ՔՐԻՍՏՈՆԷՈՒԹԵԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԽՈՐՀՐԴԱՆՇԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ՄԱՅԻՍ 28-Ի ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ

0 0
Read Time:4 Minute, 39 Second

ԺԱԳ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

«Հայրենիք»

Ապրիլ 23-ին Երեւանի մէջ Հ.Յ.Դ. «Նիկոլ Աղբալեան» ուսանողական միութեան եւ Հայաստանի երիտասարդական միութեան կազմակերպութեամբ տեղի ունեցած աւանդական ջահերով երթը իւրայատուկ էր իր խորհրդանշականութեամբ, որ ինքզինք զգալի դարձուց նաեւ յաջորդ օրերուն ծաւալած ու թափ ստացած «Դիմադրութեան» շարժումի գործողութիւններուն եւ զանգուածային անհնազանդութեան քայլերուն ընթացքին: Փողոցային պայքարի շարունակական եւ հետեւողական ընթացքով յատկանշուած նախորդ ամբողջ մէկ ամսուան տեւողութեան իբրեւ գլխաւոր կարգախօս որդեգրուեցաւ «Զարթ(ն)ի՛ր լաօ»-ն՝ իբրեւ Հայաստանի եւ հայ ազգի դիմագրաւած մարտահրաւէրներուն դէմ յանդիման ազգը արթնցնելու միջոց: Բայց կար նաեւ ուրիշ խորհրդանշան մը, որ բաւական մեծ տարածում գտաւ կազմակերպիչներուն եւ խաղաղ անհնազանդութեան շարժումներուն մասնակիցներուն կողմէ, այդ ալ քրիստոնէութեան սուրբ խաչն է՝ իբրեւ քաղաքական պայքարի խորհրդանիշ:

Պէտք չէ զարմանալ, թէ ինչո՞ւ կրօնական խորհրդանիշ մը կ՛որդեգրուի քաղաքական բնոյթի այսպիսի շարժումի մը կողմէ: «Դիմադրութեան» շարժումը հակազդեցութիւն է վերջին՝ Արցախեան 44-օրեայ պատերազմին ընթացքին հայկական կողմի կրած քաղաքական եւ զինուորական պարտութեան, անիկա միտուած է մեղմացնել այդ պարտութեան հետեւանքները, վերացնել պարտութեան առաջնորդած հիմնական պատճառները եւ նախ եւ առաջ հեռացնել մեր կրած կորուստներուն հիմնական պատճառ նկատուող ներկայ իշխանութիւննները: Եւ ասոր համար անհրաժեշտ էր, որ ի տես հայրենի, սփիւռքահայ եւ արցախցի ժողովուրդը համակած համատարած յուսալքութեան, «Դիմադրութեան» շարժումը ազգին սեփականութիւնը դարձնէ իր հոգեկան կորովը բարձրացնող, յոյս ներշնչող, պայքարի ոգի տուող խորհրդանիշ մը, որ այս պարագային խաչն է:

Մահուամբ մահուան յաղթելու խորհրդանիշ սուրբ խաչը գործածուած եղած է հայ ազգի ժամանակակից պատմութեան ամէնէն ճակատագրական պահերուն: Հայ ազատամարտիկները Արցախեան Ա. պատերազմի ընթացքին այս նշանը պատկերած են իրենց թեւերուն եւ թիկունքներուն վրայ, եւ անիկա յաղթանակ պարգեւած է հայոց զինուժին Մայիս 8 1992-ին՝ Շուշիի ազատագրութեան մարտերուն ընթացքին: Արցախեան քառօրեայ պատերազմին եւ վերջին՝ 44-օրեայ պատերազմին ժամանակ ալ գործածուեցաւ անիկա՝ կորով ներշնչելու համար հայ զինուորին թէ կամաւորին: Նախքան պատերազմի դաշտ նետուիլը, հայ զինուորը եւ կամաւորը քահանային կողմէ կ՛օրհնուէին սուրբ խաչին նշանով, ով որ չէր մկրտուած, կը մկրտուէր եւ այդպէս կը նետուէր մարտի: 44-օրեայ պատերազմին շարունակուեցաւ նախորդ պատերազմներուն նուիրականացած աւանդութիւնը՝ թիկունքին խաչը պատկերելու՝ իբրեւ յաղթանակի եւ պայքարի նշան, անկախ անկէ, թէ ի՛նչ աւարտ ունեցաւ պատերազմը գետնի վրայ:

Քրիստոնէական մարտականութիւնը նոր չէ որ ինքզինք կը դրսեւորէ հայ կեանքին մէջ, անիկա գոյութիւն ունի Վարդանանց ճակատամարտի ժամանակաշրջանէն, երբ հոգեւորականն ալ, հաւասարէ հաւասար աշխարհիկ իշխանին կամ շինականին հետ, զէն ի ձեռին պաշտպանեց հող հայրենին: Բայց գալով աւելի մօտ ժամանակներուն, քրիստոնէական ազգային պայքարի խորհրդանշականութիւնը իր ամբողջ թափով ինքզինք դրսեւորեց 1918-ի մայիսեան յաղթանակներու եւ հերոսամարտերու ժամանակաշրջանին: Հայոց պատմութեան մէջ, մասնաւորաբար Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակաշրջանին, հայ հոգեւորականի կերպարը բաւական մութ, ժխտական խորապատկերի վրայ պատկերուած է: Նկարագրուած են պահեր, երբ խումբ մը շղթայակապ հայեր՝ տղամարդիկ, կիներ եւ երեխաներ, ձեռքը խաչ քահանայի մը առաջնորդութեամբ, թուրք սակաւաթիւ ոստիկաններու հսկողութեան տակ, ոչխարի հօտի նման ուղղուած են դէպի ստոյգ մահ: Բայց 1918-ի մայիսեան ճակատամարտներուն ժամանակ ճիշդ հակառակ պատկերը մենք կը տեսնենք: Մենք այդտեղ կը տեսնենք ի պահանջել հարկին զէնքով հայութեան ազգային-ազատագրական պայքարին թեւ ու թիկունք կանգնող հայ ազատատենչ հոգեւորականութիւնը:

Երեւի այս մարզին մէջ ամէնէն բարացուցական օրինակը Ամենայն հայոց Գէորգ Ե. Սուրէնեանց կաթողիկոսին օրինակն է: Սարդարապատի ճակատամարտի նախօրեակն է, թրքական զօրքերը բոլոր կողմերէն կը յառաջանան վերջ տալու հայութեան նաեւ արեւելահայ մնացորդացին: Վտանգուած է նոյնինքն հայութեան հոգեւոր կեդրոն Ս. Էջմիածինը: Այդ միջոցին զինուորական ներկայացուցիչներ կու գան Էջմիածին վեհափառ հայրապետին համոզելու, որ հեռանայ Մայր Աթոռէն եւ երթայ Սեւանի շրջան՝ աւելի ապահով ըլլալուն համար: Վեհափառ հայրապետը կտրականապէս կը մերժէ այս խնդրանքը եւ այդ ճակատագրորոշ պահուն հայ ազգին կ՛ուղղէ հետեւեալ ազգաշունչ կոչը. «Ա՛զգ հայոց, թուրքը՝ մեր բանական հօտի դարաւոր թշնամին նուաճել է Ալեքսանդրապոլը, շարժւում է դէպի սիրտը մեր երկրի, մեր հաւատի, մեր կենսագրութեան: Գալիս է Արարատեան Երկրի վրայ:

Թուրքը, կոտորած ու աւեր փռելով գալիս է, եւ մեր զօրապետներն էլ այլ ելք չեն գտնում այդ աղէտից, քան հայոց հայրապետին փախուստի մղել: Նրանք ինձ առաջարկում են ոսոխի բերանին թողնել Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինը, մեր սրբարանը, հայ ժողովրդի վերջին կտորը:

Ո՛չ եւ ո՛չ: Հազար անգամ ո՛չ: Ես չեմ լքի մեր սուրբ նախնիներից աւանդ մնացած Մայր Աթոռը: Եթէ հայ ժողովուրդը չի կարող թշնամու առաջխաղացումը կասեցնել, եթէ ի զօրու չէ փրկելու մեր սրբութիւնները, ապա ես ինքս սուր կը վերցնեմ և կ՛ընկնեմ մայր տաճարի գաւիթում, բայց չեմ հեռանայ պապերից աւանդ մնացած Սուրբ Աթոռից։

Իսկ եթէ եկել է վերջը, ապա այն ինչո՞ւ չընդունենք պատուով ու քաջութեամբ, եւ ո՛չ թէ ողորմելի ստրուկի պէս ոսոխի առաջ սողալով: Մեր պատմութեան անցեալ դարերը լիքն են քաջութեամբ ներկուած նահատակների արեամբ: Դրանով չի սպառուել մեր արիւնը և ուժը: Դարեր շարունակ հայ ազգն ապրել է ինքնութեան համար պայքարելով: Դրա համար է, որ զանգուածային կոտորածներով հարուստ մեր կենսագրութիւնը չի՛ ունեցել և չի՛ ունենայ վերջին վերջակէտ:

Ուրեմն էլ ինչո՞ւ ազգովին չբարձրանանք թշնամու դէմ, որը գալիս է ծարաւ մեր վերջին արիւնին»:

Գէորգ Ե. Սուրէնեանց կաթողիկոսին այս կոչը եւ Հայաստանի Հանրապետութեան փաստացի հիմնադիր Արամ Մանուկեանի «Երեւանը չենք լքի» խօսքը դարձան այն խթանները, որոնք ոգի ու կորով ներշնչեցին յուսահատած սրտերուն: Նոյնիսկ բարձրաստիճան զինուորականները, որոնք եկած էին Ամենայն հայոց հայրապետը համոզելու, իրենք դարձան Սարդարապատի հերոսամարտին կանոնաւոր զօրքին եւ աշխարհազօրայիններուն յաղթանակի ոգի ներշնչողները:

Բայց միայն անոնք չէ, որ ոգի ու կորով ներշնչեցին: Քրիստոնէութեան հայ ազգային խորհրդանշականութիւնը իր ամբողջ փայլովը արտացոլաց Սարդարապատի հերոսամարտին ընթացքին, երբ Գարեգին արք. Յովսէփեանցի (հետագային Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Գարեգին Ա. կաթողիկոս) շնորհիւ բազմաթիւ հոգեւորականներ զինեալ խումբեր կազմակերպեցին եւ աշխուժ դերակատարութիւն ունեցան մարտական գործողութիւններուն ընթացքին: Այս հոգեւորականները ծանօթ եղած են «Հոգեւորական մահապարտներ» անունով: Այս սպիտակ պատանքաւոր հայ հոգեւորականները՝ Գարեգին սրբազան Յովսէփեանցի գլխաւորութեամբ, իրենց կուրծքին պատկերած են խաչ եւ զինուած եղած են: Անոնց գոյութիւնը ահասարսուռ ազդեցութիւն ձգած է թուրք թշնամիին վրայ:

Ընդամէնը պատմական կարճ ակնարկ մը նետեցինք եւ փորձեցինք ներկան կապել ոչ շատ հեռու անցեալի իրադարձութիւններուն հետ: Վստահաբար բազմաթիւ ուսանելի դասեր կան, որոնք մէկ դարու խորքէն յուշարար կը հանդիսանան մեզի, թէ ինչ ձեւով դուրս կրնանք ելլել մեր ներկայի ոչ այդքան մխիթարական վիճակէն: Եւ բնականաբար, Հայ ազգային եկեղեցին, ազգային-հոգեւոր արժէքները եւ եկեղեցւոյ ներշնչած դիմադրական ոգին այն միջոցներէն են, որոնք սարդարապատեան կամքով մեզ դուրս պիտի բերեն մեր ներկայի բաւական անմխիթար վիճակէն…

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles