ՕՐ ՄԸ ՊԻՏԻ ԸՍՈՒԻ՞, ՈՐ ՊԱՐԿԵՇՏՈՒԹԻՒՆԸ ԼԱՒԱԳՈՅՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆՆ Է

0 0
Read Time:5 Minute, 8 Second

Յ. Պալեան

Կը վախնամ որ մենք պարտաւոր ենք աշխարհը պարկեշտ դարձնել մեր զաւակներուն կարենալ ըսելէ առաջ, որ պարկեշտութիւնը լաւագոյն քաղաքականութիւնն է:

Ճորճ Պեռնար Շօ, (1856-1950), իրլանտացի

թատերագիր եւ քննադատ, Նոպէլեան դափնեկիր

 

            Ամրան աննախադէպ շոգը զիս դատապարտած է տնարգելութեան եւ բոլոր անոնց պէս, որոնք իրենց առանձնութեան պահերուն կը մտածեն իրենք իրենց, շրջապատին, ընկերութեան եւ աշխարհի մասին: Խրձիկ դարձող դժուարութիւններու դէմ կանգնած մեր ժողովուրդի եւ երկրի բարդութիւններով կը մտորիմ:

            Իշխանութիւն չունիմ, դրամատուներու մէջ գանձեր չունիմ, որպէսզի զիս լսեն, լսելի ըլլամ: Եւ կը գրեմ, այնպէս ինչպէս նաւաբեկեալը շիշի մէջ դրած է իր կանչը եւ ծով նետած:

            Կրօնականներ, ամէն գոյնի եւ չափի քաղաքական գործիչներ, ուսուցիչներ, կը յանկերգեն պարկեշտութեան մասին, սերունդ եւ ժողովուրդ կ’ուզեն դաստիարակել, տեւաբար կը խօսին այդ մասին:

            Բայց ո՞ւր գտնել պարկեշտութիւնը աշխարհի եւ ընկերութեան մէջ, անոր իւրացումը դարձնել կանոն:

            Իսկ իրապէս ի՞նչ է քաղաքականութեան պատկերը պարկեշտութեան ըմբռնումով, ի՞նչ է անոր բարոյականը. քաղաքավար տարազով կ’ըսենք՝ մրցակցութիւն, այսինքն՝ դիրք գրաւել եւ բարձրանալ կոխկրտելով միւսը եւ միւսները, ի հարկին զանոնք ֆիզիքապէս կամ բարոյապէս ոչնչացնելով:

            Պէտք է յոռետեսութեա՞մբ եզրակացնել, որ պարկեշտութիւնը չեղածի եւ իտէալի մը տրուած անուն է, ե՛ւ ըսողին ե՛ւ լսողին համար:

            Հակառակ պատմութեան վկայութեան եւ մեր կենսափորձէն թելադրուած յոռետեսութիւններուն, պէտք է հաւատալ պարկեշտութեան եւ ձգտիլ անոր իրականացման, անհատապէս, նաեւ՝ հաւաքաբար՝ որ կը նշանակէ քաղաքականութիւն՝ մարդոց եւ ընկերութեան համար, ո՛չ անհատական շահի եւ փառքի:

            Ոչ ոքի համար գաղտնիք է, որ բացառութիւն են անոնք որոնք իրենց քաղաքական դիրքը չեն չարաշահեր: Ուրիշի անպարկեշտութիւնը մատնանիշ ընել, նշաւակել, ինքնապաշտպանութեան քաղաքական հատու զէնք է, սեփական անպարկեշտութիւնը ընդունելի դարձնելու համար: Նուազագոյն քննադատական միտքով եթէ առաջնորդուինք, կը մղուինք մտածելու, որ բոլոր մակարդակներու քարոզուած պարկեշտութիւնը, անոր ներառումը կրթական խօսքի մէջ, իտէալ մըն է, որ լսող-հաւատացողը  յանձնառու կը դարձնէ, ո՛չ այդ մասին խօսողը եւ ո՛չ ալ զայն խոստացողը:

            Այս դառն իրատեսութեան կ’անդրադառնանք, հետեւելով աշխարհի բոլոր կողմերը խաղցուող քաղաքական թատրոնին: Լրատուամիջոցները կ’անդրադառնան դիրքի չարաշահման եւ կողոպուտի դէպքերու, ախտ՝ որ հասարակաց է: Հարց պէտք է տալ, թէ ինչպէ՞ս կ’իրականանան քաղաքական աւագ գործիչներու անաշխատ հարստացումները:

            Եղած են բացառիկ անհատականութիւններ, ինչպէս իր երկիրը պարտութենէ յաղթանակ առաջնորդած նախագահ մը, որ առանց պաշտօնական հիւրերու ընդունելութան համար եղած յատկացումները օգտագործելու, օրուան իր ծախսերը ինք կը հոգար, երբ շաբաթավերջին կամ հանգիստի համար իր քաղաքացիի բնակարանը կ’երթար, ինքնաշարժին վառելանիւթին ծախսը ինք կը վճարէր: Բաղդատել եւ բաղդատուիլ օրինակին: Նոյնիսկ մեր լայն միջոցներ չունեցող երկրի պարագային:

            Ճորճ Պեռնար Շոն, այս մասին այնքա՜ն յատկանշական խօսք ըսած է. «Կը վախնամ որ մենք պարտաւոր ենք աշխարհը պարկեշտ դարձնել մեր զաւակներուն կարենալ ըսելէ առաջ, որ պարկեշտութիւնը լաւագոյն քաղաքականութիւնն է»: Այսինքն, երբ անպարկեշտութիւնը ընկերային անշրջանցելի եւ ընդհանրացած երեւոյթ է, ինչպէ՞ս քաղաքականութեան մէջ փնտռել զայն: Երբ այսպէս կը մտածենք, թեւաթափ կ’ըլլանք, քանի որ նորը հինի շարունակութիւն կ’ըլլայ: Ինչպէս մի ոմն իշխանութեան տիրացած երէկ համեստ քաղաքացին, տէր կը դառնայ բազմաթիւ բնակարաններու, պալատներու, աստղաբաշխական հարստութեան: Այդ անպարկեշտութեան գագաթնակէտն է: Ոմանք «կը մարսեն» այդ խաղքութիւնը, հանրային կարծիքը կը հանդուրժէ:

            Փտախտը (կոռուպցիա) համակարգ է: Մեծ Նազովրեցին եթէ այսօր ապրէր, պիտի կրկնէր իր հռչակաւոր խօսքը. «Թող առաջին քարը նետէ ան որ չէ մեղանչած»: Այս մարզին մէջ, քննադատութիւնները իրապէս բարոյական կ’ըլլան, եթէ սկսին ինքնաքննադատութեամբ:

            Իշխանափոխութիւնները յոյսի թատրոն են: Հայ մամիկ մը կը պատմէր, որ թագաւոր մը երկիրը կողպտած էր եւ հարստացած: Ժողովուրդը ըմբոստացած էր եւ զինք գահընկեց ըրած: Իր պալատէն հեռանալէ առաջ, ան ըմբոստներուն ուղղելով իր խօսքը, ըսած է. «Աղքատ եւ անօթի էի: Իշխանութեան տիրացայ եւ հարստացայ: Հիմա ես պիտի երթամ եւ ուրիշ անօթի մը պիտի գայ եւ ձեզ կողոպտէ: Ես ալ ձեզ կողոպտելու կարիք չունիմ»: Չեմ գիտեր թէ թագաւորը հեռացուա՞ծ է, թէ՞ ոչ: Այս ժողովրդական «հէքիաթ»ի իմաստութիւնը մտածելու պէտք է մղէ ամէն անգամ, որ յոյսի իշխանափոխութիւն կը ցանկանք կամ ան կ’իրականացուի:

            Ճորճ Պեռնար Շոյի «աշխարհը պարկեշտ դարձնել»ու ցանկութեան մասին պէտք է մտածել: Կը մտածե՞նք: Թէ՞ Հոպզի «մարդը մարդուն գայլն է»ի անտառի օրէնքին կը հետեւինք, զայն շպարելով սկզբունքներով, հանդիսութիւններով եւ մանաւանդ անվերջանալի եւ վերսկսող վիճարկումներով, ընտրական քննադատութիւններու եւ խոստումներու հանդէսներով, զորս կը կոչենք քաղաքականութիւն: Իշխանութեան ձգտող հանրային գործիչին յանուն պարկեշտութեան քննադատութիւնները պէտք է արժեւորել, երբ ան կը դառնայ իշխանութիւն:

            Մանաւանդ ժողովրդավարական երկիրներու մէջ, յանուն քաղաքական պակեշտութեան, կը քննուին, կ’որոշուին եւ գործադրութեան կը դրուին ընկերային եւ պետական բոլոր հարցերը: Յաճախ կը ստեղծուի այն կացութիւնը, որ իշխանութիւն-ընդդիմութիւն նախընտրական վիճարկումը  կը շարունակուի նաեւ ընտրութենէն ետք, համապատասխան ժողովներու մէջ, մամուլով, հրապարակաւ: Ճիշդ է, վիճարկումները ժողովրդավարական իրաւունք են, առանց վիճարկումներու ընտրութիւն կը նշանակէ մենիշխանութիւն: Բայց…

            ԺԹ դարու ֆրանսացի մեծ վիպագիր Հոնորէ տը Պալզաքի իմաստութիւնը այլապէս թելադրող պէտք է ըլլայ, ե՛ւ հանրային գործիչին ե՛ւ հանրային կարծիքին համար: Ըսած է. «Իշխանութիւնը արարք է, եւ ընտրական սկզբունքը վիճարկումն է: Կարելի քաղաքականութիւն չկայ մնայուն վիճարկումով»: Բայց ինչպէ՞ս յաղթահարել մնայուն եւ ամլացնող վիճարկումները եւ անոնց հետեւանքները: Հոս կը յայտնուի,- կամ չի յայտնուիր,- երկրի մը եւ ժողովուրդի մը վաւերական իրաւ ղեկավարը, որ կ’ըլլայ առաջնորդ: Աւելի ճիշդ պիտի ըլլայ ըսել ճշմարիտ ուղի ցոյց տուողը: Պալզաք կ’ըսէ, «Կարելի քաղաքականութիւն չկայ մնայուն վիճարկումով»: Մնայուն վիճարկումի ընթացքին, դիրքերը կը կարծրանան, եւ անկարելի կ’ըլլայ լաւը եւ վատը ջոկել:

            Իրողութենէն պէտք չէ փախուստ տալ: Մեր երկիրը փոքրիկ է, փոքրացած է, փոքրացուցած են, կ’ուզեն աւելի փոքրացնել, երկիր՝ փոքրաթիւ ժողովուրդով, սեղմուած մեծ պետութիւններու միջեւ, առանց իսկական դաշնակիցներու, պէտք է հասնի, հասած ըլլար անհաշտելի դիրքերու վրայ ամրացած պառակտուած ժողովուրդի մը նախորդ դարու քաղաքական մեծագոյն  դէմքի մը  պարզոււթեամբ ըսած իմաստութեան, որ՝ «մեզմէ ոչ մէկը, գործելով առանձին, չի կրնար յաջողութեան  հասնիլ» (Նելսըն Մանտելա):

            Յաճախ կ’ըսեմ, որ պէտք է յաճախել «մեծերու դպրոցը», քանի որ անոնցմէ սորվելիք ունինք: Եթէ Հայաստան, գումարած սփիւռք(ներ), հասկնայինք, որ մեր դժուարութիւններուն կուրծք տալու համար գէթ տարրական իմաստութիւնը պէտք է ունենանք մեր ՔԻՉը չկոտորակելու: Այս իմաստութիւնը չի նուաճուիր տասնեակներով մէկը միւսին դէմ ըլլալով եւ մնայուն զբաղում դարձնելով վիճարկումը, այն աստիճան, որ ժողովուրդը, քաղաքացին, անկարող դառնայ գիտնալու, թէ ո՞վ ճիշդ է, ո՞վ սխալ:

            Իրատեսութեան կարելի չէ յանգիլ առանց ընդունելու որ ՄԻՒՍՆ ԱԼ ԻՐԱՒՈՒՆՔ ՈՒՆԻ, ՄԻՒՍՆ ԱԼ ՃԻՇԴ ԿՐՆԱՅ ԸԼԼԱԼ: Այս արդէն ԻՐԱՒ ԱՌԱՋՆՈՐԴի իմաստութիւն է: Այդ ընելու համար հանգամանքներէ վարչական իրաւունքներէ անդին պէտք է նայիլ, սեւեռել ԱԶԳԻՆ ԵՒ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՀԱՄԱՐ ՀԻՄՆԱԿԱՆԸ:

            Կատարել հոգեփոխութիւն եւ փոխանակ յաւերժացնելու վիճարկումները, երբեմն ըսել՝ «դուն ալ իրաւունք ունիս», քանի որ ճշմարտութիւննեը մի՛շտ զանազանեալ կ’ըլլան: Այդ մասին կը վկայէ պատմութիւնը:

            Մեր անմիջական ներկային մէջ, հաւաքաբար պէտք գիտնանք եւ կարենանք ըսել՝ որ ոչ թէ մէկ կէսը միւսին դէմ, այլ՝ ԱԶԳԸ ԵՒ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ ԻՐԱՒՈՒՆՔ ՈՒՆԻՆ:

            Կ’ունենա՞նք այդ ՀԵՂԻՆԱԿՈՒԹԻՒՆը, դէմք եւ գաղափար, ո՛չ բազմապատկուող անհեղինակութիւնները:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles