ՕՐՈՒԱՆ ՀԵՒՔՈՎ.- ԲՈՑԱՎԱՌ ՇԱՌԼԻ ՀԷՊՏՈՅԻ ԱՌԱՍՊԵԼԻՆ ԴԻՄԱՑ

0 0
Read Time:6 Minute, 32 Second

000

ՄԱԿԱՐ ի Գաղիա,
Յունուար 10, 2015

Կիրակի Յու­նուար 11ին ցու­ցա­րար պի­տի ըլ­լամ։
Շառ­լի Հէպ­տո­յի խմբագ­րութիւ­նը ջար­դած են, որ­պէսզի մեռցնեն ազատ խօս­քը։
Ոչ ոք պի­տի նկա­տէ իմ ներ­կա­յու­թիւնս ցու­ցա­րար­նե­րու շար­քին։ Ցոյ­ցին պի­տի մաս­նակցիմ զօ­րակ­ցութիւն յայտնե­լու հա­մար Շառ­լի Հէպ­տօ եր­գի­ծական շա­բաթա­թեր­թին, որ­պէսզի ան շա­րու­նա­կէ հա­տարա­կուիլ։ Յար­գանք նաեւ եր­գի­ծաթեր­թի աշ­խա­տակից­նե­րուն, զորս ու­զե­ցին լռեց­նել։ Ցարդ իմ ըն­թերցումնե­րուս մաս չէր կազ­մեր այս եր­գի­ծաթեր­թը։ Աւե­լի միւս եր­գի­ծաթեր­թը, կը կար­դա­յի նա­խան­ձով, Գա­նար Ան­շէ­նէն, եւ բազ­միցս ըսած եմ՝ որ մեծ ժո­ղովուրդ կ՚ըլ­լանք այն օրը, երբ Գա­նար Ան­շէ­նէ մը կ՚ու­նե­նանք։ Եւ կը վե­րականգնինք։
Եր­գի­ծան­քը ազա­տու­թեան ար­տա­յայ­տութիւն է։ Եր­գի­ծան­քը կը պա­հան­ջէ իրա­տեսու­թիւն, ողջ­մըտու­թիւն, քա­ջու­թիւն եւ ու­շի­մու­թիւն՝ մա­տը դնե­լու հոն՝ ուր ցաւ կամ կեղ կայ։ Հա­մաժո­ղովրդա­կան ընդվզու­մի ալի­քը, Ֆրան­սա եւ աշ­խարհի մէջ, վկա­յեց այն մա­սին, որ եր­գի­ծան­քը ազա­տու­թեան յատ­կա­նիշ է, կեան­քի պո­ղոտա­ներէն խուփ աչ­քե­րով չանցնե­լու հպար­տութիւն, ինքնա­հաս­տա­տում եւ իս­կա­կան մարդկայ­նութիւն, հիւ­մա­նիզմ։ Եր­գի­ծողը, խօս­քով եւ մա­տիտով, յանձնա­ռու անձ է, որ մեր մէջ բոյն դրած ախ­տի եւ կեղ­տի պա­լար­նե­րը կը նշդրա­կէ։
Շառ­լի Հէպ­տօ, Գա­նար Ան­շէ­նէ, Հա­յաս­տա­նի Ոզ­նի, մօ­տաւոր ան­ցեալի հայ մեծ եր­գի­ծագիր­նե­րը, Յա­կոբ Պա­րոնեան, Երուանդ Օտեան, Նշան Պէ­շիկ­թաշլեան, հայ մեծ եր­գի­ծան­կա­րիչ­նե­րը՝ Սա­րու­խան, Տի­րան Աճե­մեան, Մա­սիս, Հո­վիւ, հան­րա­յին առող­ջա­պահու­թեան յա­ռաջա­մար­տիկներ եղած են եւ են։
Հո­գեպէս ախ­տա­ւոր, նեղ­միտ, ան­հանդուրժող, եսա­կեդ­րոն եւ պզտիկ մար­դիկ, քա­ղաքակրթա­կան-մշա­կու­թա­յին յա­ռաջըն­թա­ցի հա­կադ­րուող կեթ­թո­յի մէջ իրենք զի­րենք բան­տարկած եւ հոն իրենց եր­ջանկու­թիւնը գտնող­ներ, չեն հան­դուրժեր եր­գի­ծան­քը, իր բո­լոր ձե­ւերով։
Չեն հան­դուրժեր, որ վեր­ցուի ճշմար­տութիւ­նը թաքցնող վա­րա­գոյ­րը, հա­յելիի առ­ջեւ կանգնեց­նենք զի­րենք։
Չեն հան­դուրժեր, որ կրօ­նական ան­հե­թեթու­թիւններ մեր­կա­ցուին իրենց ար­տա­ռոցու­թիւննե­րով։
Չեն հան­դուրժեր, որ իրենց հան­գա­մանքնե­րու ետին գտնուող դա­տար­կութեան վրայ լու­սարձակ ուղ­ղեն։
Չեն հան­դուրժեր իրենց սնա­մէջ եսին հան­դէպ զլա­ցուած յար­գանքի բա­ցակա­յու­թիւնը։
Չեն հան­դուրժեր, որ ըսուի, թէ թա­գաւո­րը մերկ է։ Յի­շել մա­նուկնե­րուն գիր­քե­րուն մէջ գտնուող Թայ­թա­նիան եւ Օպե­րոնը։
Դաս­տիարա­կիչ է եր­գի­ծան­քը, երբ ան­մի­ջակա­նի սահ­մա­նէն դուրս կու գայ։ Օրի­նակ, յի­շել Ար­ժանթի­նի անգրա­գէտ նա­խագահ Խուան Փե­րոնը, որ Սեր­վանթէ­սի Տոն Քի­շոթը չէր կար­դա­ցած, բայց անոր հա­տոր­նե­րու առ­ջեւ կը նկա­րուէր եւ ակա­դեմիայի մէջ անոր մա­սին դա­սախօ­սած է։
Մեր կեան­քին մէջ, մեր ան­մի­ջական շրջա­նակին մէջ, Խուան Փե­րոն­ներ կան, բայց Շառ­լի Հէպ­տօ չու­նինք, որ­պէսզի հոն գրող-
ներ ըլ­լան եւ նշա­ւակեն (եթէ թոյլ տրուի), եւ եր­գի­ծան­կա­րով, մշա­կոյ­թի կեդ­րո­նի մէջ աւուր պատ­շա­ճի ու­րի­շի գրած ճա­ռը կար­դա­ցողը, հայ բա­նաս­տեղծի յո­բելեանին հա­յերէն չկար­դա­ցողը օտար լե­զուով ճառ խօ­սի անոր բա­նաս­տեղծու­թեան մա­սին, կամ հրա­պարա­կին վրայ եր­թե­ւեկեն մար­դիկ, որոնք ըսեն, թէ հի­մա ժա­մանակ եւ դրամ ու­նին եւ աթոռ կ՚ու­զեն։ Եւ այդ ցան­կութեան ըն­դա­ռաջող­ներ ըլ­լան։
Մեր իրա­կանու­թեան մէջ ալ ահա­բեկիչ­ներ կան, որոնք կ՚ար­գի­լեն ծի­ծաղե­լիու­թեան ճշմար­տու­թիւննե­րը ըսել։
Փոր­ձե­ցէ՛ք ամ­պա­գոր­գոռ ճա­ռա­խօ­սի մը ըսել՝ որ իր խօս­քը բե­մէն վար չի­ջաւ։ Կը բա­նադ­րուիք։ Եթէ իշ­խա­նու­թիւն ու­նե­նայ են­թա­կան՝ կը գլխա­տուիք։ Գրե­թէ։
Շառլի Հէպ­տօն ու­զե­ցին գլխա­տել։
Բայց միշտ ի մտի պէտք է ու­նե­նալ, որ ժո­ղովուրդնե­րը երբ նո­ւաճած կ՚ըլ­լան ազա­տու­թիւննե­րը, դուրս եկած կ՚ըլ­լան Պղա­տոնի նկա­րագ­րած քա­րայ­րէն, ուր ըստ-
ւեր­նե­րը իրա­կանու­թիւնն էին քա­րայ­րաբնակ­նե­րուն, մա­հուան գնով կը պաշտպա­նեն իրենց ազա­տու­թիւննե­րը։
Կի­րակի օր, Յու­նուար 11ին, ազա­տու­թիւն եւ ճշմար­տութիւն կրող զան­գուած­նե­րը, հա­րազատ ղե­կավա­րու­թիւննե­րը, երկրի մը սահ­մաննե­րէն ներս եւ դուրս, ազա­տու­թեան եւ խօս­քի ազա­տու­թեան տօ­նին հա­մար պի­տի հա­ւաքուին։
Որ­պէսզի չխա­ւարի միտ­քի պայ­ծա­ռու­թիւնը, տե­ղի չու­նե­նայ հո­գինե­րու ստրկա­ցու­մը, չխա­փանո­ւի ճշմար­տութեան լոյ­սը, առանց որուն մար­դը կը վե­րադառ­նայ այն խա­ւար դա­րերը եւ վի­ճակը, երբ ինք ալ ի մի­ջի այ­լոց գա­զանի նման կեն­դա­նի մըն էր։
Այս սար­սա­փի հե­ռան­կա­րին դէմ պայ­քա­րին հա­մար, աշ­խարհի մե­ծերուն եւ փոք­րե­րուն հետ ցոյ­ցի պի­տի մաս­նակցիմ։
Ըսե­լու հա­մար, որ Շառլի Հէպ­տո­յի պայ­ծառ դէմ­քե­րը, հռո­մէացի զո­հուած զի­նուո­րի պէս գա­ցին վա­հանի վրայ, բայց անոնց փո­խարէն բիւ­րա­ւոր­ներ եկան կանգնե­լու վա­հանի ետին։
Որ­պէսզի մեր թե­րու­թիւննե­րուն վրայ հրա­ւիրենք մեր ծի­ծաղը։
Հան­րի Պերկսոն կ՚ըսէր, որ սրամ­տութիւ­նը, humour-ը, իմա­ցակա­նու­թեան վե­րին ոլորտն էր։
Եւ ազատ խօսքն ու եր­գի­ծան­քը հզօր զէն­քեր են։ Խա­ւարած­ներ անոնց կը հա­կադ­րեն մեր քա­ղաքակրթու­թեան հնա­րած մա­հաս­փիւռ զէն­քե­րը, անոնք ըլ­լան թնդա­նօթ­ներ թէ հա­նագա­ման­քի-դիր­քի չա­րաշա­հումներ։
Ըսող­ներ եղան, խօս­քի գոր­ծի վե­րածե­ցին, որ Շառ­լի Հէպ­տօն պէտք է ապ­րի, շա­րու­նա­կուի։
Եր­գի­ծան­քը հո­գինե­րը փտախ­տէ փրկող լաստ է։
Նոյ­նիսկ երբ մե­ղան­չումի ու­ժով կը հա­րուա­ծէ։
Մեր ծի­ծաղե­լիու­թիւննե­րու առ­ջեւ որ­պէս հա­յելի դրուած Շառլի Հէպ­տօն պի­տի շա­րու­նա­կուի:
Որ­պէսզի յոյն իմաս­տա­սէր­նե­րու կամ ֆրէօյ­տեան հո­գեվեր­լուծող­նե­րու catharsis-ին են­թարկուինք։
Երբ ստա­ցուած կամ լոյս տե­սած կ՚ըլ­լայ այս «Մա­կարա­կան»ը, Շառ­լի Հէպ­տօն, հա­մաժո­ղովրդա­կան զօ­րակ­ցութեամբ, հրա­տա-
րա­կուած կ՚ըլ­լայ մէկ մի­լիոն տպա­քանա­կով։
Քա­ջու­թեան, եր­գի­ծան­քի եւ խօս­քի ազա­տու­թեան յաղ­թա­նակ մը, որ­մէ ան­մասն պէտք չէ մնալ՝ վասն թա­պու­նե­րը մեր­ժող իրաւ հիւ­մա­նիզ­մի։
Կա­րեւո­րը ազատ խօսքն է։ Դա­տաւո­րը՝ լսո­ղը։
Ին­չո՞ւ վե­րեւ­նե­րը պի­տի որո­շեն, թէ ի՛նչ պէտք է լսենք եւ ըսենք։

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles