ժա­նէթ Մար­գար­եա­նի սուր ընտ­րու­թեամբ եւ Լի­զա Եսայ­եա­նի խոր ապ­րու­մով ըն­թեր­ցա­նու­թե­նէն ներ­կա­նե­րը լուրջ ճա­շակ մը առին 850 էջե­րէ բաղ­կա­ցած Պրն. Պչաքճ­եա­նի երկ­հա­տոր վէ­պի նիւ­թին, ոճին, լեզ­ուին ու աշ­խար­հին:

Տոքթ. Մար­գար­եան ներ­կա­յա­ցուց իր մտա­ւո­րա­կան գոր­ծե­րով ար­դէն իսկ ծա­նօթ ու միշտ ինք­զինք գե­րա­զան­ցող՝ բա­նա­սէր, թարգ­մա­նիչ Տի­ար Վար­դան Մատ­թէ­ոս­եան: Ան խո­րունկ, ման­րակր­կիտ ու հիւ­մո­րով հա­մեմ­ուած ոճով ներ­կա­յա­ցուց »Ան­ցո­ղի­կը եւ Ան­ժա­ման­ցե­լին« երկ­հա­տո­րը, որ Տոքթ. Մար­գար­եա­նի նշու­մով Հա­մաս­տե­ղի »Սպի­տակ Ձի­ա­ւոր«էն ետք սփիւռք­եան առա­ջին ծա­ւա­լուն գե­ղար­ուես­տա­կան վէպն է:

Տի­ար Մատ­թէ­ոս­եան շատ կարճ ժա­մա­նակ­ուան մէջ իր գրա­կա­նա­գէ­տի հմտու­թեամբ կրցաւ ներ­կա­նե­րը իր հետ խո­րա­սու­զել ու պտտցնել վէ­պի հե­րո­սին ու հե­ղի­նա­կին աշ­խար­հին տար­բեր ալ­քե­րուն ու ծալ­քե­րուն մէջ,  զու­գա­հեռ­ներ առա­ջար­կե­լով եր­կու­քին կեան­քե­րուն ըն­թաց­քին մէջ:

Գրքին առ­թած քա­նի մը հար­ցե­րուն անդ­րա­դառ­նա­լով ու մէջ­բե­րե­լով գրքէն, ան հաս­տա­տեց թէ, »Վեր­ջին հա­շուով ամէն մէկ ըն­թեր­ցում ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն մըն է եւ ամէն մէկ ըն­թեր­ցող վերս­տին կը գրէ իր մտքին մէջ ինչ որ կը կար­դայ.  հե­տե­ւա­բար գիրք մը կրնայ ու­նե­նալ այն­քան մեկ­նա­բա­նու­թիւն­ներ, որ­քան ըն­թեր­ցող­ներ«:

Պրն. Մատ­թէ­ոս­եան անդ­րա­դար­ձաւ այն իրո­ղու­թեան, որ ֆրան­սա­հայ գրա­կա­նու­թիւնը առան­ձին ուղ­ղու­թիւն մըն է սփիւռ­քա­հայ գրա­կա­նու­թեան մէջ, 1920-ական թուա­կան­նե­րէն մին­չեւ 70-ական­ներ, որուն տի­տան­նե­րէն է Շա­հան Շահ­նուր, իսկ այժմ­եան գրող­նե­րը, ան նշեց, այդ յի­սուն տար­ուան ստեղծ­ուած աւան­դին շա­րու­նա­կու­թիւնն են փաս­տօ­րէն: Այս­տեղ զու­գա­հեռ մը գտաւ ան »Նա­հան­ջը Առանց Եր­գի« վէ­պին աշ­խար­հին հետ, որ կը մատ­նան­շէ սփիւռ­քա­հա­յու­թեան նա­հան­ջող եր­թը՝ օտա­րի հետ յա­րա­բե­րու­թեան ընդ­մէ­ջէն, զոր նա­եւ Ամե­րի­կա­յի մէջ ար­ծար­ծած է Յա­կոբ Կա­րա­պեն­ցը:

Վէ­պին առանց­քը կը կազ­մէ սի­րոյ պատ­մու­թիւն մը հայ երի­տա­սար­դի եւ օտար օրի­որ­դի մը մի­ջեւ: Հե­տաքրք­րա­կան է սա­կայն այն, որ ի հա­կադ­րու­թիւն մինչ այս Արեւ­մուտք գրուած վէ­պե­րուն մէջ, ըլ­լայ Ամե­րի­կա թէ Եւ­րո­պա,  ինչ­պէս որ յայտ­նի գրող Վե­հա­նոյշ Թէք­եան դի­տել տուած է՝ հա­յու եւ օտա­րի յա­րա­բե­րու­թեան մէջ երբ միշտ օտա­րը դա­տա­պարտ­ուած էր մեռ­նե­լու, այս­տեղ՝ ոչ, ան չի մեռ­նիր: Փշոտ հարց, պատ­կեր, որ տար­բեր ձե­ւե­րով տար­բեր մեկ­նա­բա­նու­թիւն­նե­րու կա­րե­լի էր հաս­նիլ միշտ.

– հա­յուն վե­րապ­րե­լու կա­րո­ղու­թիւնը

– հայ եւ օտար յա­րա­բե­րու­թեան ան­բեղմ­նա­ւոր ըլ­լա­լու բնոյ­թը:

Մէկ խօս­քով՝ հա­յը եւ օտա­րը ան­մէկ­տե­ղե­լի ըլ­լա­լու միտ­քը կÿար­ծարծ­ուի այս վէ­պին մէջ:

Սփիւռք­եան կեան­քին մէջ հետզ­հե­տէ խո­րա­ցող սփիւռ­քա­հա­յը ալ դէմ հան­դի­ման կը գտնուի տար­բեր-տար­բեր եզ­րա­կա­ցու­թիւն­նե­րու օրի­նակ՝ ան­պայ­ման ար­եամբ չէ որ կը ժա­ռան­գես քու ինք­նու­թիւնդ, արիւնը չէ, այլ ինչ որ կը ստանձ­նես  դուն ինքդ:

Ամէն միտք որ կը հրամց­ուէր աւե­լի ու աւե­լի կը կա­պէր հան­դի­սա­տե­սը գրքին: Պրն. Մատ­թէ­ոս­եան քաղ­ուա­ծա­բար անդ­րա­դար­ձաւ վէ­պին հե­տեւ­եալ հատ­ուա­ծին. »Պի­տի նե­րեմ բո­լո­րին, պի­տի նե­րեմ մէկ պայ­մա­նաւ… պի­տի նե­րեմ մե­ղա­ւոր բո­լոր պե­տու­թիւն­նե­րուն, պայ­մա­նաւ որ իրենց եր­կիր­նե­րուն մէջ բնա­կու­թիւն հաս­տա­տած բո­լոր հայ գաղ­թա­կան­նե­րուն պար­տադ­րեն վե­րա­դառ­նալ իրենց հայ­րե­նի­քը, այդ գաղ­թա­կան­նե­րը ըլ­լան բա­նուոր թէ գոր­ծա­տէր, սափ­րիչ, եր­գիչ, ու­սու­ցիչ թէ ոս­կե­րիչ, ան­կա­րե­ւոր որ ստա­ցած ըլ­լան իրենց գաղ­թած եր­կիր­նե­րուն հպա­տա­կու­թիւնը: Պատ­րաս­տեն եւ կազ­մա­կեր­պեն անոնց վե­րա­դար­ձը: Հա­յը պէտք է մոռ­նայ Հա­յաս­տա­նը, իսկ Հա­յաս­տա­նը մոռ­նա­լու հա­մար Հա­յաս­տան ապ­րիլ պայ­ման է«: Ցնցիչ փի­լի­սո­փա­յու­թիւն:

Ըն­դա­մէ­նը հինգ տար­ուան մէջ երկն­ուած այս ծա­ւա­լուն գոր­ծին հե­ղի­նա­կը, ար­ժա­նա­ցած է »Մով­սէս Խո­րե­նա­ցի« պե­տա­կան մրցա­նա­կին:

Տի­ար Յա­կոբ Պալ­եան որ ներ­կայ էր երե­կո­յին, իր խրոխտ ոճով անդ­րա­դար­ձաւ սփիւռ­քա­հա­յու­թեան ու ընդ­հան­րա­պէս հա­յու­թեան ցա­ւե­րէն մէկ քանի­ին, որոնց սպի­ա­ցու­մը մեծ ճի­գե­րու չէ որ կը կա­րօ­տի, այլ՝ կա­մե­ցո­ղու­թեան եւ գի­տակ­ցու­թեան. ինչ­պէս՝ Մես­րոպ­եան ուղ­ղագ­րու­թեան վե­րա­հաս­տա­տու­մը:

Հա­րուստ երե­կո­յի աւար­տին ներ­կա­նե­րը իրենց կարթ­ուած հո­գին հանգս­տաց­նե­լու մի­տու­մով յափշ­տա­կե­ցին այդ­տեղ գտնուած մէկ քա­նի հա­տոր­նե­րը: Երա­նի հայ ըն­թեր­ցո­ղին կեան­քին մէջ կրկնուող գործ մը ըլ­լայ այս. ահա ա°յն ատեն կþապ­րի հա­յե­րէ­նը սփիւռ­քի մա­նա­ւանդ արեւմտ­եան սփիւռ­քին մէջ. ինչ­պէս դի­տել տուաւ նա­եւ Պրն. Պալ­եան, ու հայ գրո­ղը այլ ազ­գե­րու գրող­նե­րուն նման կÿապ­րի ու կը գոր­ծէ միայն որ­պէս գրող, ու իր ֆի­զի­քա­կան գո­յու­թիւնը ապա­հո­վե­լու մի­տու­մով չÿիյ­նար դէս ու դէն այլ աշ­խա­տան­քի մէջ հա­լեց­նե­լու իր օր­ուան ամե­նա­բե­ղուն ժա­մե­րը:

Ապա հան­դի­սա­տե­սը բախ­տա­ւոր­ուե­ցաւ ան­ձամբ տես­նե­լու ու լսե­լու հե­ղի­նա­կին մեղմ ու հան­դարտ շնոր­հա­կա­լա­կան խօս­քը, զոր աւար­տեց  բա­նաս­տեղ­ծու­թեան մը ըն­թեր­ցու­մով:

Գրիչ­նիդ դա­լար Պրն. Պչաքճ­եան եւ ձեր եր­թը՝ եր­կար:

Հոկ­տեմ­բեր 9, 2009

About Post Author

admin

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ԵՐԵՒԱՆԻ ՄԷՋ ՀԱՒԱՔ ԵՒ ՑՈՅՑ
Next post ՀԱՅԱԶԳԻ ԵՐԱԺԻՇՏ ՄԻՇԷԼ ԼԸԿՐԱՆ՝ Մ.ՆԱՀԱՆԳՆԵՐՈՒ ՄԷՋ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles