ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹԵԱՆ ԱՌԱՋԱՐԿԱԾ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

0 0
Read Time:23 Minute, 24 Second

Հա­յաս­տա­նի եւ Թուրքի­ոյ Հան­րա­պե­տու­թիւ­ննե­րու մի­ջեւ, Օգոս­տո­սի 31, 2009-ին, կա­տար­ուած ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րուն, Հայ Յե­ղա­փո­խա­կան Դաշ­նակ­ցու­թիւնը առա­ջար­կած է փո­փո­խու­թիւն­նե­րու շարք մը, առա­ջին հեր­թին շեշ­տե­լով թէ եր­բեք դէմ չէ եղած եր­կու եր­կիր­նե­րու մի­ջեւ, յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու բնա­կա­նո­նաց­ման գա­ղա­փա­րին: Ըն­թեր­ցո­ղին հա­մար, աւե­լի դիւ­րաց­նե­լու հա­մար այս առա­ջարկ­ուած բա­րե­փո­խում­նե­րը, ան­գամ մը եւս կը հրա­պա­րա­կենք ար­ձա­նագ­րու­թիւնը: Ստո­րեւ, փո­փո­խու­թիւն­նե­րու շար­քը՝ իր նե­րա­ծա­կա­նով:

 

***

 

Նախ՝ մէկ հաս­տա­տում. Հ.Յ. Դաշ­նակ­ցու­թիւնը դէմ չէ եւ եր­բեք էլ դէմ չի եղել Հա­յաս­տան-Թուրք­իա յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի բնա­կա­նո­նաց­մա­նը: Բայց՝ իրօք առանց նա­խա­պայ­ման­նե­րի՝ մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի սահ­ման­նե­րում: Մենք բազ­միցս յայ­տա­րա­րել ենք այս մա­սին՝ հի­ա­նա­լի գի­­տակ­ցե­լով« որ 21-րդ դա­րում փակ սահ­մա­նը ան­նոր­մալ երե­ւոյթ է: Սա յա­տուկ նշում ենք՝ ի պա­տաս­խան ներ­քին ու ար­տա­քին քա­րոզ­չա­մի­ջոց­նե­րի այն կեղ­ծա­րա­րու­թեան« թէ իբր Հայ Յե­ղա­փո­խա­կան Դաշ­նակ­ցու­թիւնը ընդ­հան­րա­պէս դէմ է Թուրք­իա­յի հետ որե­ւէ յա­րա­բե­րու­թեան« դէմ է սահ­մա­նի բաց­մա­նը:

 P1

ա) Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան եւ Թուրք­իոյ Հան­րա­պե­տու­թեան մի­ջեւ երկ­կողմ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի զար­գաց­ման մա­սին ար­ձա­նագ­րու­թիւն

ա 1. Վեր­նագ­րում »զար­գաց­ման« բա­ռը փո­խա­րի­նել »բա­րե­լաւ­ման« բա­ռով:

 

Պար­զա­բա­նում. Փո­փո­խու­թիւնը խմբագ­րա­կան է: Գտնում ենք« որ իրա­ւա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի չգո­յու­թեան պա­րա­գա­յում ճիշդ չէ խօ­սել »զար­գաց­ման« մա­սին: »Բա­րե­լա­ւում« եզ­րը բա­ւա­րար է:

 

ա 2. 4-րդ պար­բե­րու­թեան »որո­շե­լով« բա­ռից յե­տոյ աւե­լաց­նել »առանց նա­խա­պայ­ման­նե­րի« բա­ռա­կա­պակ­ցու­թիւնը: »Զար­գաց­ման« բա­ռը փո­խա­րի­նել »բա­րե­լաւ­ման« բա­ռով:

 

Բնագ­րի տար­բե­րակ. Որո­շե­լով զար­գաց­նել եւ խո­րաց­նել իրենց երկ­կողմ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը քա­ղա­քա­կան« տնտե­սա­կան« էներ­գե­տիկ« տրանս­պոր­տի« մշա­կոյ­թի« գի­տա­կան« տեխ­նի­կա­կան եւ այլ ոլորտ­նե­րում՝ հիմն­ուե­լով եր­կու երկր­նե­րի ընդ­հա­նուր շա­հե­րի վրայ:

 

Առա­ջար­կուող տար­բե­րակ. Որո­շե­լով առանց նա­խա­պայ­ման­նե­րի բա­րե­լա­ւել եւ խո­րաց­նել իրենց երկ­կողմ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը քա­ղա­քա­կան« տնտե­սա­կան« էներ­գե­տիկ« տրանս­պոր­տի« մշա­կոյ­թի« գի­տա­կան« տեխ­նի­կա­կան եւ այլ ոլորտ­նե­րում՝ հիմն­ուե­լով եր­կու երկր­նե­րի ընդ­հա­նուր շա­հե­րի վրայ:

 

Պար­զա­բա­նում.- Յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի կա­ր­գա­ւոր­ման փոր­ձի ամ­բողջ ըն­թաց­քում Հա­յաս­տա­նը միշտ պնդել է« որ գնում է բա­րե­լաւ­ման առանց նա­խա­պայ­ման­նե­րի: Այս դրոյ­թը ամ­րագր­ուած է նա­եւ ՀՀ Ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թեան հա­յե­ցա­կար­գում: Թրքա­կան կող­մը եր­բեք պաշ­տօ­նա­պէս չի ասել« թէ Հա­յաս­տա­նը ճիշդ չէ« մենք նա­խա­պայ­ման­ներ ու­նենք: Թէ­եւ հրա­պա­րա­կա­յին յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րով Թուրք­իա­յի առաջ­նորդ­նե­րը անընդ­հատ փոր­ձել են յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը պայ­մա­նա­ւո­րել այլ ղա­րա­բաղ­եան խնդրի հան­գու­ցա­լուծ­ման բնոյ­թով: Եթէ իրօք մենք գնում ենք կա­րգա­ւոր­ման առանց նա­խա­պայ­ման­նե­րի« ապա որե­ւէ պատ­ճառ չկայ« որ այդ բա­ռա­կա­պակ­ցու­թիւնը բնագ­րի մէջ չլի­նի: Հա­յաս­տա­նը պար­տա­ւոր է պնդել այս առա­ջար­կը:

Մի­ջանկ­եալ նշենք« որ »առանց նա­խա­պայ­ման­նե­րի« բա­ռե­րը« ցա­ւօք« չկա­յին նա­եւ 2009թ. Ապ­րի­լի 23-ի Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան« Թուրք­իա­յի Հան­րա­պե­տու­թեան եւ Ցուի­ցեր­իա­յի ար­տա­քին գե­րա­տես­չու­թիւն­նե­րի հա­մա­տեղ յայ­տա­րարու­թեան մէջ« թէ­եւ ԱՄՆ-ի Ար­տա­քին Գոր­ծոց Նա­խա­րար­ու­թեան յա­ջորդ օր­ուան ար­ձա­գան­գի մէջ յա­տուկ նշուած էր« որ իրենք կողմ են առանց նա­խա­պայ­ման­նե­րի յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի հաս­տատ­մա­նը:

 

ա 3. Բնագ­րի 11-րդ պար­բե­րու­թիւնը վե­րա­շա­րադ­րել հե­տեւ­եալ կերպ. »իրա­կա­նաց­նել եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մի­ջեւ փոխվս­տա­հու­թեան վե­րա­կանգն­մանն ուղղ­ուած երկ­խօ­սու­թիւն«:

 

Բնագ­րի տար­բե­րակ. Իրա­կա­նաց­նել եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մի­ջեւ փոխվս­տա­հու­թեան վե­րա­կանգն­մանն ուղղ­ուած պատ­մա­կան հար­թու­թեան երկ­խօ­սու­թիւն« այդ թւում՝ պատ­մա­կան փաս­տաթղ­թե­րի եւ ար­խիւ­նե­րի գի­տա­կան« ան­կողմ­նա­կալ ու­սում­նա­սի­րու­թեան մի­ջո­ցով գո­յու­թիւն ու­նե­ցող խնդիր­նե­րի յստա­կաց­ման ու առա­ջարկ­նե­րի ձե­ւա­կերպ­ման հա­մար:

Առա­ջարկ­ուող տար­բե­րակ. Իրա­կա­նաց­նել եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մի­ջեւ փոխվս­տա­հու­թեան վե­րա­կանգն­մանն ուղղ­ուած երկ­խօ­սու­թիւն:

 

Պար­զա­բա­նում.- Որ եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մի­ջեւ փոխվս­տա­հու­թեան վե­րա­կանգն­մանն ուղղ­ուած քայ­լեր անհ­րա­ժեշտ են« ոչ ոք չի ժխտում: Բայց երբ փորձ է ար­ւում խնդի­րը տե­ղա­փո­խել պատ­մա­կան հար­թու­թիւն եւ մաս­նա­գէտ­նե­րի մի­ջո­ցով իբր գի­տա­կան ան­կող­մ­նա­կալ ու­սում­նա­սի­րու­թեան նիւթ դարձ­նել պատ­մա­կան փաս­տաթղ­թերն ու ար­խիւ­նե­րը գո­յու­թիւն ու­նե­ցող խնդիր­նե­րի ու առա­ջարկ­նե­րի ձե­ւա­կեր­պ­ման հա­մար« ապա ակն­յայ­տօ­րէն Թուրք­ի­ան հնա­րա­ւո­րու­թիւն է ստա­նում քննու­թեան նիւթ դարձ­նել Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հար­ցը: Այս­տեղ ար­դէն վատ քո­ղար­կուած նա­խա­պայ­ման կայ: Եթէ նոյ­նիսկ Թուրք­ի­ան առա­ջար­կի քննար­կել հար­ցը« իսկ հայ­կա­կան կող­մը մեր­ժի« մի­եւ­նոյնն է Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման հար­ցը դուրս է գա­լու այլ երկր­նե­րի ու կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րի օրա­կար­գից: Մինչ­դեռ ՀՀ Ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թեան հա­յե­ցա­կար­գում ամ­րագր­ուած է. »Հե­տա­մուտ լի­նե­լով Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան հա­մընդ­հա­նուր« մաս­նա­ւո­րա­պէս Թուրք­իա­յի կող­մից ճա­նաչ­մանն ու դա­տա­պարտ­մա­նը« Հա­յաս­տա­նը այն դի­տար­կում է ոչ միայն պատ­մա­կան ար­դա­րու­թեան վե­րա­կանգն­ման« այ­լեւ տա­րա­ծաշր­ջա­նում փո­խա­դարձ վստա­հու­թեան մթնո­լոր­տի ձե­ւա­ւոր­ման եւ ապա­գա­յում նման ոճիր­նե­րի կան­խար­գել­ման հա­մա­տեքս­տում«:

Միւս կող­մից՝ անի­մաստ է« երբ եր­կու երկր­ներ քա­ղա­քա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ են հաս­տա­տում« բայց դա պայ­մա­նա­ւո­րում են գի­տա­կան-ակա­դե­մա­կան ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­նե­րով:

 

բ) Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան եւ Թուրք­իա­յի Հան­րա­պե­տու­թեան մի­ջեւ դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ հաս­տա­տե­լու մա­սին ար­ձա­նագ­րու­թիւն

* 1. 4-րդ պար­բե­րու­թեան »տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թիւն« բա­ռա­կա­պակ­ցու­թիւ­նից յե­տոյ աւե­լաց­նել »ազ­գե­րի ինք­նո­րո­շում« բա­ռա­կա­պակ­ցու­թիւնը: »Երկ­կողմ եւ բազ­մա­կողմ« բա­ռե­րը փո­խա­րի­նել »մի­ջազ­գա­յին« բա­ռով:

 

Բնագ­րի տար­բե­րակ. Վե­րա­հաս­տա­տե­լով հա­ւա­սա­րու­թեան« ինք­նիշ­խա­նու­թեան« այլ պե­տու­թիւն­նե­րի ներ­քին գոր­ծե­րին չմի­ջամ­տե­լու« տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թեան եւ սահ­ման­նե­րի ան­խախ­տե­լիու­թեան սկզբունք­նե­րը յար­գե­լու իրենց երկ­կողմ եւ բազ­մա­կողմ պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը:

 

Առա­ջար­կուող տար­բե­րակ. Վե­րա­հաս­տա­տե­լով հա­ւա­սա­րու­թեան« ինք­նիշ­խա­նու­թեան« այլ պե­տու­թիւն­նե­րի ներ­քին գոր­ծե­րին չմի­ջամ­տե­լու« տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թեան« ազ­գե­րի ինք­նո­րոշ­ման եւ սահ­ման­նե­րի ան­խախ­տե­լիու­թեան սկզբունք­նե­րը յար­գե­լու իրենց մի­ջազ­գա­յին պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը:

 

Պար­զա­բա­նում.- Ընդ­հան­րա­պէս դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ հաս­տա­տե­լու մի­ջազ­գա­յին պրակ­տի­կան չի են­թադ­րում երկ­կող­մա­նի փաս­տաթղ­թե­րում այդ­պի­սի ձե­ւա­կե­րպում­ներ: Եւ Հա­յաս­տա­նը« եւ Թուրք­ի­ան ՄԱԿ-ի« Եւ­րո­խորհր­դի« այլ մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րի ան­դամ են« ին­չով ար­դէն որո­շա­կի պար­տա­ւո­րու­թիւն­ներ են ստանձ­նել: Բայց մեր եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ առ­կայ խնդիր­նե­րը հաս­կա­նա­լով՝ ոչ թէ դէմ ենք ամ­բողջ պար­բե­րու­թեա­նը« այլ ճիշդ ենք հա­մա­րում աւե­լաց­նել նա­եւ ազ­գե­րի ինք­նո­րոշ­ման սկզբուն­քը: Մա­նա­ւանդ նա­խորդ ար­ձա­նագ­րու­թեան 7-րդ պար­բե­րու­թիւնը ասում է. »Վե­րա­հաս­տա­տե­լով իրենց յանձ­նա­ռու­թիւնը տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին եւ մի­ջազ­գա­յին վէ­ճե­րի եւ հա­կա­մար­տու­թիւն­նե­րի խա­ղաղ կար­գա­ւոր­մա­նը՝ մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի եւ նոր­մե­րի սկզբունք­նե­րի հի­ման վրայ«: Իսկ մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի սկզբունք­ներն են ու­ժի կի­րառ­ման բա­ցա­ռու­մը« տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թիւնը« ազ­գե­րի ինք­նո­րո­շու­մը:

Հա­յաս­տա­նը Թուրք­իա­յի հետ իրա­ւա­կան ուժ ու­նե­ցո­ղի երկ­կողմ պար­տա­ւո­րու­թիւն­ներ չու­նի: »Բազ­մա­կող­մանի«ի մա­սին ար­դէն վե­րե­ւում ասե­ցինք. դրանք եր­կու երկր­նե­րը ստանձ­նել են մի­ջազ­գա­յին կա­ռոյց­նե­րին ան­դա­մակ­ցե­լով: Այն­պէս որ՝ ամ­բող­ջո­վին տրա­մա­բա­նա­կան է »երկ­կողմ եւ բազ­մա­կողմ« պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը փո­խա­րի­նել »մի­ջազ­գա­յին պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րով«:

 

բ) 2. 6-րդ պար­բե­րու­թիւնը՝ »Վե­րա­հաս­տա­տե­լով եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ գո­յու­թիւն ու­նե­ցող ընդ­հա­նուր սահ­մա­նի փո­խա­դարձ ճա­նա­չու­մը՝ սահ­ման­ուած մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի հա­մա­պա­տաս­խան պայ­մա­նագ­րե­րով« ամ­բող­ջո­վին զեղ­չել:

 

Պար­զա­բա­նում.- Նա­խորդ պար­զա­բա­նու­մը ինչ-որ չա­փով բա­ցատ­րում է« թէ մենք ին­չո՞ւ ենք առա­ջար­կում այս պար­բե­րու­թիւնը ընդ­հան­րա­պէս հա­նել: Ասենք նա­եւ« որ դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի վե­րա­բեր­եալ 1961թ. Վի­են­նա­յի կոն­վենց­ի­ան եւս սահ­ման­նե­րի փո­խա­դարձ ճա­նա­չում չի նա­խա­տե­սում: Այն են­թադ­րում է միմ­իայն պե­տու­թեան եւ կա­ռա­վա­րու­թեան ճա­նա­չում: Սահ­ման­նե­րի որոշ­ման եւ ճա­նաչ­ման հար­ցը բո­լո­րո­վին այլ ոլոր­տում է եւ կար­գա­ւոր­ւում է սահ­մա­նա­կից երկր­նե­րի մի­ջեւ կնքուող հա­մա­պա­տաս­խան պայ­մա­նագ­րե­րով: Այս ար­ձա­նագ­րու­թիւնը չի կա­րող փո­խա­րի­նել այդ պայ­մա­նագ­րին: Աշ­խար­հում գո­յու­թիւն ու­նեն դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ ու­նե­ցող տասն­եակ երկր­ներ« որոնք սահ­մա­նի ճա­նաչ­մա­նը չեն անդ­րա­դար­ձել: Մենք էլ կա­րող ենք նոյն կերպ վար­ուել: Նա­խորդ ձե­ւա­կեր­պում­նե­րը գո­յու­թիւն ու­նե­ցող սահ­մա­նի հար­ցը լու­ծում են: Բայց մենք չպէտք է մեզ զրկենք պատ­մա­կան ար­դա­րու­թեա­նը հե­տա­մուտ լի­նե­լու իրա­ւուն­քից:

բ) 3. 7-րդ պար­բե­րու­թիւնը վե­րա­շա­րադ­րել. »Կա­րե­ւո­րե­լով ընդ­հա­նուր սահ­մա­նը բա­ցե­լու որո­շու­մը«:

 

Բնագ­րի տար­բե­րակ. Կա­րե­ւո­րե­լով իրենց որո­շու­մը՝ բա­ցե­լու ընդ­հա­նուր սահ­մա­նը:

 

Առա­ջար­կուող տար­բե­րակ. Կա­րե­ւո­րե­լով ընդ­հա­նուր սահ­մա­նը բա­ցե­լու որո­շու­մը:

 

Պար­զա­բա­նում. Այս կէ­տի բնագ­րա­յին ձե­ւա­կեր­պու­մը տպա­ւո­րու­թիւն է թող­նում ասես Հա­յաս­տանն ու Թուրք­ի­ան հա­ւա­սա­րա­պէս մե­ղա­ւոր են« որ սահ­մա­նը փակ է« եւ Թուրք­ի­ան չէ« որ մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի բո­լոր նոր­մերն ու պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը խախ­տե­լով« շրջա­փակ­ման է են­թար­կել Հա­յաս­տա­նը: Եթէ դա­տա­պար­տող ոչինչ չկայ« գո­նէ այս­պէս ձե­ւա­կեր­պենք« որ Հա­յաս­տա­նը շրջա­փա­կո­ղի հետ նոյն կար­գա­վի­ճա­կի մէջ չյայտն­ուի:

 

գ) Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան եւ Թուրք­իա­յի Հան­րա­պե­տու­թեան մի­ջեւ երկ­կողմ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի զար­գաց­ման մա­սին Ար­ձա­նագ­րու­թեան իրա­գործ­ման ժա­մա­նա­կա­ցոյց եւ տար­րեր

 

գ) 1. Վեր­նագ­րում »զար­գաց­ման« բա­ռը փո­խա­րի­նել »բա­րե­լաւ­ման« բա­ռով

Պար­զա­բա­նում. Փո­փո­խու­թիւնը խմբագ­րա­կան է: Գտնում ենք« որ իրա­ւա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի չգո­յու­թեան պա­րա­գա­յում ճիշդ չէ խօ­սել »զար­գաց­ման« մա­սին: »Բա­րե­լա­ւում« եզ­րը բա­ւա­րար է:

 

գ) 2. 5-րդ կէ­տում »Գի­տու­թիւն եւ կրթու­թիւն« բա­ռե­րը փո­խա­րի­նել »գի­տու­թեան« կրթու­թեան եւ մշա­կոյ­թի« բա­ռե­րով:

 

Պար­զա­բա­նում. Կար­ծում ենք այս են­թա­յանձ­նա­ժո­ղո­վը պէտք է զբաղ­ուի ոչ միայն գի­տու­թեան եւ կրթու­թեան ոլորտ­նե­րով« այ­լեւ՝ մշա­կու­թա­յին ար­ժէք­նե­րով ու պատ­մա­կան յու­շար­ձան­նե­րի ճա­կա­տագ­րով:

 

գ) 3. Վեր­ջին պար­բե­րու­թիւնը վե­րա­շա­րադ­րել հե­տեւ­եալ ձե­ւա­կերպ­մամբ.

»եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մի­ջեւ փոխվս­տա­հու­թեան վե­րա­կանգն­մանն ուղղ­ուած երկ­խօ­սու­թեան իրա­կա­նաց­ման են­թա­յանձ­նա­ժո­ղով«:

 

Բնագ­րի տար­բե­րակ. –Պատ­մա­կան հար­թու­թեամբ զբա­ղուող են­թա­յանձ­նա­ժո­ղով /եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մի­ջեւ փոխվս­տա­հու­թեան վե­րա­կանգմ­նանն ուղղ­ուած երկ­խօ­սու­թեան իրա­կա­նա­ցում« այդ թւում՝ պատ­մա­կան փաս­տաթղ­թե­րի եւ ար­խիւ­նե­րի ան­կողմ­նա­կալ գի­տա­կան ու­սում­նա­սի­րու­թեան մի­ջո­ցով գո­յու­թիւն ու­նե­ցող խնդիր­նե­րի յստա­կեց­ման ու առա­ջարկ­նե­րի ձե­ւա­կերպ­ման հա­մար/ հայ« թուրք« ինչ­պէս նա­եւ Զուի­ցեր­ի­ա­ցի եւ այլ մի­ջազ­գա­յին փոր­ձա­գէտ­նե­րի մաս­նակ­ցու­թեամբ:

 

Առա­ջար­կուող տար­բե­րակ.- եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մի­ջեւ փոխվս­տա­հու­թեան վե­րա­կանգն­մանն ուղղ­ուած երկ­խօ­սու­թեան իրա­կա­նաց­ման են­թա­յանձ­նա­ժո­ղով:

 

Պար­զա­բա­նում. Չի կա­րե­լի թոյլ տալ« որ Թուրք­ի­ան հնա­րա­ւո­րու­թիւն ստա­նայ շա­հար­կել այս են­թա­յանձ­նախմ­բի գո­յու­թիւնը շա­րու­նա­կե­լով ու­րաց­ման քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը եւ մո­լո­րեց­նե­լով մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թեա­նը: Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը իրո­ղու­թիւն է: Հա­յաս­տա­նը այ­սօր Թուրք­իա­յի առաջ նա­խա­պայ­ման չի դնում այն ճա­նա­չե­լու« բայց եւ չի կա­րող հար­ցա­կան­նե­րի դուռ բա­ցել: Աշ­խար­հի 20 երկր­ներ« բազ­մա­թիւ մի­­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­թիւն­ներ ճա­նա­չել են այն« այս թե­մա­յով գի­տա­կան« ան­կողմ­նա­կալ ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­նե­րի ժա­մա­նա­կը վա­ղուց անց­եա­լում է: Այս խնդրի վե­րա­բեր­եալ Հա­յաս­տա­նի ռազ­մա­վա­րու­թիւնը յստակ ձե­ւա­կերպ­ուած է ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թեան հա­յե­ցա­կար­գում:

Տե°ս նա­եւ ա3. բա­ցատ­րու­թիւնը:

 

ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆԻ ԵՒ ԹՈՒՐՔ­ԻՈՅ ՄԻ­ՋԵՒ ԵՐԿ­ԿՈՂՄ ՅԱ­ՐԱ­ԲԵ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆ­ՆԵ­ՐԻ ԶԱՐ­ԳԱՑ­ՄԱՆ ՄԱ­ՍԻՆ ԱՐ­ՁԱ­ՆԱԳ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆ

 

Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւնը եւ Թուրք­իոյ Հան­րա­պե­տու­թիւնը.

 

Ղե­կա­վար­ուե­լով նոյն օրը ստո­րագր­ուած Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան եւ Թուրք­իոյ Հան­րա­պե­տու­թեան մի­ջեւ դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ հաս­տա­տե­լու մա­սին ար­ձա­նագ­րու­թեամբ«

Նկա­տի ու­նե­նա­լով վստա­հու­թեան եւ երկ­կողմ շա­հե­րի յարգ­ման վրայ հիմն­ուած երկ­կողմ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի զար­գաց­ման հե­ռան­կար­նե­րը«

Որո­շե­լով զար­գաց­նել եւ խո­րաց­նել իրենց երկ­կողմ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը քա­ղա­քա­կան« տնտե­սա­կան« ու­ժա­նիւ­թի« փո­խադ­րու­թեան« մշա­կոյ­թի« գի­տա­կան« թեք­նիք եւ այլ ոլորտ­նե­րում՝ հիմն­ուե­լով եր­կու երկր­նե­րի ընդ­հա­նուր շա­հե­րի վրայ«

Աջակ­ցե­լով եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան զար­գաց­մա­նը մի­ջազ­գա­յին եւ շրջա­նա­յին կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րում« մաս­նա­ւո­րա­պէս ՄԱԿ-ում« ԵԱՀԿ-ում« Եւ­րո­պա­յի խորհր­դում« Եւ­րատ­լանտ­եան գոր­ծըն­կե­րու­թեան խորհր­դում եւ Սեւ­ծով­եան տնտե­սա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւ­նում«

Հաշ­ուի առ­նե­լով եր­կու պե­տու­թիւն­նե­րի ընդ­հա­նուր նպա­տա­կը՝ հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լու շրջա­նա­յին կա­յու­նու­թեան եւ անվ­տան­գու­թեան ամ­րապնդ­ման ուղ­ղու­թեամբ, յա­նուն շրջա­նի ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան եւ տե­ւա­կան զար­գաց­ման ապա­հով­ման«

Վե­րա­հաս­տա­տե­լով իրենց յանձ­նա­ռու­թիւնը շրջա­նա­յին եւ մի­ջազ­գա­յին վէ­ճե­րի եւ հա­կա­մար­տու­թիւն­նե­րի խա­ղաղ կար­գա­ւոր­մա­նը, մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի կա­նոն­նե­րի եւ սկզբունք­նե­րի հի­ման վրայ«

Վե­րա­հաս­տա­տե­լով իրենց պատ­րաս­տա­կա­մու­թիւնը աշ­խու­ժօ­րէն սա­տա­րե­լու մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թեան գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րին, ընդ­դէմ շրջա­նում եւ աշ­խար­հում անվ­տան­գու­թեան եւ կա­յու­նու­թեան դէմ առ­կայ սպառ­նա­լիք­նե­րի« ինչ­պի­սիք են ահա­բեկ­չու­թիւնը« անդ­րազ­գա­յին կազ­մա­կերպ­ուած յան­ցա­գոր­ծու­թիւնը« թմրա­նիւ­թե­րի եւ զէն­քի ապօ­րի­նի առք ու վա­ճառ­քը«

 

1. Հա­մա­ձայ­նե­ցին բա­ցել ընդ­հա­նուր սահ­մա­նը սոյն ար­ձա­նագ­րու­թեան ու­ժի մէջ մտնե­լուց յե­տոյ եր­կու ամս­ուայ ըն­թաց­քում«

 

2. Հա­մա­ձայ­նե­ցին նա­եւ՝

Եր­կու երկր­նե­րի ար­տա­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րու­թիւն­նե­րի մի­ջեւ պար­բե­րա­բար անց­կաց­նել քա­ղա­քա­կան խորհր­դա­տուու­թիւն­ներ«

Իրա­կա­նաց­նել եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մի­ջեւ փոխվս­տա­հու­թեան վե­րա­կանգն­մանն ուղղ­ուած պատ­մա­կան հար­թու­թեան երկ­խօ­սու­թիւն« այդ թւում, պատ­մա­կան փաս­տաթղ­թե­րի եւ ար­խիւ­նե­րի գի­տա­կան« ան­կողմ­նա­կալ ու­սում­նա­սի­րու­թեան մի­ջո­ցով գո­յու­թիւն ու­նե­ցող խնդիր­նե­րի յստա­կեց­ման ու առա­ջարկ­նե­րի ձե­ւա­կերպ­ման հա­մար«

Առա­ւե­լա­գոյնս օգ­տա­գոր­ծել եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ գո­յու­թիւն ու­նե­ցող ճա­նա­պար­հա­յին« հա­ղոր­դակ­ցու­թեան« ու­ժա­նիւ­թի են­թա­կա­ռուց­ուածք­ներն ու ցան­ցե­րը եւ մի­ջոց­ներ ձեռ­նար­կել այդ ուղ­ղու­թեամբ«

Զար­գաց­նել երկ­կողմ իրա­ւա­պայ­մա­նագ­րա­յին դաշ­տը՝ եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւնը խթա­նե­լու նպա­տա­կով«

Հա­մա­գոր­ծակ­ցել գի­տու­թեան եւ կրթու­թեան ոլորտ­նե­րում, հա­մա­պա­տաս­խան հաս­տա­տու­թիւն­նե­րի մի­ջեւ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի խրա­խուս­ման եւ մաս­նա­գէտ­նե­րի ու ու­սա­նող­նե­րի փո­խա­նա­կու­մը խթա­նե­լու մի­ջո­ցով« եւ աշ­խա­տանք տա­նել եր­կու կող­մե­րի մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­թեան պահ­պան­ման եւ հա­մա­տեղ մշա­կու­թա­յին ծրագ­րեր իրա­գոր­ծե­լու նպա­տա­կով«

Հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւն հաս­տա­տել հիւ­պա­տո­սա­կան բնա­գա­ւա­ռում հիւ­պա­տո­սա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի մա­սին Վի­են­նա­յի 1963 թուա­կա­նի ուխ­տի հա­մա­ձայն, եր­կու երկր­նե­րի քա­ղա­քա­ցի­նե­րին անհ­րա­ժեշտ աջակ­ցու­թիւն ապա­հո­վե­լու նպա­տա­կով«

Ձեռ­նար­կել որո­շա­կի մի­ջոց­ներ եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ առեւ­տու­րը« զբօ­սաշր­ջու­թիւնը եւ տնտե­սա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւնը զար­գաց­նե­լու նպա­տա­կով«

Երկ­խօ­սու­թիւն ծա­ւա­լել եւ ամ­րապն­դել հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւնը բնա­պահ­պա­նա­կան հար­ցե­րում«

 

3. Հա­մա­ձայ­նե­ցին ստեղ­ծել միջ­կա­ռա­վա­րա­կան երկ­կողմ յանձ­նա­ժո­ղով« որը կ’ու­նե­նայ առան­ձին են­թա­յանձ­նա­ժո­ղով­ներ, սոյն ար­ձա­նագ­րու­թեան վե­րը նշուած երկ­րորդ գոր­ծա­ռու­թա­յին պար­բե­րու­թեան յանձ­նա­ռու­թիւն­նե­րի ան­մի­ջա­կան իրա­գործ­ման նպա­տա­կով: Միջ­կա­ռա­վա­րա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի եւ նրա են­թա­յանձ­նա­ժո­ղով­նե­րի աշ­խա­տա­ձե­ւե­րի մշակ­ման նպա­տա­կով« սոյն ար­ձա­նագ­րու­թեան ու­ժի մէջ մտնե­լուն յա­ջոր­դող օր­ուա­նից 2 ամիս անց« կը ստեղծ­ուի աշ­խա­տան­քա­յին խումբ՝ եր­կու ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րար­նե­րի ղե­կա­վա­րու­թեամբ: Սոյն ար­ձա­նագ­րու­թեան ու­ժի մէջ մտնե­լուց յե­տոյ 3 ամս­ուայ ըն­թաց­քում այդ աշ­խա­տա­ձե­ւե­րը կը հաս­տատ­ուեն նա­խա­րա­րա­կան մա­կար­դա­կով: Միջ­կա­ռա­վա­րա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի առա­ջին նիս­տը կը կա­յա­նայ նշուած աշ­խա­տա­ձե­ւե­րի ըն­դու­նու­մից ան­մի­ջա­պէս յե­տոյ:

Են­թա­յանձ­նա­ժո­ղով­նե­րը կը սկսեն իրենց աշ­խա­տան­քը դրա­նից ոչ ուշ քան մէկ ամիս անց եւ կը գոր­ծեն շա­րու­նա­կա­բար մին­չեւ իրենց Ման­տա­յի աւար­տը:

Ըստ անհ­րա­ժեշ­տու­թեան« մի­ջազ­գա­յին փոր­ձա­գէտ­նե­րը կը մաս­նակ­ցեն են­թա­յանձ­նա­ժո­ղով­նե­րի աշ­խա­տանք­նե­րին:

Սոյն ար­ձա­նագ­րու­թեան իրա­գործ­ման հա­մար եր­կուս­տեք հա­մա­ձայ­նեց­ուած ժա­մա­նա­կա­ցոյ­ցը եւ տար­րե­րը ներ­կա­յաց­ուած են յա­ւել­ուա­ծում« որը հան­դի­սա­նում է սոյն ար­ձա­նագ­րու­թեան ան­բա­ժան մաս:

Սոյն ար­ձա­նագ­րու­թիւնը եւ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան եւ Թուրք­իա­յի Հան­րա­պե­տու­թեան մի­ջեւ Դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ հաս­տա­տե­լու մա­սին ար­ձա­նագ­րու­թիւնը ու­ժի մէջ են մտնում մի­եւ­նոյն օրը, վա­ւե­րաց­ման գոր­ծիք­նե­րի փո­խա­նակ­մա­նը յա­ջոր­դող ամս­ուայ առա­ջին օրը:

Ստո­րագր­ուած է ……………« հա­յե­րէն« թուր­քե­րէն եւ անգ­լե­րէն հա­ւա­սա­րա­զօր կրկնօ­րի­նակ­նե­րով: Մեկ­նա­բա­նու­թեան տա­րա­ձայ­նու­թեան դէպ­քում գե­րա­կա­յու­թիւնը տրւում է անգ­լե­րէն բնագ­րին:

 

 

ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆԻ

ՀԱՆ­ՐԱ­ՊԵ­ՏՈՒ­ԹԵԱՆ

ԿՈՂ­ՄԻՑ«

ԹՈՒՐՔ­ԻՈՅ

ՀԱՆ­ՐԱ­ՊԵ­ՏՈՒ­ԹԵԱՆ

About Post Author

admin

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՏԱԳՆԱՊ…
Next post ԴՈԿՏ. ԶԱՒԷՆ ԵԿԱՒԵԱՆ ՊԱՐԳԵՒԱՏՐՈՒԵՑԱՒ Ս. ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑԻ ՇՔԱՆՇԱՆՈՎ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles