ՄԱՅՔԸԼ ՃԷՔՍԸՆ ԻՐ ԵՏԻՆ ՁԳԵՑ ՃԵՐՄԱԿ ԲԱՑ ՄԸ

0 0
Read Time:3 Minute, 38 Second

Ստորեւ, յապաւումով լոյս կ°ընծայենք «Ֆրանս-Արմէնի»ի յօդուածագիր եւ ընկերային հարցերու մասնագէտ Ժան Ստեփանեանի (Թարգմանեց` Նանոր Պարսումեան) այս հետաքրքրական ուսումնասիրութիւն-գրութիւնը, պատրաստուած Մայքըլ Ճէքսընի մահուան առթիւ.-

 

Ինքնութեան մը Աղաւաղումը` Յաջողութեան Գի՞ն

Ծնած սեւ, Մայքըլ Ճաքսըն ճերմակ կը մեռնի, ուրուականի մը պէս, նոյնիսկ մահուան կանչէն առաջ: Այս խնդիրը շատ մարդկանց չյուզեց:  “Պլէք Փենթըր”-ներու ժառանգորդներուն դիտակով, “Liberation” թերթը հաճոյքով նշեց, որ սեւերը քիչ մը շատ մոլի են իրենց ինքնութեան նկատմամբ; նոյնիսկ կարող ենք ըսել “ֆաշիստ”: Բայց ընդհակառակն, օրուան լրատուամիջոցները իրենք զիրենք ներկայացուցին իբր պատգամախօսեր, ողջունեցին պաշտելի տիպարը…“Օպամայէն առաջ”, ցեղային “սահմաններէն անդին անցնիլ” իր երաժշտութեամբ: “Ռահվիրայ մը որ գերազանցեց ազգերն ու սերունդները”: “Սահմաններէն անդի՞ն անցնիլ”: “Գերազանցե՞լ”:  Այդ է պաշտօնական մեկնաբանութիւնը:  «Սպիտակացումը» “Ճէքսըն Ֆայվ”-ի կրտսերագոյնին, անուղղակի անհրաժեշտութիւնը եղաւ ամերիկեան մշակութային հալոցին՝ «մելթինկ փոթ»ին մէջ մուտք գործելու եւ յաւելեալ օրինակ մը այս աստիճանաբար յառաջացող խեղկատակութեան, որ կը նշէ մեր ներկայ ժամանակին ոճը:  Ե՞րբ այս ապերանգութեան թատերականութիւնը պիտի նշմարուի, այն ատեն երբ սպիտակամորթները իրենք զիրենք «խորովեն» գերշողարձակումներու ներքեւ, ճէմպէ նուագեն ու Ռաստայի նման սափրուին:  Պարզապէս, ցեղային, երաժշտական, եւ սեռային համաշխարհայնացման բովէն ներս Մայքըլ պարզ էակ մը չէր, եւ յատկապէս սեւ չէր…  ուրեմն ո՞վ էր ան: 350 միլիոն ձայնապնակներ ծախած է ան. խա կը նշանակէ թէ ան իրագործած է բացառիկ յաջողութիւն մը, քայլ պահելով ներկայ համաշխարհայնացման ձգտումին:  Ատեն մը, առանց Մայքըլի երկրպագուներու տխրութեան, պիտի կարծէինք թէ վերադարձած ենք աշխարհի ոտնագնդակի ախոյեանութեան մրցումին երբ մեր (այսինքն Ֆրանսայի) ազգային մամուլը անդադար կը փառաբանէր «խառնուրդին յաղթանակը»:

ԻՆՔՆՈՒԹԵԱՆ «ՍՊԻՏԱԿԱՑՈՒՄ»Ը

Ինքնաղաւաղման ահռելի պատմութիւն մը, որուն մասին տեղին է խօսիլ:  Մորթի սպիտակացում – այսինքն նաեւ ինքնութեան – այնպիսի կացութիւն մը, որ դէտերու մեծամասնութիւնը նախընտրեցին այլ բան,տարբեր բան փնտռել…հայրը՝ Ճոզեֆ Ճէքսըն, տարբեր ծայրայեղութիւն մը… Ան բռնապետ մըն էր:  Ան ահաւոր ձեւով դաստիարակեց իր զաւակները, նոյնիսկ որպէս կրկէսի կենդանիներ… ծեծելով եւ գօտիներու հարուածներ տալով: Այս կացութիւնն թւ իրողութիւնը, փոքր տարիքէն ազդեցին Մայքըլին վրայ, որ իր եղբայրներուն մէջէն ամէնէն աւելի անհնազանդն ու «քիթը վեր»ն էր: Ահաւասիկ իրավիճակ մը, որուն որպէս արդիւնք, հետզհետէ աւելի արմատանալով դուռ բացաւ  Մայքըլի վարքային տագնապներուն: Ան ճիգ չխնայեց որ հեռանայ այդ հօր ազդեցութիւնէն, այդ ահաւոր «հայրական» պատկանելիութիւնէն:

Հայր Ճէքսընի կատարածը կը հասկնանք. կրկէսային կենդանիներու դաստիարակութիւն, նաեւ պուպրիկներու: Թերեւս հայր Ճէքսընի դերը հոս եղած էր առեւտրական հաշիւներու տէր հօր մը հանճարը:  Առ այդ, թէ° սեւ երաժշտութեան կարողութիւնը՝ հրապուրելու ժողովուրդը, եւ միեւնոյն ատեն, սեւամորթ տիպարին այդ օրերու ստեղծած վախազդեցութիւնը…միեւնոյն ազդեցութիւնը ունէին հասարակութեան վրայ: Ինչպէս բոլոր ազգերուՆ պարագային, միշտ ալ արու «օտար»ն է որ վախ կը սփռէ, մինչդեռ կինն ու զաւակը ոչ մէկ մտահոգութիւն կը ստեղծեն: Ահաւասիկ իւրայատուկ իրավիճակ մը, որ կը յիշեցնէ թուրքերու կատարած ցեղասպանութիւնը: Յամէնայնդէպս, կարելի է նշել թէ Դեկտեմբեր 14, 1969ին, հինգ պատանի «սեւուլիկներ», տպաւորիչ կերպով շրջանցեցին  «Պլէք Փէնթըր»ներու ստեղծած վրդովիչ մթնոլորտը, հեռատեսիլի Էտ Սալիվընի յայտագրէն ներս տպաւորիչ ելոյթներ ունենալով: Այսպէս, այս հինգ տաղանդաւոր տղեկները, չափազանցօրէն յղկուած, հսկուած, եւ «զինաթափուած»…Ձայներ էին որոնց ընդմէջէն յստակ էր տրամաբանութեան տհասութիւնն ու կարողութեան սահմանափակութիւնը:  Անոնք իտէալ թեկնածուներն էին նմանօրինակ անտաշ ամբոխի մը:  Սեւ արուեստագէտները չէին պակսէր… սակայն ճերմակ ժողովուրդը զատեց այս հինգ «անմեղները» ղրկելու տիեզերք:

Քաղաքավարութեան Բռնատիրութիւնը

Մայքըլ երկար ժամանակ մնաց փառքի գագաթին վրայ: Հոն մնալու համար, բոլորովին կառչեցաւ իր երեխայական եւ ամուլ մտայնութեան, որու յառաջացման գործընթացին մէջ,  օգտակար եղաւ նոյնինքն հայրը…որ արտայայտութիւնն էր ամբո°ղջ ժողովուրդի մը: Բնականօրէն, կ’ըսենք թէ ժամանակները փոխուած են…Հետեւաբար եւ իրատես ըլլալով, դժգոհելու ի՞նչ պատճառ ունինք:

Անջատման, զատողութեան, շահագործման եւ օգտագործման օրերը անցած են…Սեւ օրէնքներ որոնք զգացած ենք մեր մորթերուն վրայ: Օրին 1900ականներու սկիզբները, թուրք կառավարութեան կողմէ դրուած սանձերն ու օրէնքները փոքրամասնութիւններու վրայ մինչեւ օրս կը կճեն…«Այս ամէնը անցեալին կը պատկանի»… «Ընդունուած առատաձեռն հանրապետութեան կողմէ»: Ներկայ օրերու կատարեալ իրաւունքներու տէր քաղաքացիներ, արդի միջավայրերու մէջ, ժամանակ չե՞ն ունեցած իրենց շղթաները կտրելու:…Ի վերջոյ հետեւանքը այն է որ ինքնութիւն փնտռող անձեր, մորթի բոլոր երանգներէ սեռած, երբեք չեն լուծած այն երկու հարցերը որոնք ընդհանրապէս կը դիմագրաւեն փոքրամասնութիւնները: Առաջին՝ մարդ էակին ինքնութեան ուրացումն է, երկրորդը՝ մշակութային բաժանումը:   Սուլթանական օրերու հպատակներէն սերող, 21րդ դարու հայերու մեծամասնութիւնը – ոչ աւելի քան սեւ ստրուկներէն սերողները – յաւիտենականօրէն չեն կրնար մանրամասնօրէն ճանչնալ եւ ըմբռնել վեց դարերու ստրկութիւնն ու սարսափը՝ քաղաքավարութեան բռնատիրութիւնը, համակերպութեան եւ անտեսանելիութեան ըմբռնումը, եւ վերջապէս ինքնաբերաբար գունաթափութիւնը:

Այս վերջին կէտին առնչութեամբ, օրինակի համար, ժողովրդական բարբառը ցայտուն օրինակ մըն է:  Երբ ցեղապաշտ մտածելակերպի տէր ֆրանսացիներ, անմակարդակ գործ մը կ’որակեն «արաբի գործ», նշանակելի է որ հայը կը նախընտրէ գործածել «հայկական գործ» արտայայտութիւնը, երբ այդ գործը ազգակից մը ստանձնած է:

Ահաւասիկ բազմազան լոզունգներ, կատարուած չարչարանքի ենթարկուած ժողովուրդներու եւ ցեղերու կողմէ, հալոցի մը իրավիճակին մէջ…Մինչ այդ… շշշ…լռենք, քանի որ մեղաւորը կը կոչուի Ճոզըֆ Ճէքսըն:

About Post Author

admin

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post «ՎԷՄ»Ի ՎՍԵՄ ՎԵՐԱԾՆՈՒՆԴԸ
Next post Ա.Մ.Ն. ԱՐԵՒԵԼԵԱՆ ՇՐՋԱՆԻ «ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆ»Ը ԱՒԱՐՏԵՑ ԻՐ 33-ՐԴ ՊԱՏԳԱՄԱՒՈՐԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎԸ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles