ՕՏԱՐԱԳԻՐ «ՀԱՅ ԳԻՐՔ»Ը՝ ԱՆՑԵԱԼԻՆ ԵՒ ԱՅՍՕՐ՝ ԻՆՉՈ՞Ւ ԵՒ ՈՐՈՆՑ ՀԱՄԱՐ

0 0
Read Time:3 Minute, 53 Second

p12 balian

Յ. Պալեան

 

Մեծ թիւով հայածնունդներ կը գրեն աշխարհի տարբեր լեզուներով: Կացութիւն՝ որ հայ հանրային կարծիքը եւ մշակոյթի աշխատաւորները «չի հարցապնդեր», որոնք գոհունակութեամբ կը դիմաւորեն զայն:
Ինչո՞ւ կը գրուին այդ գիրքերը, ի՞նչ է անոնց կապը հայկական ժառանգութեան հետ, որոնց համար «հպարտութեան» դրօշ կը պարզենք: Միութիւններ իրենց թեւերը կը սօթտեն այդ խաղէն բացակայ չըլլալու համար:
Ինչո՞ւ կատարուած իրողութեան առջեւ գլխիկոր բաւարարութիւն եւ արդարացում կը փնտռենք: «Ղեկավարութիւններ» մի՞թէ անելանելի կը գտնեն տեղատուութիւնը, այդ պարագային պէտք է հարցնել թէ ի՞նչ բան կը ղեկավարեն:
«Ինչո՞ւ»ի պատասխանը պէտք է փնտռել մեր լինելութեան ընթացքին եւ աշխարհայեցողութեան մէջ: Ի՞նչ բանի հետեւանք է օտարագրութիւնը, ո՛ւր երթալու համար, «ազգ»ը ո՞ւր տանելու համար:
Այս՝ ինքնագիր գրականութեան պարագային:
Հարց է՝ զոր օր մը պէտք է արծարծել մենք մեզ ճանչնալու եւ հեռանկար սահմանելու համար: Հայերէնը արդէ՞ն մեռեալ լեզու է եւ ապագան «օտարագիր հայ գրականութեան կը պատկանի»: Բայց կա՞յ օտարագիր ազգային գրականութիւն: Նման ըմբռնում անհեթեթութիւն չէ՞:
Անմիջականօրէն տեսանելին հայերէն գիրքերու օտար լեզուներով թարգմանութիւնն է, անոնց նկատմամբ ցուցաբերուած զօրակցութիւնը եւ հետաքրքրութիւնը:
Ինչո՞ւ հայերէն գիրքը, բանաստեղծութիւնը օտար լեզուներու կը թարգմանուին մեր կողմէ:
Եթէ այս հարցումը քննենք եւ բացատրենք, ըստ այնմ մշակութային վերաբերում ունենանք (խոշոր բառ չեմ գործածեր եւ չեմ ըսեր մշակութային քաղաքականութիւն), մեր նախաձեռնութիւնները տարբեր որակ կ’ունենան՝ մեր տոկալու, տեւելու եւ շարունակութիւն ըլլալու տեսանկիւնէ:
Այս մասին կրկին մտածեցի, երբ գիրքերուս դարակներուն մէջէն հատորիկ մը աչք քթթեց:
Ըսելիք ունէր: Ե՞րբ եւ ուրկէ՞ գալով իջեւանած էր օտարալեզու գիրքերուս կողքին: Կողքին վրայ. PETITE BIBLIOTHEQUE ARMENIENNE, Publiee sous la Direction de M. F. Macler, Clarte Nocturne, Roupen ZARTARIAN, Traduit de l’armenien par Archag Tchobanian, Edouard Colangian et Grigor ESSAYAN, Preface de Gaston BONET-MAURY, Paris, ERNEST LEROUX, EDITEUR, 28, Rue Bonaparte, VIe, 1913 (172 էջ):
Ռուբէն Զարդարեանի ՑԱՅԳԱԼՈՅՍ բանաստեղծութիւններու հատորի թարգմանութիւնը:
Հրատարակութեան թուականը՝ 1913:
Ինչո՞ւ 1910-ին լոյս տեսած «ՑԱՅԳԱԼՈՅՍ»ը 1913-ին թարգմանուած է ֆրանսերէնի:
Ինչո՞ւ այսօր Զապէլ Եսայեան, Պերճ Զէյթունցեան, Կարօ Սասունի, Րաֆֆի, Հրանդ Մաթեւոսեան եւ ուրիշներ ֆրանսերէնի, անգլերէնի, արաբերէնի կամ այլ լեզուով մը կը թարգմանուին:
Լաւ է որ կը թարգմանուին, միշտ այն յոյսով, որ հայ գրողը միջազգային հրապարակ կու գայ, եթէ հասնի օտար շրջանակի, որուն համար անհրաժեշտ է մեծ տպաքանակ եւ ցրւում: Օտարագիր հայածնունդ գրողը օտար գրականութեան գրող է, նոյնիսկ եթէ կապուած է իր ազգին, հայաբարբառ ըլլայ թէ ոչ, ինչպէս սովորութիւն է ըսել «հայրենասէր» կամ «հայասէր» ըլլայ թէ ոչ:
1913-ին լոյս տեսած «ՑԱՅԳԱԼՈՅՍ»ի ֆրանսերէնի թարգմանութիւնը որո՞ւ եւ որոնց կ’ուղղուէր: Այդ օրերուն Պոլիսը եռուն կեանք կ’ապրէր, գրական, մշակութային, քաղաքական: Միաժամանակ Հայկական Հարցը օրակարգ էր միջազգային ժողովներու, Եւրոպան հայկական քարոզչութեան բեմ էր, նաեւ օտարներու անմիջական եւ գործնական աջակցութեամբ, գրողներու եւ քաղաքական դէմքերու: Գիրքի կողքի վրայ եղող օտար անունները այդ կը վկայեն: Այս մասին խօսուած եւ գրուած է:
Ոչ յիշատակի հրատարակութիւն էր ոչ ալ կը միտէր ներքին հետաքրքրասիրութեան բաւարարման:
Ինչ որ այսօր մեզ կրնայ հետաքրքրել եւ մեզ դնել հարցականներու առջեւ, քարոզչականէ տարբեր լուրջ խնդիր մըն է, որուն նկատմամբ որդեգրած ենք կրաւորական կեցուածք, որ ազգային հեռանկարի տեսակէտէ բացասականութիւն է: Մեր տեղատուութիւններուն հետեւանքով նպատակներու հասցէները փոխած ենք, եւ այդ փոփոխութիւնը աւելի կը շեշտէ նահանջը՝ որ ինքնութեան կորուստի կ’առաջնորդէ:
Ռուբէն Զարդարեանի բանաստեղծութեան ֆրանսերէն թարգմանութիւնը գեղեցիկ է, եթէ հասնի օտարին, կը նպաստէ հայ գրականոթիւնը միջազգային հրապարակ հասցնելու: Երբ հայը օտար լեզուով կը ծանօթանայ իր գրականութեան, տեղեկութիւն կը ստանայ, հաղորդութիւնը պակաս կ’ըլլայ, քանի որ բառերը միայն նշաններ չեն, այլ նաեւ ժառանգութիւն կը փոխադրեն, ինչպէս կ’ըսէ ֆրանսացի իմաստասէր Լէոն Պրէօնշվիկ (1869-1944), «Բառերու ժառանգութիւն, գաղափարներու ժառանգութիւն», այսինքն բառն ալ գրականութեան միջուկ է:
Կը մտածուի՞ հայ գրականութիւնը, հայ բանաստեղծութիւնը անգլերէնով, ֆրանսերէնով, արաբերէնով, թրքերէնով, գերմաներէնով կամ այլ լեզուով հայուն ներկայացնելու ահաւոր հակասութեան մասին, որ այլ բաներու խոստովանութեան կը նմանի:
Գիրքի կողքի չորրորդ էջին վրայ գրուած է Ֆ. Մաքլէրի ղեկավարութեամբ ֆրանսերէնի թարգմանուած եւ հրատարակուած գիրքերու ցանկ մը. Շիրվանզատէ, Մինաս Չերազ, Հայկական պատմուածքներ եւ առասպելներ (Ֆրանսայի հանրակրթութեան նախարարութեան նախաձեռնութեամբ), Աւետիս Ահարոնեան, Յակոբ Պարոնեան, Մաղաքիա Օրմանեանի՝ Հայ Եկեղեցին…
Այդ օրերուն հայերը օտար լեզուներով հայ գիրքի կարիք չունէին:
Գրադարանիս մէջէն գտայ նաեւ Աւետիս Ահարոնեանի ֆրանսերէնի թարգմանուած հատորը, «Հայաստան եւ Հայկական հարցը» 172 էջ, որուն ներածականը գրած է Վիքթոր Պերար, որուն վրայ թուական չկար, այլ աղբիւրէ մը ճշդեցի թուականը, 1917: Նկատի ունենալով թուականը, կը հասկնանք որ գիրքը լոյս տեսած է օտարին ծանօթացնելու համար հայկական հարցը, ներազգային սպառման կամ հետաքրքրութիւններու չէ հրատարակուած: Բաղդատուինք այսօրուան նահանջական կացութեան… Գիրքը ցուցակագրուած է Ֆրանսայի ազգային մատենադարանին մէջ:
Վերականգնելու համար կենսական է, որ հայը իր գիրքին ծանօթանայ բնագրի լեզուով: Եթէ այս ցաւագին հարցը սրտամօտ համարենք, կը յաղթահարենք Պոլսոյ փայլուն օրերէն սկսած եւ շարունակուող օտարախօս «լըվանթէն»ներու ախտը:
Հարազատութիւն եւ ժառանգութիւն հետաքրքրաշարժ առարկաներ չեն, չշերտուող ինքնութիւն են, ոչ սեփական ազգին նկատմամբ հեռուէն դիտողի «հայասիրութիւն»:
Երբեմն էական հարցերը պէտք է դիտել առանց մարդորսական ճապկումներու եւ քաղքենիացածի սպիտակ ձեռնոցներու:
Որպէսզի թմբիրը բնական վիճակ չհամարենք, լուսարձակներէն եւ բարձրախօսներէն տարբեր բաներով խանդավառուինք:
Որքան գեղեցիկ է Հայաստանի հայուն գործածած «ամպագոռգոռ» բառը…

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles