ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ «ԱՆԿԱՐԵԼԻ ԿԱՐԵԼԻ»-Ն

0 0
Read Time:5 Minute, 36 Second

Յ. Պալեան

            Այսօր, լրատուամիջոցներու հաղորդած տեղեկութիւնը, ինծի յիշեցուց սփիւռքահայ գրող Մովսէս Պչաքճեանի երկերէն մէկուն անունը. «Անկարելի Կարելին»: Մովսէս Պչաքճեանի գիրքը գրական երկ էր, իսկ լրատուութիւնը իրաւունքի եւ ճշմարտութեան կը վերաբերէր, յոյսի, քաղաքականութեան եւ իրաւ մարդկայնական  վերաբերումի յեղափոխութեան մը, որ կրնայ խանդավառել ամէն տարիքի եւ գոյնի ողջախոհ հայերը, ուր ալ գտնուին անոնք: Ան պիտի ըլլա՞յ հայեւթուրք յարաբերութիւննրու արդարութեան վրայ հիմնուած նոր սկիզբ մը, ճշմարիտ հոգեբարոյական յեղափոխութիւն մը, որ նոր էջ բանայ:

            Բայց ինչպէս կ’ըսէ նոյնինքն թրքերէն առածը, «բաղնիքը չտեսած գուռին պէտք չէ սիրահարիլ»:

             Ինչ որ էրէկ եւ այսօր անկարելի կը թուէր: Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումէն ետք կարելի կը դառնա՞յ :

            Լուրը հետեւեալն էր .

«Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանը Մուսա Լերան Հայկական Գիւղերուն ունեցուածքը տէրերուն Վերադարձնելու Որոշում Կայացուցած է: Թուրքիոյ             Սահմանադրական դատարանը հակօրինական ճանչցած է Սամանտաղի շրջանին մէջ հայկական եկեղեցիին պատկանող կալուածները պետութեան փոխանցելու որոշումները։

            Պոլսոյ «ԱԿՕՍ» թերթի հետ զրոյցի ընթացքին՝ այժմեան Թուրքիոյ միակ հայկական գիւղ Վաքըֆի եկեղեցւոյ հոգաբարձուներու խորհուրդի նախագահ Ճէմ Չափար նշած է, թէ իրենք մեծ ուրախութեամբ ընդունած են Սահմանադրական դատարանի որոշումը, քանի որ անիկա ոչ միայն եկեղեցիին պատկանող կալուածքներու վերադարձին մասին է, այլ նաեւ Մուսա Լերան հայկական գիւղերու շարք մը կալուածներուն։ Ան շեշտած է, որ Սահմանադրական դատարանի որոշման հիման վրայ դատական գործընթաց պիտի սկսի 27 կալուածի վերադարձին համար»:

            Ինչպէ՞ս չծափահարել Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը, որպէս արդարութիւն եւ ճշմարտութիւն հաստատելու կարեւոր քայլ, աւելին, հայեւթուրք յարաբերութիւններուն ճամբուն վրայ մեծ քայլ, որ կրնայ սկիզբ մը ըլլալ իրաւունքի, ճշմարտութեան եւ համակեցութեան:

            Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը պատմական մեծ քայլ մըն է:

            Պէտք է ընդունիլ, որ այդ որոշման մէջ կայ պատմութիւնը ճանչնալու, իրաւունքներ յարգելու եւ վերականգնելու աննախընթաց  իմաստութիւն մը:

            Եթէ Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը իր տրամաբանական շարունակութիւնը կ’ունենայ, եթէ քաղաքական ղեկավարութիւնը հետեւի նոյն ընթացքին, արդէն դար տեւած անհասկացողութիւն եւ թշնամութիւն կը մտնեն խաղաղութեան եւ փոխըմբռնումի հունը, վերջ տալով ամէն կարգի յարձակապաշտութեան, ցեղապաշտութեան, ծաւալապաշտութեան եւ բռնագրաւման, ու անոնց  յառաջացուցած անարդարութիւններուն եւ թշնամութիւններուն: Կը բացուի՞ հայ եւ թուրք ժողովուորդներու յարաբերութիւններու եւ համակեցութեան նոր էջ կը:

            Եթէ Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանը հասկցած է, որ ժողովուրդներու միջեւ օրէնքը եւ իրաւունքը պիտի ըլլան առաջնորդող սկզբունք, պէտք է սպասել, որ նաեւ քաղաքական վերնախաւը, եւ հետզհետէ ժողովուրդը, հետեւին Սահմանադրական Դատարանի իմաստութեան: Առաջին հերթին հայութիւնը, բայց նաեւ միջազգային հանրութիւնը, պէտք է հետեւին եւ քաջալերեն Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի արդարակորով որոշումը, եւ անսեթեւեթ կերպով զօրակցին, որպէսզի  այդ որոշումը դառնայ առաջնորդող սկզբունք, շրջանցելու համար արմատացած սխալները, աստիճանաբար դարմանելու վէրքերը  եւ սկսիլ նոր որակով եւ փոխադարձ ըմբռնումով քաղաքական յարաբերութիւններ եւ գործակցութիններ, արդարութեան վրայ հիմնուած փոխճանաչման եւ փոխընդունման համագործակցութիւն:

            Պէտք է յիշել լուսնի վրայ քալող ամերիկացի առաջին աստղանաւորդը, Նիլ Արմսթրոնկը, որ երբ առաջին քայլը ըրաւ Լուսնի վրայ, ըսաւ, որ այդ պզտիկ քայլը մեծ քայլ մըն էր մարդուն համար, բայց մեծ քայլ մը՝ մարդկութեան համար:          Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը պզտիկ քայլ մըն է հայեւթուրք յարաբերութիւններու ճամբուն վրայ, որ սկբզբ կրնայ ըլլալ երկուստեք զարգացնելու բարիկամեցողութիւնները, ան կրնայ ըլլալ ՄԵԾ ՔԱՅԼ հայեւթուրք համագործակցութեան սկզբնաւորման, թերեւս օր մըն ալ յանգելու համար ճշմարիտ հաշտեցման: Ժողովուրդներու միջեւ փոխհասկացողութիւնները եւ գործակցութիւնները յաճախ սկսած են աննշան նախաձեռնութիւններով, օրինակ, փինկ-փոնկ խաղալով, Միացեալ Նահանգներ եւ Չինաստան երկխօսութիւն հաստատած են:

            Հայեւթուրք երկխօսութեան եւ արդարութեան հաստատման լայն դուռ պիտի բանա՞յ Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը, ստեղծելու համար նախադրեալները բարոյական եւ օրինական փոխզիջումներու, փոխճանաչման եւ խաղաղ գոյակացութեան: Անոնք կրնային սկսած ըլլալ, եթէ ընթացք տրուած ըլլար Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան իր կալուածներու տիրութեան համար բացած դատին, հայ կղերականներ վերադառնային իրենց վանքը: Ի վերջոյ անոնք գրաւման բանակ պիտի չըլլային, եւ բնականոն պայմաններու մէջ, Թուրքիոյ համար սպառնալիք չեղող «մնացորդաց»ին կրնային ծառայել, ինչ որ մեծ նպաստ կ’ըլլար նոյնինքն Թուրքիոյ միջազգային պատկերին:

            Մինչ այդ,ներսի եւ դուրսի  հայ ղեկավարութիւններուն համար օրակարգ կը դառնայ անգիտացուող եւ անոր համրանքով«Մնացորադաց»ը, որպէսզի ան վերադառնայ հայկական համաստեղութեան մէջ, վերագտնելով իր հայ ազգային ստորոգելիները: Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը վկայութիւն է այն մասին, որ պատմութիւնը սառած չէ, մարդիկ միշտ ալ փորձած են վերադառանալ ողջախոհութեան:

            Այս օրերուն կը խօսուի Թուրքիոյ նախագահի Խաղաղութեան նոպէլեան մրցանակի  թեկնածութեան մասին: Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշման ծիրի ընդլայնումը բարիք կ’ըլլայ շրջանի ժողովուրդներուն համար, որպէսզի անոնք դադրին ոխով եւ քէնով առաջնորդուելէ, նպատակ ունենան դրական համագործակցութիւնը եւ համակեցութիւնը: Խաղաղութեան մրցանակի դափնին կրելու համար, խաղաղութիւնը պէտք է կենսագործել, հաստատել իրաւունք եւ յարգել իրաւունքներ:

            Քաղաքական եւ արդարութեան իմաստութեան փաստով ներկայացող Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը ինչո՞ւ հայուն պիտի չընծայէ մարդկային այն կարելիութիւնը, որ ան ապրի իր նախահայրերու յիշողութեան խորհրդանիշներուն հետ, համակեցութեան մթնոլորտի մէջ: Աղթամարի կղզիին վրայ եւ անոր եկեղեցիին հայ վանական կեանքի ստեղծումը ի՞նչ ձեւով կրնայ սպառնալիք ըլլալ պետութեան: Միթէ՞ կարելի չէ, պատմական հայկական Անի քաղաքի յուշարձանները միասնաբար պաշտպանել, որպէս մարդկային յիշողութեան բեմ, ինչ որ օգտակար կ’ըլլայ շրջանի տնտեսութեան, ստեղծելով լայնածիր միջազգային զբօսաշրջութեան ալիք, որ նպաստ կ’ըլլայ շրջանի բնակիչներուն: Կ’ըսեմ՝ «միասնաբար պաշտապանել», որ կը նշանակէ նաեւ համագործակցութեան փորձ ստեղծել, ինչպէս կ’ըսեն՝ գետնի վրայ, զիրար ճանչնալով եւ յարգելով: Ի վերջոյ օր մը, շրջանի ժողովուրդները պէտք է նուաճեն համակեցութեան ըմբռնումը, բնապահպահպանական, ուժանիւթի պակասի, եւ այլ աննախատեսիլի սպառնալիքներ միասնաբար դիմակայելու համար, որպէսզի փրկուին կեանքեր, մոլորակի վրայ ընդհանրապէս փրկուի կեանքը: Այս հաւաքական պատասխանատուութիւն է, թուրքին, հայուն, քիւրտին, չինացիին, ափրիկեցիին եւ բոլորին համար:

            Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը փոխհասկացողութեան եւ համագործակցութեան իր անունը չըսող յեղափոխութիւն մըն է, ընդդէմ յաղթականի եւ պարտեալի ախտաւոր վերաբերումներու: Ինչո՞ւ Սահմանադրական Դատարանի որոշման կարկինը ամէն  օր քիչ մը աւելի չընդլայնել, մշակելով եւ զարգացնելով միասին ապրելու փորձը, գերանցելով ազգայնամոլական, ցեղապաշտական եւ կայսերապաշտական փոձութիւնները: Միթէ՞ չենք տեսներ, որ մոլորակը պզտիկցած է, հեռու եւ մօտ չկան: Բնական աղէտները կը բազմանան, անոնց վրայ եթէ գումարուին մարդոց ստեղծած եւ ստեղծելիք աղէտները, ինչպէս կ’ըսուի մեր «կապոյտ մոլորակը», տիեզերքի անհունութեան մէջ միակը ուր կեանքի հրաշքը կայ, կրնայ անապատ դառնալ, ինչպէս որ է Հրատը: Այսօր անոր փորձադաշտը Ուքրայինան է, վաղը կրնայ ըլլալ Փաքիստան-Հնդկաստանը, կրնայ ըլլալ տեւաբար պատերազմներու եւ թշուառութեան դաշտ Ափրիկէն, որ տեւաբար մեծ կամ պզտիկ համեմատութիւններով կ’արտածուի:

            Թուրքիոյ մէջ մնացած հայկական Վաքըֆ գիւղը եւ Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը կը բանա՞ն նոր դարագլուխ եւ մարդկայնացած յարաբերութիւններու սկիզբ:

            Չխօսիլ միայն անցեալի դառնութիւններու մասին: Խօսիլ նաեւ ներկայի ապագայակերտ յոյսերու մասին, գիտնալով որ անոնց յաջողութեան դերակատարները մենք պիտի ըլլանք, կամ միասնաբար պիտի չըլլանք:

            Չեմ գիտեր, որ Հայաստանի Հանրապետութենէն եւ սփիւռքէն գնահատանքի խօսքեր պիտի ըսուի՞ն Սահմանադրական Դատարանի որոշման համար, երկուստեք պիտի ցուցաբերուի՞ արաբերութիւններու նոր ոճ: Նախ հայերս իրարու հետ պէտք է խօսինք , ինքնագլուխ եւ բազմաձայն վերաբերումներ ունենալէ առաջ գիտնանք մեր ըսելիքը եւ նոյնքան կարեւոր՝ չըսելիքը:

            Այսօր պէտք ընդունինք, որ Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը կարեւոր քայլ մըն է, որուն ընդառաջ պէտք է երթալ, մտածելով գալիքի  մասին, առանց բացուած լուսամուտը փակելու, որքան ալ փոքր ըլլայ ան, մտածել Նելս Արմսթրոնկի մեծ եւ պզտիկ քայլի մասին: Ամբոխավարութեամբ եւ մեծխօսիկութեամբ պէտք չէ  փճացնել ինչ որ դրական է: Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանի որոշումը Վաքըֆ գիւղի եւ երենց տան ու պարտէզներուն տէր մնացած բուռ մը հայերուն յաջողութիւնն է, քիչ մըն ալ՝ հայութեան, կը խուսափիմ յաղթանակ բառի գործածութենէն, քանի որ ըսել յաղթանակ գրգռութիւն կը յառաջացնէ, որովհետեւ յաղթել կը յուշէ… պարտութիւն եւ կը խոչնդոտէ երկխօսութիւնը եւ մարդիկը կը պահէ իրենց վահաններու ետին:

            Օրինակելի եւ ադարակորով իմաստութիւն ցուցաբերած է Թուրքիոյ Սահմանադրական Դատարանը:

                        Ինչպէ՞ս կը շարունակուի եւ այդ իմաստութիւնը եւ կը դառնայ քաղաքական վարքագիծ: Ի՞նչ ընել որպէսզի այդպէս ըլլայ:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles