ՆՈՐ ԷՋԸ՝ ՄԻԱՅՆ ԱՐԴԱՐ ԼՈՒԾՈՒՄԻ ՀԻՄԱՄԲ

Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րա­րու­թե­նէն Եր­կու­շաբ­թի« Օգոս­տոս 31ին տրուած մամ­լոյ հա­ղոր­դագ­րու­թիւնը՝ Հա­յաս­տան-Թուրք­իա դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թեանց հաս­տատ­ման եւ երկ­կող­մա­նի յա­րա­բե­րու­թեանց« բա­րի դրաց­նու­թեան զար­գաց­ման մա­սին« ոե­ւէ հա­յու իրա­ւունք կու տայ նախ՝ գո­հու­նա­կու­թեան շունչ մը քա­շե­լու« իսկ յե­տոյ՝ եր­կու ափե­րով… գլու­խը ծե­ծե­լու:

Կար­դա­լով զոյգ նա­խա­գի­ծե­րը« այ­սինքն՝ դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թեանց հաս­տատ­ման ու գոր­ծակ­ցու­թեան զար­գաց­ման խոս­տում­նե­րը« մարդս պահ մը կÿապ­րի այն գո­հու­նա­կու­թիւնը« թէ եր­կու եր­կիր­նե­րը կը գտնուին հար­ցե­րու լուծ­ման ու բա­րե­կա­մու­թեան էջը բա­նա­լու նա­խօր­եա­կին: Այլ խօս­քով« բա­ցա­յայտ կը թուի« որ սահ­ման­նե­րու բաց­ման ու կա­րե­լի բո­լոր դաշ­տե­րուն մէջ օգ­տա­շատ գոր­ծակ­ցու­թեան մը սե­մին ենք« հա­յու­թիւնն ու Թուրք­իոյ պե­տու­թիւնը տաս­նամ­եակ­նե­րէ ի վեր (ի¯նչ կþըսէք« աւե­լի քան մէկ դա­րե­րէ ի վեր) սուր կեր­պով իրա­րու հա­կադ­րող հար­ցե­րը դրուած են գա­ւաթ մը ջու­րի մէջ ու վրան ալ քիչ մը շա­քար աւելց­նե­լով՝ ահա վա­ղը-միւս օր պի­տի լուծ­ուին:

Ար­դա­րեւ« ո՞վ չþու­զեր« որ Հա­յաս­տան եւ Թուրք­իա փա­կեն դա­րե­րու հա­կադ­րու­թեան ու թշնա­ման­քի էջը« վե­րա­բա­նան սահ­ման­նե­րը« մար­դիկ ազա­տօ­րէն եր­թե­ւե­կեն« առեւ­տու­րի« ու­ժա­նիւ­թի ու դեռ« ինչ­պի­սի¯ մար­զե­րու մէջ գոր­ծակ­ցու­թեան դաշ­տեր բա­նան« զա­նոնք մշա­կեն ու պտուղ­նե­րէն օգտ­ուին եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րը: Նման կա­րե­լիու­թիւն մեր­ժո­ղը կամ անոր ընդ­դի­մա­ցո­ղը վե­րի յար­կե­րէն բան մը կորսն­ցու­ցած պէտք է ըլ­լայ: Ահա այս բո­լո­րին մա­սին կար­դա­լով է որ հա­յը պէտք է ու­րախ զգայ եւ եր­կա¯ր շունչ մը քա­շէ:

Գլուխ ծե­ծե­լու բա­ժի­նը կը սկսի այն կէ­տէն« այս եր­թը գո­վեր­գող մը պի­տի ըսէր՝ այն »ման­րուք­նե­րէն«« որոնք կը կոչ­ուին Ցե­ղաս­պա­նու­թիւն« մեր հո­ղա­յին ու ազ­գա­յին իրա­ւուն­քե­րը« որոնք յայտ­նա­պէս վե­րը մեր ակ­նար­կած »գա­ւաթ«էն առաջ« ու­րիշ գա­ւա­թի մը մէջ դրուած է ու… խեղ­դա­մահ ըլ­լա­լու ճամ­բուն մէջ դրուած:

Սե­ւով ճեր­մա­կի վրայ ար­ձա­նագր­ուած հա­ղոր­դագ­րու­թեան՝ ար­դէն ծա­նօթ է իւ­րա­քան­չիւր հայ (գո­նէ անոնք« որ օրը օրին ու ազ­գա­յին եւ մարդ­կա­յին իրա­ւունք­նե­րու նա­խան­ձախն­դիր մօ­տե­ցու­մով կը հե­տե­ւին Հա­յաս­տան-Թուրք­իա բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րու վե­րա­բե­րող լու­րե­րուն): Արագ ու կրկնա­կի ըն­թեր­ցում մը ցոյց պի­տի տայ« որ բա­նակ­ցող­նե­րը՝ Հա­յաս­տան եւ Թուրք­իա հիմ­նա­կան հար­ցեր չու­նին« կար­ծէք թէ պա­տա­հա­կան եր­կու դրա­ցի­ներ են« ինչ­պէս՝ Մի­աց­եալ Նա­հանգ­ներն ու Քա­նա­տան« որոնց մի­ակ մտա­սե­ւե­ռու­մը ըլ­լար սահ­ման­նե­րէն ճամ­բա­նե­րու բա­ցումն ու մի­ա­սին գոր­ծե­լու առա­ջադ­րան­քը: Արդ­եօք ոե­ւէ ըն­թեր­ցող հա­ղոր­դագ­րու­թեան մէջ որե­ւէ ակ­նար­կու­թեան հան­դի­պե­ցա՞ւ« ան­գա°մ անուղ­ղա­կի ակ­նար­կու­թեան մը« թէ՝ սա բա­նակ­ցող­նե­րը իրենց մի­ջեւ ու­նին առ­կախ մնա­ցող ՀՍԿԱ­ՅԱ­ԿԱՆ ՀԱՐՑ մը« որ կը խտա­նայ Ցե­ղաս­պա­նու­թիւն եւ հա­յու­թեան իրա­ւունք­ներ բա­ռե­րուն մէջ: Իսկ եթէ ան­պայ­ման պի­տի տար­ուինք ինք­նա­խա­բէ­ու­թեամբ« ըսե­լով« որ բա­նակ­ցող ու միջ­նորդ հա­մա­ձայ­նած են են­թա­յանձ­նա­խումբ մը կազ­մել ու անոր վստա­հիլ »պատ­մա­կան հար­թու­թեամբ« զբաղ­ուե­լու եւ եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րուն մի­ջեւ վստա­հու­թեան մթնո­լոր­տի վե­րա­հաս­տատ­ման պար­տա­կա­նու­թիւնը« սա կը նշա­նա­կէ« որ ըն­դու­նած ենք նա­հան­ջը շա­րու­նա­կել… եր­գով« փո­ղով ու թմբու­կով« ըն­դա­ռա­ջած ենք պատ­մա­կան հար­ցե­րը պատ­մա­բան­նե­րուն թո­ղե­լու Թուրք­իոյ թա­կար­դին:

Եկէք հարց տանք ի՞նչ պէտք է հասկ­նալ հա­ղոր­դագ­րու­թեան մէջ տեղ գտած հե­տեւ­եալ ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րէն. »Վե­րա­հաս­տա­տե­լով հա­ւա­սա­րու­թեան« ինք­նիշ­խա­նու­թեան« այլ պե­տու­թիւն­նե­րի ներ­քին գոր­ծե­րին չմի­ջամ­տե­լու« ՏԱ­ՐԱԾ­ՔԱ­ՅԻՆ ԱՄ­ԲՈՂ­ՋԱ­ԿԱ­ՆՈՒ­ԹԵԱՆ եւ ՍԱՀ­ՄԱՆ­ՆԵ­ՐԻ ԱՆ­ԽԱԽ­ՏԵ­ԼԻՈՒ­ԹԵԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔ­ՆԵ­ՐԸ յար­գե­լու իրենց երկ­կողմ ու բազ­մա­կողմ պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը…«« քիչ մը ան­դին՝ » Վե­րա­հաս­տա­տե­լով եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ ԳՈ­ՅՈՒ­ԹԻՒՆ ՈՒ­ՆԵ­ՑՈՂ ԸՆԴ­ՀԱ­ՆՈՒՐ ՍԱՀ­ՄԱ­ՆԻ ՃԱ­ՆԱ­ՉՈՒ­ՄԸ՝ սահ­ման­ուած մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի հա­մա­պա­տաս­խան պայ­մա­նագ­րով« (գլխագ­րում­նե­րը՝ մեր կող­մէ. Ս.Մ.)« եւ դեռ՝ »…Ու­ժի կի­րա­ռու­մից կամ դրա սպառ­նա­լի­քից զերծ մնա­լու« վէ­ճե­րի խա­ղաղ կար­գա­ւոր­ման« մար­դու իրա­ւունք­նե­րի եւ հիմ­նա­րար ազա­տու­թիւն­նե­րի յարգ­ման մթնո­լորտ ստեղ­ծե­լու կա­րե­ւո­րու­թիւնը«« ու հատ մըն ալ՝ »…ձեռն­պահ մնալ բա­րիդ­րաց­ի­ա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի ոգուն չհա­մա­պա­տաս­խա­նող քա­ղա­քա­կա­նու­թիւն վա­րե­լուց«: Արդ­եօք Երե­ւա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը ի սկզբա­նէ ըն­դու­նա՞ծ են ու ճեր­մա­կի վրայ սե­ւով կþար­ձա­նագ­րե՞ն« թէ Հա­յաս­տան Թուրք­իա­յէն հո­ղա­յին պա­հանջ չու­նի« բռնի կեր­պով պար­տադր­ուած սահ­մա­նա­գի­ծը կþըն­դու­նին իբ­րեւ վերջ­նա­կան ու պաշ­տօ­նա­կա՞ն« պատ­րա՞ստ են ըն­դու­նե­լու Սեւ­րի դաշ­նա­գի­րէն վերջ­նա­կա­նա­պէս հրա­ժա­րե­լու Ան­գա­րա­յի վա­ղե­մի պա­հանջ-պայ­մա­նը:

Հա­յաս­տան-Թուրք­իա յա­րա­բե­րու­թեանց բնա­կա­նո­նա­ցու­մը խա­փա­նող »Շան գլու­խը« թաղ­ուած է նոյ­նինքն Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ու մեր հո­ղե­րու բռնագ­րաւ­ման պատ­մա­կան իրո­ղու­թեանց մէջ: Եթէ կան մի­ա­միտ­ներ« որոնք կը հա­ւա­տան« թէ այս հար­ցե­րը յա­րա­բե­րու­թեանց բա­րե­լաւ­ման թղթած­րա­րէն ան­ջա­տե­լով« զայն կա­րե­լի է այլ հանգր­ուա­նի մը ու­ժա­կա­նօ­րէն սե­ղա­նի վրայ դնել ու իրա­ւունքն հե­տապն­դել…

Սահ­ման­նե­րու բաց­ման« յա­րա­բե­րու­թեանց բնա­կա­նո­նաց­ման ու գոր­ծակ­ցու­թեան զար­գաց­ման ու­ղի­նե­րը չեն կրնար եր­կար ըլ­լալ« եթէ ԲՈՒՆ ՀԱՐ­ՑԵ­ՐԸ լու­սանց­քայ­նաց­ուին« պատ­մա­կան ճշմար­տու­թիւն­նե­րը երեք կող­մե­րուն մի­ջեւ գի­տա­կան կամ այլ գե­ղե­ցիկ տա­րա­զում­նե­րով քննու­թեան դրուին« փաս­տա­թուղ­թեր պեղ­ուին:

Պէտք չու­նինք սպա­սե­լու« թէ այս »հա­մա­ձայ­նու­թիւնը« ինչ­պի­սի մեկ­նա­բա­նու­թիւն­նե­րու պի­տի ար­ժա­նա­նայ մի­ջազ­գա­յին շրջա­նակ­նե­րու մէջ. մար­դիկ մին­չեւ իսկ պի­տի փու­թան ծա­փա­հա­րել նման հա­մա­ձայ­նու­թիւն մը« ըսե­լով« որ հա­յերն ու թուր­քե­րը ի վեր­ջոյ գտած են լուծ­ման բա­նա­լին« մինչ­դեռ իրա­կա­նու­թիւնը ցոյց կու տայ« թէ հայ­կա­կան կող­մը նո­րա­գոյն ու ամէ­նէն վտան­գա­ւոր պար­տու­թիւնը կրած է:

Հե­տե­ւա­բար« այ­սօ°ր« եւ ո°չ թէ բա­նակ­ցու­թեանց եզ­րա­կա­ցու­թիւնը կազ­մող նա­խա­գի­ծին Ազ­գա­յին Ժո­ղով ներ­կա­յաց­ուե­լու հանգր­ուա­նին (ինչ­պէս նշուած է հա­ղոր­դագ­րու­թեան մէջ) պէտք է վե­րա­նա­յիլ բա­նակ­ցու­թեանց պայ­ման­նե­րուն ու վե­րա­սահ­մա­նել մեկ­նա­կէ­տը: Թուրք­իոյ պե­տու­թիւնը վերս­տի°ն ան­գամ պէտք է դէմ յան­դի­ման կանգ­նեց­նել իր ոճ­րա­յին անց­եա­լին ու ան­կէ բխող պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րուն« ու տես­նել« թէ ան տրա­մա­դի՞ր է« ա°յդ կէ­տէն սկսեալ« հա­ւա­տա­րիմ մնալ բա­րի դրաց­նու­թեան ոգի­ին չհա­մա­պա­տաս­խա­նող քա­ղա­քա­կա­նու­թեան եւ հրա­ժա­րիլ սպառ­նա­լիք­նե­րէ« իր բա­րե­կամ Ատր­պէյ­ճանն ալ ետ կանգ­նեց­նէ Ար­ցա­խին ուղղ­ուած սպառ­նա­լիք­նե­րուն կրկնու­թե­նէն:

Բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րը պէտք է վերսկ­սիլ ճիշդ ու ար­դար մեկ­նա­կէ­տէ« որ­պէս­զի Թուրք­իա ցոյց տայ իր իս­կա­կան դէմ­քը« ի°նք իսկ ետ­դարձ ընէ այս նա­խա­գի­ծէն« եւ որ­պէս­զի Ազ­գա­յին Ժո­ղո­վը վա­ղը ստիպ­ուած չըլ­լայ պատ­ռե­լու մեր իրա­ւունք­նե­րը դա­գա­ղող նա­խա­գիծ մը: Ժո­ղո­վուրդն ու հա­մայն հա­յու­թեան պա­հանջ­նե­րը մարմ­նա­ւո­րող Ազգ. Ժո­ղով մը չի կրնար տար­բեր ազ­դան­շան տալ գոր­ծա­դի­րին:

 

Ս.ՄԱՀՍԵՐԷՃԵԱՆ

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*