Այսօր Է Մեր Շահերը Պաշտպանելու Առիթը

0 0
Read Time:24 Minute, 47 Second

bbbbbbbbbbbbbbbbbbb

 Դոկտ. ՄԱՐԻ-ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ

Ապ­րիլ է, 101րդ ­տա­րո­ւայ Ապ­րի­լը եւ ողջ հա­յու­թիւ­նը կրկին ոտ­քի է ե­լել իր երկ­րի ա­րե­ւե­լեան հա­տո­ւա­ծը պաշտ­պա­նե­լու նոյն թուրք-թա­թա­րի թափթ­փուկ ա­զե­րի­նե­րի յար­ձա­կու­մից:

Ին­չո՞ւ 101 տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում մենք չկա­րո­ղա­ցանք ի­րա­կա­նաց­նել՝ ԵՐԲԵՔ ԿՐԿԻՆ կար­գա­խօ­սը, այն չդարձ­րինք մեր գո­յա­տեւ­ման ող­նա­հա­րը, մեր մտա­ծո­ղու­թեան ա­ռանց­քը, որ վերջ­նա­կա­նա­պէս ա­զա­տո­ւէինք թուր­քի վայ­րագ մղձա­ւան­ջից:
Ին­չո՞ւ ­­Պա­քո­ւի, ­­Սում­կա­յի­թի ա­րիւ­նա­հեղ կո­տո­րա­ծից յե­տոյ ա­զե­րին կրկին հա­մար­ձա­կո­ւեց խա­ղաղ հայ բնակ­չու­թեա­նը նոյն գա­զա­նու­թեամբ սպա­նել:

Ատր­պէյ­ճա­նի Ապ­րի­լեան այս յար­ձա­կու­մը ին­չո՞ւ այս­քան ա­նակն­կա­լի մատ­նեց մեզ, երբ յատ­կա­պէս վեր­ջին շրջա­նում հե­տե­ւո­ղա­կա­նօ­րէն յա­ճա­խա­կի դարձ­րած մանր յար­ձա­կու­մե­րով յայտ­նում էր իր մօ­տա­լուտ մաս­սա­յա­կան յար­ձակ­ման մա­սին:
Յաղ­թա­նա­կած կողմ լի­նե­լով հան­դերձ, ին­չո՞ւ 22 տա­րի շա­րու­նակ յայտ­նո­ւե­ցինք մեր երկ­րի ա­զա­տագ­րած տա­րածք­նե­րը զի­ջե­լու բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րի ան­վեր­ջա­նա­լի քաշք­շուկ­նե­րի առ­ջեւ՝ սպա­սե­լով օ­տար­նե­րի «ար­դա­րա­միտ» վճռին:
Ին­չո՞ւ 26 տա­րի անց մեր ա­զա­տագ­րած Ար­ցա­խում թուր­քի ձեռ­քով ան­դա­մա­հա­տո­ւած ան­մեղ զո­հեր ու­նե­ցանք, կրկին տե­ղա­հա­նո­ւած ժո­ղո­վուրդ:

Կար­ծես քիչ էր ­­Սու­րիոյ եւ ­­Քե­սա­պի հա­յու­թեան տե­ղա­հա­նո­ւած­նե­րի թի­ւը:
Ին­չո՞ւ այդ­քան թե­թե­ւօ­րէն՝ հա­յի միամ­տու­թեամբ մօ­տե­ցանք ա­զե­րի­նե­րի պա­տե­րազ­մի լուրջ նա­խազ­գու­շա­ցում­նե­րին: ­­Չէ՞ որ գի­տէինք, որ մեր պա­տե­րազ­մը ոչ թէ Ատր­պէյ­ճա­նի, այլ ­­Թուր­քիոյ հետ է, մի երկ­րի, ո­րը ամ­բողջ ­Մի­ջին Ա­րե­ւել­քը իր սո­վո­րու­թեան հա­մա­ձայն ա­րեան մէջ խեղ­դե­լու, ժո­ղովր­դին տե­ղա­հան ա­նե­լու հա­մար բի­լիոն­նե­րով պար­գե­ւատ­րո­ւեց, եւ ոչ թէ պատ­ժո­ւեց, ինչ­պէս 101 տա­րի եւ դրա­նից ա­ռաջ էր:
Ին­չո՞ւ մեր տա­րածք­նե­րը զի­ջե­լու մի­ջազ­գա­յին նոր ճնշու­մի առ­ջեւ յայտ­նո­ւե­ցինք:

Ին­չո՞ւ:
Այս ին­չու­նե­րի շա­րա­նը այն­քան շատ է, որ հան­գիստ չի տա­լիս, կրկին ու կրկին օ­դում ծան­րա­ցած հո­գի ու միտք կրծող ան­պա­տաս­խան հարց դառ­նում:
Այս դա­րում պա­տե­րազմ­նե­րը այս­պէս են սկսւում՝ ա­նօ­դա­չու հրթիռ­նե­րով, հե­ռար­ձակ կոր­ծա­նիչ­նե­րի մի քա­նի հա­րո­ւա­ծով ու մի­ջազ­գա­յին քա­ղա­քա­գէտ­նե­րի ծոյլ ու ա­մուլ, եր­կե­րես, եր­կա­րաձ­գո­ւող հե­ռա­կայ խոս­տում­նե­րով:
Թէեւ հրա­դա­դար է, բայց Ար­ցա­խը պա­տե­րազ­մի վտան­գի առ­ջեւ է: Այս յար­ձա­կու­մը ո­րա­կա­ւո­րում եմ պա­տե­րազմ, ո­րով­հե­տեւ թշնա­մին ա­ռանց զգու­շաց­ման, ծանր հրե­տա­նով, հրթիռ­նե­րով, տան­կե­րով, մշա­կո­ւած ծրագ­րով է խախ­տել մեր հո­ղա­տա­րած­քը, յար­ձա­կում գոր­ծել խա­ղաղ բնակ­չու­թեան վրայ:

Մենք ու­րա­խա­նում ենք, որ խոր­տա­կել ու պայ­թեց­րել ենք թշնա­մու հե­ռար­ձակ հրթիռ­նե­րը, կան­խել նրա մուտ­քը:
Ա­յո՛, ու­րա­խա­լի, հա­զա­րա­պա­տիկ պաշ­տե­լի ու հպար­տա­նա­լի է մեր զի­նո­ւոր­նե­րի քա­ջու­թիւ­նը, ո­րով ոչ միայն ո­գե­ւո­րո­ւած, այլ նաեւ յա­ւէտ ե­րախ­տա­պարտ ենք: ­­Խո­նարհ­ւում ենք ի­րենց կեան­քը այն­քան հեշ­տօ­րէն մեր ա­պա­հո­վու­թեա­նը նո­ւի­րա­բե­րած նրանց զո­հո­ղու­թեան առ­ջեւ: ­­Փառք ու պա­տիւ իւ­րա­քան­չիւր զի­նո­ւո­րի ներդ­րած ա­րեան, կեան­քի ու քա­ջու­թեան:
Ու­րա­խա­նում ենք նաեւ, որ թշնա­մին կորց­րել է մի քա­նի տաս­նեակ ծանր ռազ­մա­կան տեխ­նի­կա, մի քա­նի տաս­նեակ կամ հա­րիւ­րից ա­ւել վարձ­կան զի­նո­ւոր­ներ:

Բայց մեր հողն է ռմբա­կո­ծո­ւել, մեր փոք­րա­թիւ ազ­գի ե­րի­տա­սարդ­ներն ու խա­ղաղ բնա­կիչ­ներն են զոհ դար­ձել:
Մենք եւ թշնա­մին բո­լո­րո­վին տար­բեր ի­րա­վի­ճակ­նե­րի մէջ ենք: Ի­րենք պա­տե­րազ­մում են ի­րենց հո­ղից դուրս, ըստ ի­րենց ա­րեան սո­վո­րու­թեան՝ նո­ւա­ճո­ղա­կան հոս­քի մո­լուց­քով, այ­սօր կը շա­հեն թէ մէկ տա­րի անց տար­բե­րու­թիւն չու­նի ի­րենց հա­մար:

Իսկ մենք մեր հողն ենք պաշտ­պա­նում, մեր զի­նո­ւոր­նե­րը՝ ի­րենց հա­րա­զատ­նե­րին, ի­րենց ծնող­նե­րին ու որ­դի­նե­րին: Իւ­րա­քան­չիւր ռմբա­կո­ծում մեր հողն ու սիրտն է ծա­կում, ե­թէ նոյ­նիսկ ա­ռանց զո­հի: Որ­քան էլ քիչ զո­հեր տանք, մեր զո­հե­րի թիւն ու վնա­սը կրկին ա­ռա­ւել է ի­րեն­ցից: ­­Մենք այլ կա­պե­րով ենք կա­պո­ւած մի­մեանց, ծա­նօթ թէ ան­ծա­նօթ: Իւ­րա­քան­չիւր մահ բո­լո­րիս կո­րուստն է, բո­լո­րիս վիշ­տը:

Մենք աշ­խար­հագ­րա­կա­նօ­րէն այն­պէս ենք տա­րա­ծո­ւած, որ սահ­ման­ներն ու բնա­կե­ցո­ւած գիւ­ղե­րը միա­խառ­նո­ւած են ի­րար: Ուս­տի մեր խա­ղաղ բնակ­չու­թիւ­նը, ե­րե­խա­նե­րը, ծե­րերն ու կա­նայք են կրկին թշնա­մու իւ­րա­քան­չիւր ար­կի բե­կո­րին զոհ դառ­նում:
Մենք մտա­հո­գո­ւե­լու շատ լուրջ պատ­ճառ­ներ ու­նենք եւ պէտք չէ այն ան­տե­սենք: ­­Ժա­մա­նակն է, որ քա­ջու­թիւն ու­նե­նանք մեր նախ­կին եւ ներ­կայ սխալ­նե­րի մա­սին ա­զատ խօ­սե­լու, ա­ռանց վե­րա­պա­հում­նե­րի լայ­նա­խո­հօ­րէն անդ­րա­դառ­նա­լու այդ ա­մէ­նին եւ հնա­րա­ւո­րին սահ­ման­նե­րում ուղ­ղե­լու, մեր մ­­օ­տե­ցում­նե­րին նոր ըն­թացք տա­լու, կարծր ու ա­նո­ղոք մտա­ծո­ղու­թիւն ձեռք բե­րե­լու:
Այս ան­գամ մենք հո­ղա­տա­րածք ենք կորց­րել, ըստ յայ­տա­րա­րու­թեան 300 մ. տա­րածք: Այն­քան թե­թե­ւօ­րէն են մեր ղե­կա­վար­նե­րը ար­տա­յայտ­ւում այդ մա­սին, կար­ծես մի քա­նի գրոշ են կորց­րել (այն էլ ոչ ի­րենց գրպա­նից) եւ ոչ թէ մեզ հա­մար խիստ ճա­կա­տագ­րա­կան հո­ղա­տա­րածք: ՉԷ՞ որ տա­րածք­նե­րը այդ­պէս թիզ առ թիզ են գրա­ւո­ւում:

Ռմ­բա­կո­ծո­ւած տա­րածք­նե­րից ­­Մա­տա­ղի­սից, ­­Թա­լի­շից, տե­ղա­հա­նո­ւած ա­նօ­թե­ւան ըն­տա­նիք­ներ ու­նենք, էլ չեմ խօ­սում ա­կա­մայ սպա­նո­ւած­նե­րի ու վի­րա­ւոր­նե­րի մա­սին: Ին­չո՞ւ:
Այ­սօր մենք այս վի­ճա­կին չէինք մատ­նո­ւի, ե­թէ ճշմար­տու­թիւ­նը չկոծ­կէինք, ե­թէ քա­ջու­թիւն ու­նե­նա­յիք պատ­ժե­լու այն մե­ղա­ւոր­նե­րին, որ Ար­ցա­խեան ա­ռա­ջին 1994թ. ­պա­տե­րազ­մում կան­խե­ցին ­­Շա­հու­մեա­նի, ­­Մար­տա­կեր­տի եւ այլ շրջան­նե­րի գրա­ւու­մը, մեր տա­րածք­նե­րը դարձ­րին առ ու ծա­խի նիւթ եւ դեռ քա­ջու­թիւն ու­նե­ցան յայ­տա­րա­րե­լու, որ դրանք մեր տա­րածք­նե­րը չեն:

Մեր հողն ու ժո­ղովր­դին չէինք վնա­սի երկ­րորդ եւ յա­ւե­լեալ ան­գամ, ե­թէ 26 տա­րի ա­ռաջ Ար­ցա­խեան մեր յաղ­թա­կան ա­ռաջ­խա­ղա­ցու­մը չի կա­սեց­ներ մեր ա­ռա­ջին թրքա­մէտ, օ­տա­րա­մոլ նա­խա­գահ Լ.Տ.Պ. ու իր կազ­մը: Ե­թէ չպար­տադ­րո­ւէին ա­զա­տագ­րո­ւած տա­րածք­նե­րից թշնա­մուն զի­ջե­լու բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րը:

Պատ­մու­թեան մէջ չլսո­ւած ի­րա­դար­ձու­թիւն՝ յաղ­թա­նա­կած կող­մը հա­մա­ձայ­նա­գիր ստո­րագ­րի պար­տո­ւած կող­մի հետ: Ադր­բե­ջա­նին ա­ռանց ըն­դու­նել տա­լու իր պար­տու­թիւ­նը, ա­ռանց ճշդե­լու ­­Լեռ­նա­յին ­­Ղա­րա­բա­ղի տա­րած­քի սահ­ման­նե­րը, ա­ռանց ըն­դու­նե­լու նրա ան­կա­խու­թիւ­նը, մենք՝ յաղ­թա­նա­կած կող­մով, 1994թ. ­­Մա­յիս 5ին, այն էլ ո՞ւր, Ղրղ­զըս­տա­նի մայ­րա­քա­ղաք ­­Բիշ­քե­կում (պատ­կե­րաց­նում է՞ք) ստո­րագ­րե­ցինք ա­մօ­թա­լի թղթի մի ան­հիմն կտոր, մի­ջազ­գա­յին լա­րա­խա­ղաց­նե­րի քաշք­շուկ­նե­րին՝ Ե.Ա.Հ.­Կ.ի, Ա.Պ.­Հ.ի, եւ այլ յա­պա­ւում­նե­րով յայտ­նո­ւած կեղծ «խա­ղա­ղա­սէր» խմբակ­նե­րի ազ­գա­կու­լե­րին յանձ­նե­լով Ար­ցա­խի ճա­կա­տա­գի­րը: ­­Մեր հո­ղի եւ ժո­ղովր­դի ճա­կա­տա­գի­րը վտան­գող այդ պար­տադ­րո­ւած խայ­տա­ռակ պայ­մա­նագ­րի հա­մար մենք դա­տի չեն­թար­կե­ցինք մեր բարձ­րա­գոյն ղե­կա­վար­նե­րից ոչ մէ­կին:

Ընդ­հա­կա­ռա­կը, ի­րենց կեան­քի գնով Ար­ցա­խը ա­զա­տագ­րած, մեր ազ­գի հո­գե­բա­նու­թիւ­նից զո­հի մտայ­նու­թիւ­նը ջնջած մեր անն­կուն ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րին աչ­քա­թող ա­նե­լով, ար­հա­մա­րհե­լով մեզ հա­մար զո­հո­ւած­նե­րին, նրանց ըն­տա­նիք­նե­րի թշո­ւա­ռու­թիւ­նը, մին­չեւ իսկ Ե­րե­ւա­նում եւ այ­լուր բնա­ւո­րո­ւած ղա­րա­բաղ­ցի­նե­րին ա­տե­լով, ան­հոգ ապ­րե­ցինք օ­դում կա­խո­ւած պա­հե­լով մեր հո­ղա­տա­րածք­նե­րի ու այն­տեղ ապ­րող մեր ժո­ղովր­դի ճա­կա­տա­գի­րը:

Դեռ այ­սօր էլ, երբ կրկին կանգ­նած ենք մեր հո­ղի ու ժո­ղովր­դի վտան­գո­ւած ճա­կա­տագ­րի առ­ջեւ, այն­պէս ինչ­պէս 26 տա­րի ա­ռաջ էր, Ար­ցա­խի այ­սօ­րո­ւայ ա­նո­րոշ, կրկին պա­տե­րազ­մով լի վի­ճա­կի հա­մար պա­տաս­խա­նա­տու այդ մար­դիկ եւ ի­րենց ոհ­մա­կը, դեռ ի­րա­ւունք են վե­րա­պա­հում կար­ծիք յայտ­նե­լու, դեռ խա­ղա­ղա­պահ ու­ժե­րի հսկո­ղու­թեան են ու­զում յանձ­նել մեր ժո­ղովր­դի ու հո­ղի ճա­կա­տա­գի­րը, դեռ ու­զում են ժո­ղովր­դին մո­լո­րեց­նե­լով կրկին իշ­խա­նու­թեան գլուխ անց­նել, որ վերջ­նա­կա­նա­պէս ա­զա­տո­ւեն ի­րենց հա­մար գլխա­ցա­ւանք դար­ձած այդ հար­ցից:

Յու­սամ, Ար­ցա­խը պաշտ­պա­նող­նե­րը մեր այդ սուտ պատ­մա­բան­նե­րից ու քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րից ա­ւե­լի լաւ գի­տեն Ար­ցա­խի պատ­մու­թիւ­նը, նրանց պէս յի­շո­ղու­թեան կորս­տով չեն տա­ռա­պում եւ թոյլ չեն տայ ո՛չ «խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի» մուտ­քը մեր եր­կիր, չեն են­թար­կո­ւի ոչ մէկ ճնշու­մի եւ ոչ թէ կը զի­ջեն, այլ մեր գե­րե­վա­րո­ւած տա­րածք­ներն էլ ամ­բող­ջա­կան Ար­ցա­խի հետ կ­՚ա­զա­տագ­րեն վերջ­նա­կա­նա­պէս:

Սա­կայն որ­քան էլ լա­ւա­տես լի­նենք, որ­քան էլ վստահ լի­նենք հայ մար­տիկ­նե­րի սխրան­քին, այս ան­գամ ազ­գո­վին պի­տի դի­մադ­րենք բո­լոր այն պար­տադ­րանք­նե­րին, ո­րոնք դէմ են մեր ազ­գա­յին շա­հե­րին: Զ­գու­շա­նանք հեշ­տօ­րէն սխալ­ներ թոյլ տա­լու մեր ազ­գա­յին հի­ւան­դու­թիւ­նից, որն ար­դէն կրկնում ենք հա­րիւր տա­րուց ա­ւել:
Այ­սօր է մեր հին սխալ­նե­րը ճշդե­լու ժա­մա­նա­կը: Այ­սօր է մեր շա­հե­րը պաշտ­պա­նե­լու ա­ռի­թը: ­­Կը կա­րո­ղա­նա՞նք դի­մադ­րել օ­տա­րին են­թար­կո­ւող մեր ներ­քին ձայ­նին, օ­տա­րին վա­ճա­ռո­ւած հո­գի­նե­րին կը կա­րո­ղա­նա՞նք մե­կու­սաց­նել մեր միա­կամ ո­գով, ա­ռաջ­նու­թիւ­նը տա­լով մեր ազ­գա­յին շա­հե­րին:

Զար­մա­նա­լին նաեւ այն է, ո՛չ Ար­ցա­խի, ո՛չ ­­Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գահ­նե­րը, ո՛չ պաշտ­պա­նու­թեան նա­խա­րար­նե­րը, աշ­խար­հի ու­շադ­րու­թեան չներ­կա­յաց­րին ան­մեղ քա­ղա­քա­ցի­նե­րի վրայ այս ան­գամ էլ գոր­ծադ­րած թուր­քի գա­զա­նու­թիւն­նե­րը՝ ա­կանջ­ներ կտրե­լը, գլխա­տե­լը, ան­դա­մա­հա­տե­լը:

Աշ­խար­հին չ­­ա­հա­զան­գե­ցին, որ թուր­քը դոյզն իսկ չէ փո­խո­ւած այս 101տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քին, ի­րենց վայ­րագ բնազ­դի մէջ ո՛չ մէկ յղկում, ո՛չ մէկ ա­ռա­ջըն­թաց է տե­ղի ու­նե­ցել: Որ աշ­խար­հը պէտք է զգու­շա­նայ թուր­քե­րից: Ինչ­պէս 1915թ.­ էր, ինչ­պէս ­­Պաք­ւում ու ­­Սում­կա­յի­թում էր, այդ­պէս էլ այ­սօր, հա­յին իր տան մէջ գա­զա­նա­բար յօ­շո­տում են եւ թուր­քից ­­Ցե­ղաս­պա­նու­թիւն տե­սած հա­յը կրկին իր հո­ղի վրայ նոյն վայ­րա­գու­թեանն է են­թարկ­ւում եւ ան­կա­րե­լի է մեր տա­րածք­նե­րից նոյ­նիսկ մէկ թիզ զի­ջել:
Մենք թե­րա­ցանք այս յայ­տա­րա­րու­թեան մէջ ան­գամ: ­­Մենք միայն աշ­խար­հից մի­ջամ­տու­թիւն սպա­սե­ցինք ու դեռ սպա­սում ենք:

Ին­չո՞ւ:
Չէ՞ որ սա ա­մե­նա­լաւ ա­ռիթն էր մեր չլու­ծո­ւած հար­ցը աշ­խար­հաս­փիւռ դարձ­նե­լու, յա­ւե­լեալ ան­գամ յի­շեց­նե­լու ոճ­րա­գոր­ծի ան­ցեա­լը եւ բա­ցա­յայ­տե­լու ու­րի­շի հո­ղը խլե­լու նրա ներ­կայ ձգտում­նե­րը:
Այս կար­ճա­տեւ մեր յաղ­թու­թեամբ պսա­կո­ւած պա­տե­րազ­մը բա­ցա­յայ­տեց նաեւ, որ մենք դեռ հին մե­թոդ­նե­րով ու մտա­ծո­ղու­թեամբ ենք գոր­ծում:

Պա­րե­լով մեր զի­նո­ւոր­նե­րին ճա­նա­պար­հե­լը, ա­ւե­տա­րա­նի օրն­հու­թեամբ նրանց դէ­պի հայ­րե­նի­քի պաշտ­պա­նու­թեան ու­ղար­կե­լը, գու­ցէ յու­զիչ է, բայց ո՛չ այ­սօ­րո­ւայ մեր պա­տե­րազ­մին առն­չո­ւող, սա հո­ղի պա­տե­րազմ է եւ ո՛չ կրօն­քի, այս գա­զա­նա­ցած ու խիստ քա­ղա­քա­կա­նա­ցած աշ­խար­հում ա­նօգ­տա­կար:
Մենք ու­նենք պաշտ­պա­նու­թեան զոյգ նա­խա­րար­ներ, ան­ցեալ պա­տե­րազ­մում թրծո­ւած հե­րոս սպա­ներ, նրանց հե­րո­սա­կան ու ռազ­մա­կան օր­հնու­թեամբ միայն մեր բա­նա­կը պի­տի ա­ռաջ­նոր­դո­ւի: ­­Մենք ինք­նա­բուխ սի­րո­ղա­կան մի­ջոց­նե­րով չենք կա­րող աշ­խար­հա­կուլ այս դա­րում քայլ պա­հել:

Ան­շուշտ, ես էլ բո­լո­րի պէս ան­տե­ղեակ եմ մեր ռազ­մա­կան հզօ­րու­թեան, ան­տե­ղեակ եմ մեր բա­նա­կի գի­տե­լիք­նե­րի ու նրանց մար­զա­կան փոր­ձա­ռու­թեան կա­րո­ղու­թիւն­նե­րին: ­­Դոյզն ան­գամ չեմ կաս­կա­ծում մեր բա­նա­կի կամ­քի ու­ժին, բայց իմ մտա­ծու­մը ա­ւե­լի հիմ­նա­կան է: 26 տա­րի ա­ռաջ այլ էին պա­տե­րազ­մի մի­ջոց­նե­րը, մեր զի­նո­ւոր­նե­րի հապ­ճեպ կազ­մո­ւած գնդե­րի ու հրա­մա­նա­տար­նե­րի առ­ջեւ ծա­ռա­ցած խնդիր­նե­րը, օգ­տա­գոր­ծո­ւած զէն­քե­րի տե­սակ­նե­րը: Այս օ­րե­րի կար­ճա­տեւ յար­ձա­կում­նե­րը էլ ա­ւե­լի ակն­յայտ դարձ­րին այդ տար­բե­րու­թիւ­նը: ­­Գի­տենք, որ Ադր­բե­ջա­նին զի­նում են ոչ միայն թուր­քե­րը, որ դրամ չի խնայ­ւում նրան նո­րա­գոյն զէն­քե­րով զի­նե­լուն եւ ոչ-բա­ցա­յայտ, գաղտ­նօ­րէն, մեծ պե­տու­թիւն­նե­րի շա­հին է ծա­ռա­յում նրանց այս յար­ձա­կու­մը: ­­Մենք այդ շա­հե­րին ոտ­նա­տակ գնա­ցող ենք, ինչ­պէս 1915թ. էինք, ինչ­պէս լի­նե­լու ենք միշտ, ե­թէ չփո­խենք մեր ազ­գա­յին մտա­ծո­ղու­թիւ­նը, չոր­դեգ­րենք ռազ­մա­կան մտա­ծո­ղու­թիւն, ե­թէ չուղ­ղենք մեր սխալ­նե­րը:

Այս կար­ճա­տեւ հրա­դա­դա­րը, ակն­յայտ է, կրկին է բռնկո­ւե­լու: Ան­յայ­տը մեր ռազ­մա­կան եւ զի­նո­ւո­րա­կան ու­ժի հզօ­րու­թիւնն է: Խնդ­րում եմ ճիշդ հաս­կա­նաք՝ ես ոչ թէ թե­րագ­նա­հա­տում եմ, այլ փոր­ձում եմ բո­լո­րիդ ու­շադ­րու­թիւ­նը կենտ­րո­նաց­նել մեր ռազ­մա­կան հզօ­րաց­մա­նը: ­­Ժա­մա­նակ­նե­րը, աշ­խար­հի խա­ղա­ղու­թիւ­նը ի­րենց շա­հե­րի հա­մար ծա­ռա­յեց­նող մեծ պե­տու­թիւն­նե­րի խա­ղե­րը մեզ պար­տադ­րում են, մեր ամ­բողջ ու­ժը կենտ­րո­նաց­նե­լու մեր ռազ­մա­կան ու­ժի սպա­ռա­զին­մա­նը, մեր սպա­նե­րին, մեր զի­նո­ւոր­նե­րին նո­րա­գոյն տեխ­նի­կա­յով կրթե­լուն, նրանց կեն­ցա­ղի ու զին­ծա­ռա­յու­թեան բա­րե­լաւ­մա­նը:

Երբ նա­յում եմ այս օ­րե­րին մար­տա­դաշ­տում քա­ջա­բար ա­ռաջ­նա­գիծ նե­տո­ւող մեր զի­նո­ւոր­նե­րին, սիրտս մղկտում է՝ ին­չո՞ւ մեր քա­ջե­րը չպի­տի զի­նո­ւած լի­նեն նո­րա­գոյն տեխ­նի­կա­յով, ի­րենց անձ­նա­զո­հու­թեա­նը վա­յել հագ ու կա­պով, լիար­ժէք սնուն­դով:
Չէ՞ որ ան­կախ պե­տա­կա­նու­թիւ­նից զատ մենք էլ ու­նենք բա­ւա­կան մե­ծա­հա­րուստ­ներ մեր զի­նո­ւոր­նե­րի վի­ճա­կը հո­գա­լու, բա­րե­լա­ւե­լու:

Ժա­մա­նակն է, որ ­­Հայ­աս­տա­նի ան­հա­ւա­տա­լի ա­րա­գու­թեամբ բազ­մա­ցող մե­ծա­հա­րուստ­նե­րը, փո­խա­նակ երկ­րում կո­ղոպ­տած ի­րենց դրամ­նե­րը ար­տա­սահ­մա­նի խա­ղատ­նե­րում ու ծո­վափ­նեայ հանգս­տա­վայ­րե­րում մսխե­լու, ի­րենց ազ­գա­յին պար­տա­կա­նու­թիւ­նը նկա­տեն գու­մար ներդ­նե­լու ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թեան բա­րե­լաւ­մա­նը, չէ՞ որ այդ երկ­րում են ի­րենք այդ­քան ա­զատ հարս­տա­նում:
Այս օ­րե­րին, երբ մեր եր­կի­րը ի­րա­պէս վտան­գո­ւած էր, կա­մա­ւո­րա­կան մեծ հո­սան­քով մեր ժո­ղո­վուր­դը աշ­խար­հի տար­բեր ծայ­րե­րից ոտ­քի ե­լաւ Ար­ցա­խին օգ­նու­թեան հաս­նե­լու: ­­Մեր կա­ռա­վա­րու­թիւ­նը ոչ իսկ շար­ժում ա­րեց, նոյ­նիսկ չբա­րե­հա­ճեց հա­մազ­գա­յին այդ պատ­րաս­տի պոռթ­կու­մը ղե­կա­վա­րե­լու: ­­Չէ՞ որ սո­վո­րա­բար ղե­կա­վար­ներն են ժո­ղովր­դին կազ­մա­կեր­պո­ւած ու ծրագ­րո­ւած ոտ­քի հա­նում հայ­րե­նին պաշտ­պա­նե­լու:

Մեր ինք­նա­բուխ այս շար­ժու­մը կրկնա­կի ան­գամ հաս­տա­տեց մեր կա­ռա­վա­րու­թեան ան­կա­րո­ղու­թիւ­նը մին­չեւ իսկ իր ժո­ղովր­դի նո­ւի­րա­բե­րած ծա­ռա­յու­թիւնն ու կամ­քը օգ­տա­գոր­ծե­լու:
1918թ. ­մեր կա­մա­ւո­րա­կան շար­ժու­մը ա­ւե­լի հո­գա­տա­րու­թեան ու ու­շադ­րու­թեան ար­ժա­նա­ցաւ, քան այ­սօր:
Մեր ժո­ղովր­դի մե­ծա­գոյն ա­ռա­ւե­լու­թիւ­նը՝ իր ա­րիւ­նը հայ­րե­նի հո­ղի ա­զա­տագր­ման հա­մար եր­բեք սա­կար­կու­թեան չեն­թար­կե­լը, ա­ռա­ւել եւս հաս­տա­տեց, որ մենք միշտ էլ ա­ռա­ջա­դի­մել ենք ան­կա­խօ­րէն, որ յատ­կա­պէս, մեր երկ­րորդ ան­կա­խաց­ման ղե­կա­վար­նե­րից ոչ մէ­կի տե­սա­դաշ­տում ժո­ղո­վուր­դը գո­յութ­յուն չու­նի: Ն­րանք տա­րո­ւած են միայն ի­րենց ա­թոռ­նե­րով եւ կո­ղո­պու­տով:

Ինձ թւում էր, որ մեր նա­խա­գահ Ս. ­­Սարգ­սեա­նի այ­ցը ­­Պոս­թոն, ա­մե­րի­կեան մեր գա­ղութ­նե­րից ա­մե­նա­հինն ու ազ­դե­ցի­կը, թէ՛ գա­ղա­փա­րա­կան եւ թէ՛ մշա­կու­թա­յին ա­ռու­մով, պէտք է որ տե­ղա­շար­ժած լի­նի մեր ղե­կա­վա­րի հայ­րե­նա­սի­րա­կան ջի­ղը, որ եր­կիր վե­րա­դառ­նա­լով ժո­ղովր­դի հա­ւատ­քը ձեռք բե­րէր, այս վճռա­կան օ­րե­րին իր ազ­գօ­գուտ ո­րո­շու­մով դառ­նար այն­պի­սի նա­խա­գահ, որ մնար մեր պատ­մու­թեան մէջ, որ օգ­տա­գոր­ծէր ինք­նա­կա­մօ­րէն հայ­րե­նիք ներդ­րո­ւած հո­գե­կան ­­Հա­յաս­տա­նի ու­ժը: ­­Յատ­կա­պէս, այ­ցե­լե­լով 117ա­մեայ «­­Հայ­րե­նիք»ի խմբագ­րա­տուն, տես­նե­լով այն­տեղ ամ­փո­փո­ւած սփիւռ­քի տա­րած հսկա­յա­ծա­ւալ ինք­նու­րոյն աշ­խա­տան­քը հա­յա­փայ­փայ­ման, հա­յա­պահ­պան­ման հա­մար: Երբ նոյն այդ գա­ղու­թը ա­ռանց պե­տա­կա­նու­թեան գո­յու­թեան ու գո­յու­թիւ­նից յե­տոյ էլ ա­ռանց նրա հո­վա­նա­ւո­րու­թեան, գուր­գու­րան­քով պա­հեց իր ազ­գա­յին հե­րո­սի՝ Դ­րօի մար­մի­նը եւ կրկին սփիւռ­քի մի­ջոց­նե­րով հայ­րե­նիք տե­ղա­փո­խեց այն ոչ շատ ա­ռաջ:

Ս­փիւռ­քը այս էլ 100 տա­րուց ա­ւել այս­պէս հաս­տա­տում է իր հայ­րե­նա­նո­ւէր գոր­ծու­նէու­թիւ­նը, աշ­խար­հի բո­լոր ծայ­րե­րում:
Եւ քա­նի որ ա­մէ­նու­րեք որ­պէս ժո­ղո­վուրդ, ինք­ներս ենք միշտ հո­գում մեր կա­րիք­նե­րը, ա­ւե­լին, դեռ մեր հայ­րե­նի երկ­րին էլ մեր օ­ժան­դա­կու­թիւ­նը ներդ­նում, ու­րեմն սի­րե­լի ժո­ղո­վուրդ, սկսենք ազ­գո­վին մեր ներդ­րու­մը բե­րել Ար­ցա­խի ռազ­մա­կան հզօ­րաց­մա­նը:
Ոչ թէ դրա­մա­հա­ւա­քից-դրա­մա­հա­ւաք, դէպ­քից-դէպք ներդ­նենք, այլ մտա­ծենք ազ­գա­յին մնա­յուն պար­տա­կա­նու­թիւն դարձ­նել մեր ներդ­նու­մը:

Բո­լորս էլ գի­տենք, Ար­ցա­խը փոք­րիկ մի տա­րածք է, կա­մա­ւո­րա­կան մեծ հոսք ըն­դու­նե­լու ու կե­րակ­րե­լու հնա­րա­ւո­րու­թիւն չու­նի: ­­Կա­մա­ւո­րա­կան գնդե­րին ոչ միայն սնունդ ու կա­ցա­րան է պէտք, այլ նաեւ պատ­շաճ զի­նո­ւո­րա­կան հագ ու կապ, զէնք ու զի­նամ­թերք: Այս ա­մէ­նը հի­մա այ­լեւս դառ­նա­լու է մեր ժո­ղովր­դի ու­սե­րին դրո­ւող պար­տադ­րանք:

Իւ­րա­քան­չիւր հայ, հայ­րե­նի­քում եւ հայ­րե­նի­քից դուրս աշ­խար­հի բո­լոր ծայ­րե­րից, որ­պէս ազ­գա­յին պարտք պար­տա­դիր կա­րող ենք ամ­սե­կան չնչին գու­մար, նոյ­նիսկ $1.00 ներդ­նել այս հրա­տապ անհ­րա­ժեշտ գոր­ծին: ­­Բաւ է այ­լեւս օ­տար հո­ղե­րում եւ ին­չո՞ւ չէ նաեւ մեր երկ­րում անն­պա­տակ շի­նու­թիւն­ներ, սրահ­ներ ու ե­կե­ղե­ցի­ներ կա­ռու­ցենք: ­­Դա ժո­ղո­վուր­դի քսա­կից ներդ­րո­ւող հսկա­յա­կան ծախ­սեր են, որ կա­րող ենք կրճա­տել: ­­Չենք կա­րող ե­կե­ղե­ցին մեր ազ­գին ներ­կա­յաց­նող ու ա­ռաջ­նոր­դող մի­ջոց դարձ­նել, ինչ­պէս որ դարձ­րել ենք: ­­Մենք այ­լեւս այլ հա­ւատ­քի ժո­ղո­վուր­դի հոսք ու­նենք մեր մէջ եւ ժա­մա­նա­կի հրա­մա­յա­կանն է, որ ըն­դու­նենք ի­րենց էլ նոյն հա­ւա­սա­րու­թեամբ: ­­Մենք դա­րա­ւոր հող ու­նենք, հե­րոս­նե­րի ո­գով պահ­պա­նո­ւած, նոր հե­րոս­նե­րի ներդ­րու­մով ա­զա­տագ­րո­ւած տա­րածք­ներ, դա­րա­ւոր մշա­կո­ւած միտք ու կամք, ո­րը ժա­մա­նակն է դարձնձ­նենք մեր դի­մա­գի­ծը եւ դրա պահ­պան­ման ու զար­թօն­քի հա­մար նո­ւի­րա­բե­րենք ա­մէն ինչ:

Թող ո՛չ մէ­կը ինձ սխալ չհաս­կա­նայ, եւ չշտա­պի սխալ մեկ­նա­բա­նու­թեամբ ա­ղա­ւա­ղե­լո­ւ­ իմ մտքե­րը:
Մեր հո­ղի եւ ազ­գի ա­պա­հո­վու­թիւ­նը, մեր հզօ­րա­ցու­մը, ռազ­մա­կան մտա­ծո­ղու­թեամբ ապ­րելն ու գոր­ծե­լը, ինչ­պէս տես­նում էք, հրա­տապ է այ­լեւս մեզ հա­մար, ե­թէ ու­զում ենք գո­յա­տե­ւել որ­պէս լիար­ժէք ազգ:

Ան­շուշտ սա ա­ռան­ձին մնա­յուն ծրա­գիր ու մար­մին դառ­նա­լու ա­ռա­ջարկ է, որ օ­րէն­քով պի­տի հաս­տա­տո­ւի ու գոր­ծի, այն էլ ոչ թէ հա­յաս­տա­նեան գո­յու­թիւն չու­նե­ցող օ­րէն­քով, այլ ազ­գա­յին նոր գրո­ւող օ­րէն­քով:
Սա ժա­մա­նա­կի եւ աշ­խար­հի էլ ա­ւե­լի ծայ­րա­յեղ վայ­րագ դար­ձած հրա­մա­յա­կա­նով մեր առ­ջեւ ծա­ռա­ցած նոր հրա­տապ խնդիր է, որ չենք կա­րող այ­լեւս ա­նու­շադ­րու­թեան մատ­նել:
101րդ ­տա­րո­ւայ Ապ­րի­լը թե­ւա­կո­խում ենք թուր­քի ձեռ­քով նոր զո­հե­րով, կրկին մի­ջազ­գա­յին քա­ղա­քա­գէտ­նե­րի ո­ղոր­մա­ծու­թեան սպա­սում­նե­րով, բո­ղո­քի ար­շաւ­նե­րով, խնդրագ­րե­րով, նո­րո­գո­ւող բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րով:

Մի­թէ՞ չենք փո­խո­ւե­լու: Ին­չո՞ւ այս­քան ա­մուր ենք կառ­չած հնին, պատ­մու­թեան կրկնու­թեան, ինքն ի­րեն չար­դա­րաց­րած մեր քայ­լե­րին:

Մին­չեւ ե՞րբ ենք այս­պէս շա­րու­նա­կե­լու:
Վ­տան­գից-վտանգ սթա­փո­ւե­լով, միայն մեծ ու վտան­գա­ւոր ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րի ո­գե­ւո­րու­թեամբ միա­կամ դառ­նա­լով, ե՞րբ կա­րող ենք այդ­պէս միա­կամ մնալ, միա­կամ գոր­ծել, միա­կամ յաղ­թել, միա­կամ պաշտ­պա­նել մեր հո­ղը եւ միա­կամ էլ պա­հան­ջա­տէր լի­նել:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post 100+1: 100+2… ՀԱՅՐԵՆԱՀԱՆՄԱՆ ԵՒ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՏԱՐԵԼԻՑ «ՏՕՆԵԼ-ՏՕՆԱԽՄԲԵԼԷ» ԵՏՔ Ի՞ՆՉ ԿԱՅ ԱԶԳԻ ՎԱՂՈՒԱՆ ՀԱՄԱՐ
Next post ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՈԳԵԿՈՉՈՒՄ` ՄԱՐՍԷՅԻ ՍՈՒՐԲ ՅԱԿՈԲ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՄԷՋ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles