ՔԱ­ՂԱ­ՔԱՑ­Ի­Ա­ԿԱՆ ՀԱ­ՍԱ­ՐԱ­ԿՈՒ­ԹԵԱՆ ԽՈՍ­ՏՈՒՄ­ՆԵՐՆ ՈՒ ՍԱՀ­ՄԱ­ՆԱ­ՓԱ­ԿՈՒՄ­ՆԵ­ՐԸ

0 0
Read Time:18 Minute, 50 Second

 Սեպ­տեմ­բե­րի աւար­տին եւ Հոկ­տեմ­բե­րի սկիզ­բը, Նիւ Եոր­քի, Սան Ֆրան­սիս­քո­յի եւ Լոս Ան­ճե­լը­սի մէջ տե­ղի ու­նե­ցաւ Հա­յե­րը եւ Յա­ռաջ­դի­մա­կան Քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը հա­մա­ժո­ղո­վի չոր­րորդ հան­դի­պու­մը:
2006-ին սկիզբ առած այս նա­խա­ձեռ­նու­թիւնը, որուն շա­րու­նա­կա­կա­նու­թիւնը բա­րա­ցու­ցա­կան է անոր գտած յա­ջո­ղու­թեան, Հ. Յ. Դաշ­նակ­ցու­թեան ամե­րիկ­եան ցա­մա­քա­մա­սի կազ­մա­կեր­պա­կան կա­ռոյց­նե­րու մտայ­ղա­ցումն է, եւ, փաս­տօ­րէն, իրե­րա­յա­ջորդ հան­դի­պում­նե­րը իրա­կա­նա­ցած են Հիւ­սի­սա­յին եւ Հա­րա­ւա­յին Ամե­րի­կա­նե­րու հա­յա­շատ կեդ­րոն­նե­րուն մէջ, նե­րառ­եալ, ի շարս վե­րո­յիշ­եալ քա­ղա­քնե­րուն, նա­եւ Պուէ­նոս Այ­րէսն ու Պոս­թը­նը: Անոր նպա­տա­կը, ինչ­պէս խո­րա­գի­րը ցոյց կու տայ, հայ ժո­ղո­վուր­դի պատ­մա­կան գոր­ծըն­թա­ցի ներ­կայ հանգր­ուանն ու անոր հե­ռար­ձա­կու­մը ըն­թա­ցիկ դա­րուն մէջ, քա­ղա­քա­կան հո­լո­վոյթ­նե­րու ըն­կա­լում/հաս­կա­ցո­ղու­թեան, մեկ­նա­բա­նու­թիւն/բա­ցատ­րու­թեան, ինչ­պէս նա­եւ “Ի՞նչ ընել“ հար­ցում-յանձ­նա­ռու­թեան յա­ռաջ­դի­մա­կան գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թեան տե­սա­դաշ­տին մէջ վեր­լու­ծելն է: Այդ նպա­տա­կով, նախ բնա­կա­նա­բար անհ­րա­ժեշտ էր հա­մա­ժո­ղով­նե­րը Հա­յաս­տան-Սփիւռք հան­դիպ­ման մի­ջա­վայ­րի վե­րա­ծել, ապա նա­եւ “յա­ռաջ­դի­մու­թիւն“ հաս­կա­ցո­ղու­թիւնը տե­ղադ­րել քսան­մէ­կե­րորդ դա­րու պայ­ման­նե­րու տրա­մա­բա­նու­թեան մէջ, եւ, վեր­ջին հեր­թին, դա­սեր քա­ղել այլ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու եւ հա­սա­րա­կու­թիւն­նե­րու փոր­ձա­ռու­թե­նէն:
Նման նա­խա­ձեռ­նու­թեան կա­րի­քը, ան­շուշտ, կը զգաց­ուէր հայ­րե­նի սոց­ի­ալ-տնտե­սա­կան իրա­վի­ճա­կի պարզ վեր­լու­ծու­մով մը. նոյ­նիսկ Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­թեան պղպջա­կա­յին զար­գաց­ման այդ տա­րի­նե­րուն ան որ տես­նել կ՛ու­զէր, չէր կրնար անն­կատ ձգել հարս­տու­թեան եւ իշ­խա­նու­թեան խիստ կեդ­րո­նաց­ման, ինչ­պէս նա­եւ հա­սա­րա­կու­թեան ու­նե­ցող/չու­նե­ցո­ղի բե­ւե­ռաց­ման, կնոջ հան­դէպ բռնու­թեան, մի­ջա­վայ­րի վայ­րագ թա­լան­ման, ծինային ան­հան­դուր­ժո­ղու­թեան, հա­մա­տա­րած փտտա­ծու­թեան եւ այլ նման երե­ւոյթ­ներ: Մի­ա­ժա­մա­նակ անհ­րա­ժեշտ էր վե­րամ­տա­ծել Սփիւռ­քը յա­ռաջ­դի­մա­կան հաս­կա­ցո­ղու­թեան տե­սան­կիւ­նէ եւ, մաս­նա­ւո­րա­բար, Սփիւռք-հայ­րե­նի հա­սա­րա­կու­թիւն փո­խա­դարձ հա­ղոր­դակ­ցու­թեան ու հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան են­թա­հող ստեղ­ծել: Բո­լոր այս թե­մա­նե­րը նոր էին ցարդ առա­ւե­լա­բար ազ­գա­յին հար­ցի լուծ­ման վրայ կեդ­րո­նա­ցած հայ քա­ղա­քա­կան մտա­ծո­ղու­թեան հա­մար, բայց նա­եւ հա­մաշ­խար­հա­յին մասշ­տա­պով իրո­ղու­թիւն­ներ էին որոնք օրը օրին կ՛ապ­րէր հա­յու­թիւնը ե’ւ Հա­յաս­տա­նի, ե՛ւ Սփիւռ­քի մէջ, ինչ որ կը բա­ցատ­րէ հա­մա­գու­մա­րին հան­դէպ առա­ջա­ցած հե­տաքրք­րու­թիւնը ամե­նու­րեք: 2008/2009 բե­կու­մա­յին տա­րի­ներ եղան իրա­րու հետ զու­գա­դի­պա­բար առըն­չա­կից եր­կու իրար­դար­ձու­թիւն­նե­րու. մէկ կող­մէ այս­պէս կոչ­ուած “ֆութ­պո­լա­յին դիւա­նա­գի­տու­թիւն“ն ու հայ-թրքա­կան փրո­թո­քոլ­նե­րը, եւ, միւս կող­մէ, հա­մաշ­խար­հա­յին ֆի­նան­սա­կան տագ­նա­պը եւ անոր հե­տե­ւան­քով առա­ջա­ցած ներ­կա­յի տա­րօ­րի­նակ բայց ար­մա­տա­ւոր­ուած ճգնա­ժա­մը: Կը թուի թէ ի մաս­նա­ւո­րի առա­ջին իրա­դար­ձու­թիւնն ու անոր ժո­ղովր­դա­յին հա­կազ­դե­ցու­թիւնը նախ Սփիւռ­քի, ապա եւ Հա­յաս­տա­նի մէջ ազ­գա­յին հար­ցին կրկին բա­ցար­ձակ առաջ­նա­հեր­թու­թիւն պի­տի տար: Բայց այդ­պէս չե­ղաւ, նախ որով­հե­տեւ փրո­թո­քոլ­նե­րու գոր­ծըն­թա­ցը սա­ռեց­ուե­ցաւ Նա­խա­գա­հին կող­մէ 2010ին, բայց նա­եւ ու մա­նա­ւանդ հա­մաշ­խար­հա­յին ճգնա­ժա­մի պայ­ման­նե­րուն մէջ սոց­ի­ալ-տնտե­սա­կան վե­րո­յիշ­եալ երե­ւոյթ­նե­րը մին­չեւ իսկ աւե­լի յո­ռի ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րով շա­րու­նակ­ուե­ցան, ընդ որում անոնց վրայ եկաւ բար­դա­նա­լու ար­տա­գաղ­թը, իսկ հան­քա­յին ար­տա­հան­ման աւե­րը հայ­րե­նի բնու­թեան դար­ձաւ շատ աւե­լի տե­սա­նե­լի: Այլ խօս­քով` հա­յու­թեան քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թա­ցին յա­ռաջ­դի­մա­կան ուղղ­ուա­ծու­թեան անհ­րա­ժեշ­տու­թիւնը առ աւե­լի շեշտ­ուե­ցաւ:
Բայց ճգնա­ժա­մա­յին այս վեր­ջին չորս-հինգ տա­րի­նե­րուն իւ­րա­յա­տուկ է նա­եւ հայ­րե­նի իրա­կա­նու­թեան մէջ ան­կա­խու­թեան այս քսա­նամ­եա­կին հա­սակ առած նոր սե­րունդ մը որ շատ աւե­լի զգա­յուն է այս բո­լոր հար­ցե­րուն նկատ­մամբ: Այդ սե­րուն­դի յանձ­նա­ռու­թեան ու քա­ղա­քա­կան աշ­խու­ժու­թեան շնոր­հիւ է որ վե­րո­յիշ­եալ սոց­ի­ա­լա­կան հար­ցե­րը օրա­կար­գի վրայ եկան: Ի մաս­նա­ւո­րի բնա­պահ­պան­ման հիմ­նախն­դի­րը: Անոնց են նա­եւ այն առա­ջին, թէ­կուզ եւ դե­ռեւս անն­շան, յա­ջո­ղու­թիւն­նե­րը` հա­յու­թեան պատ­մա­կան գոր­ծըն­թա­ցին նոր որա­կա­յին ուղղ­ուա­ծու­թիւն տա­լու իմաս­տով:
Առ այդ, Հա­յերն ու Յա­ռաջ­դի­մա­կան Քա­ղա­քա­կա­նու­թեան չոր­րորդ հան­դիպ­ման նա­խա­ձեռ­նող­նե­րը ճիշդ ընտ­րած էին Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան 21 տա­րի­նե­րուն նուիր­ուած այս հան­դիպ­ման կի­զա­կէտ դարձ­նել հայ­րե­նի իրա­կա­նու­թեան մէջ ծնունդ առած եւ զար­գա­ցած քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թեան յանձ­նա­ռու հատ­ուած­նե­րէ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ: Աւե­լի պարզ` մարդ­կա­յին իրա­ւանց, կեն­տե­րա­յին հա­ւա­սա­րու­թեան, բնա­պահ­պան­ման, կի­նե­րու պաշտ­պա­նու­թեան, կո­ռուպց­իա­յի դէմ պայ­քա­րի եւ քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թեան զար­գաց­ման նպաս­տող Ոչ Կա­ռա­վա­րա­կան Կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րէ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ: Պարզ է, որ երեք քա­ղաք­նե­րու մէջ իրա­կա­նա­ցած այս մի­ջո­ցառ­ման մաս­նակ­ցող­նե­րը Հա­յաս­տա­նի մէջ գոր­ծող քա­նի մը հա­զար գրանց­ուած հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն ամ­բող­ջու­թիւնը չէ­ին ներ­կա­յաց­ներ: Ոչ ալ, անհ­րա­ժեշտ է յստա­կաց­նել, Ոչ Կա­ռա­վա­րա­կան Կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու բազ­մա­ցու­մը ան­պայ­մա­նօ­րէն ցու­ցա­նիշ է քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թեան մը առ­կա­յու­թեան կամ քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կար­գի աշ­խու­ժու­թեան: Հա­յաս­տա­նի մէջ Ոչ Կա­ռա­վա­րա­կան Կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու կա­րե­ւոր թիւ մը յա­ճախ ըն­տա­նե­կան նա­խա­ձեռ­նու­թիւն է եւ, ինչ­պէս կ՛ըսեն, “հա­ցի խնդիր“ լու­ծե­լու նպա­տա­կին կը ծա­ռա­յեն: Անոնց վրայ պէտք է աւելց­նել շատ հա­ւա­նա­բար կա­րե­ւոր թիւ մը որ պե­տա­կան շրջա­նակ­նե­րէ յատ­կա­ցում կը ստա­նայ եւ, առ այդ, հա­մա­կար­գի շա­րու­նա­կա­կու­թեան կը ծա­ռա­յէ, գի­տակ­ցա­բար կամ ոչ: Կը մնան միւս­նե­րը, թիւով շատ աւե­լի սահ­մա­նա­փակ, բայց հայ­րե­նի իրա­կա­նու­թեան մէջ փո­փո­խու­թիւն բե­րե­լու յանձ­նա­ռու: Միւս­նե­րը, որոնք տե­սա­նե­լի են փո­ղո­ցին մէջ, որոնց ընդ­հան­րա­պէս չեն սի­րեր ոս­տի­կան­նե­րը եւ որոնք թի­րախ են յա­ճախ “գրան­դա­կեր“ վար­կա­բե­կիչ ամ­բաս­տա­նու­թեան -եւ տա­կա­ւին պէտք է ու­րախ ըլ­լալ որ Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը ցարդ Փու­թի­նի օրի­նա­կին չեն հե­տե­ւած անոնց օտար պե­տու­թիւն­նե­րու “գոր­ծա­կալ“ յայ­տա­րա­րե­լու եւ դա­տա­կան հե­տապն­դու­մի են­թար­կե­լու հա­մար, որով­հե­տեւ, այս պա­րա­գա­յին` բա­րե­բախ­տա­բար, կայ Եւ­րո­պա­կան Միու­թիւն, կան մարդ­կա­յին իրա­ւանց հա­մա­ձայ­նագ­րեր զորս Հա­յաս­տան, Ռուս­իոյ օրի­նա­կով, չի կրնար պար­զա­պէս ան­տե­սել առանց անոնց հե­տե­ւանք­նե­րուն մա­սին մտա­ծե­լու… Մէկ խօս­քով, Հա­յե­րը եւ Յա­ռաջ­դի­մա­կան Քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը հա­մա­ժո­ղո­վի այս չոր­րորդ հան­դիպ­ման կը մաս­նակ­ցէ­ին անոնք որոնց ընդ­մէ­ջէն կա­րե­լի է տես­նել Հա­յաս­տա­նի մէջ քա­ղա­քաց­ի­ա­կան առողջ հա­սա­րա­կու­թեան մը զար­գա­ցու­մը, գրա­ւը դնել անոնց ժո­ղովր­դա­վար պայ­քա­րի հե­տե­ւանք­նե­րուն վրայ:
Հոս տե­ղը չէ հա­մա­ժո­ղո­վի ման­րա­մաս­նե­րուն անդ­րա­դառ­նա­լու: Նիւ Եոր­քի, Սան Ֆրան­սիս­քո­յի եւ Լոս Ան­ճե­լը­սի մէջ հան­դի­պում­ներն ու հրա­պա­րա­կա­յին բա­նա­վէ­ճե­րը, թէ­կուզ եւ պա­տա­հար­նե­րով եւ անա­խոր­ժու­թիւն­նե­րով, միայն դրա­կան պէտք է հա­մա­րել քա­ղա­քա­կան մտա­ծո­ղու­թեան կազ­մա­ւոր­ման ու զար­գաց­ման հա­մար:
Բայց ան­կախ ար­ծարծ­ուած թե­մա­նե­րէն, բո­լորն ալ, ինչ խօսք կա­րե­ւոր, եր­բեմն նոյ­նիսկ` էա­կան, հայ­րե­նի իրա­կա­նու­թեան հա­մար, հայ քա­ղա­քա­կան մտա­ծո­ղու­թիւնն ու անոր յա­ռաջ­դի­մա­կան ուղղ­ուա­ծու­թիւնը պէտք է նա­եւ անդ­րա­դառ­նայ այս­պէս կոչ­ուած քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թեան եւ Ոչ Կա­ռա­վա­րա­կան Կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու գոր­ծու­նէ­ու­թեան, եւ անոնց դրա­կան ամ­բողջ ներդ­րու­մին կող­քին նա­եւ մատ­նան­շէ թե­րի­ներ, թէ­կուզ եւ գա­ղա­փա­րա­խօ­սա­կան ան­հա­մա­տե­ղե­լիու­թիւն­ներ եւ, ի հար­կին, զգու­շա­ցում­ներ: Այս խորհր­դա­ծու­թիւն­նե­րը, առա­ւել, միայն սկզբնա­կան են, առա­ջին հայ­եացք մը միայն, որով­հե­տեւ թե­ման ինք­նին քա­ղա­քա­գի­տա­կան ու­սում­նա­սի­րու­թեան առար­կայ է, որուն մա­սին, ի դէպ, ար­դէն հրա­տա­րա­կու­թիւն­ներ կան առանց նիւ­թի վեր­լու­ծու­մը սպա­ռած ըլ­լա­լու հա­ւակ­նու­թեան:
Այս­պէս, երբ Հա­յաս­տա­նի մէջ “քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թիւն“ կ՛ըս­ուի այն ան­մի­ջա­պէս կը հա­կադր­ուի քա­ղա­քա­կան հա­սա­րա­կու­թեան, այ­սինքն` Պե­տու­թեան ու կու­սակ­ցու­թիւն­նե­րուն: Տե­սա­կա­նօ­րէն քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թիւնը նա­եւ կը հա­կադր­ուի շու­կա­յին ու մեծ դրա­մագ­լու­խին, բայց Հա­յաս­տա­նի, եւ ընդ­հան­րա­պէս նախ­քին խորհր­դա­յին եր­կիր­նե­րու պա­րա­գա­յին, այդ մէ­կը շատ հազ­ուա­դէ­պօ­րէն կը հա­մա­պա­տաս­խա­նէ իրա­կա­նու­թեան: Ընդ­հա­կա­ռա­կը, Պաղ Պա­տե­րազ­մի աւար­տով եւ Խորհր­դա­յին Միու­թեան պատ­մա­կան փոր­ձի ձա­խո­ղու­թե­նէն յե­տոյ սպա­սե­լի, բայց ոչ “բնա­կան“, էր որ այս­պէս կոչ­ուած “ազատ“ շու­կան ու ժո­ղովր­դա­վա­րու­թիւնը իրա­րու հետ առընչ­ուին ու մի­ա­ձուլ­ուին: Ոչ “բնա­կան“ էր այս երե­ւոյ­թը, որով­հե­տեւ գի­տենք որ գա­ղա­փա­րա­խօ­սա­կան սահ­մա­նում­նե­րը, եւ “ազատ շու­կայ առա­ւել լի­պե­րալ ժո­ղովր­դա­վա­րու­թիւն“ հաս­կա­ցո­ղութիւնը գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թիւն է, ապա­քա­ղա­քա­կան չեն եր­բեք: Աւե­լի՛ն, այն քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թիւնը որ լի­պե­րալ ժո­ղովր­դա­վա­րու­թիւնը կը ձգտի ձե­ւա­ւո­րել ինք­նին կ՛են­թադ­րէ պե­տու­թեան թէ քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցու­թիւն­նե­րու նկատ­մամբ վե­րա­պա­հու­թիւն, եթէ ոչ հա­կադ­րու­թիւն, այն հա­մո­զու­մով որ հա­սա­րա­կու­թիւնը բնա­կան երե­ւոյթ է, իսկ պե­տու­թիւնը` ար­ուես­տա­կան: Պե­տու­թիւնը, աւե­լի առաջ եր­թա­լով, “բրոպ­լեմ“ է, ինչ­պէս Ռե­կըն ժա­մա­նա­կին յայ­տա­րա­րեց, բնաւ եր­բեք լու­ծում չէ: Պարզ է որ Հա­յաս­տա­նի պա­րա­գա­յին, դէմ յան­դի­ման այն­քան խնկար­կուող “հզօր պե­տու­թիւն“ յան­կեր­գին, եւ ի տես քա­ղա­քա­կան հա­մա­կար­գի փտտա­ծու­թեան, բնա­պահ­պա­նա­կան աւե­րին, այն­քան ալ դժուար չէ պե­տու­թիւնը որ­պէս “բրոպ­լեմ“ ըն­կա­լել… Կը մնայ հարց տալ` եթէ ոչ պե­տու­թիւն, ապա` ի՞նչ: Ծայ­րա­յեղ ազա­տա­կան­ներ, հա­մայ­նա­վար­նե­րուն նման, առանց պե­տու­թեան հա­սա­րա­կար­գի մը ու­թոփ­իա­յին կը հա­ւա­տան ու անոր կը ձգտին: Այդ մէ­կը ոչ միայն անի­րա­կան է, այլ մին­չեւ իսկ վտան­գա­ւոր եթէ անոր հա­ւա­տան փոքր ազ­գերն ու ժո­ղո­վուրդ­նե­րը, եթէ անոր հա­ւա­տան անվ­տան­գու­թեան տե­սա­կէ­տէ այն­քան խո­ցե­լի եր­կիր­նե­րու հա­սա­րա­կու­թիւն­նե­րը, ինչ որ է պա­րա­գան Հա­յաս­տա­նին: Ան­գամ մը եւս, այս չի նշա­նա­կեր բնաւ “հզօր պե­տու­թեան“ հա­ւա­տամ­քին վե­րա­դառ­նալ, եւ նուազ որ­պէս թէ Հա­յաս­տա­նի Զին­ուած Ու­ժե­րու բա­րո­յա­կա­նը չքան­դե­լու հա­մար բա­նա­կին մէջ տե­ղի ու­նե­ցող ամե­նա­զազ­րե­լի ոճիր­նե­րուն ու զին­ծա­ռա­յող­նե­րուն մարդ­կա­յին իրա­ւանց բռնա­բար­ման մա­սին լուր մնալ: Կը նշա­նա­կէ պար­զա­պէս, որ քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թիւնը չի կրնար ան­տե­սել պե­տա­կան իրա­կա­նու­թիւնը եւ իր պայ­քա­րը այն­պէս մը առաջ տա­նիլ որ պե­տու­թիւնը հա­ւա­սա­րեց­նէ միայն Մաշ­տո­ցի այգիի պաշտ­պան­նե­րուն ճնշող ոս­տի­կան­նե­րուն: Այլ խօս­քով` քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թեան տար­բեր հատ­ուած­նե­րու, աւե­լի ճիշ­դը` օրա­կար­գի տար­բեր խնդիր­նե­րու լուծ­ման յանձ­նա­ռու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Ոչ Կա­ռա­վա­րա­կան Կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րը ան­պայ­մա­նօ­րէն հա­ղոր­դա­կից պէտք է ըլ­լան ժո­ղովր­դա­վար դրու­թեան մը դե­ռեւս մի­ակ երաշ­խիք եղող քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցու­թեանց հետ, երկ­խօ­սու­թիւն հաս­տա­տեն ու իրենց խնդի­րը դնեն քա­ղա­քա­կան պայ­քա­րի օրա­կար­գին` ե՛ւ փո­ղո­ցին մէջ, ե՛ւ Խորհր­դա­րա­նը: Պարզ է որ քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցու­թիւն­նե­րը իրենք ալ պի­տի գի­տակ­ցին որ չեն կրնար ժո­ղո­վուր­դի ներ­կա­յա­ցուց­չու­թեան թատ­րո­նը խա­ղալ ան­տե­սե­լով փո­ղո­ցին մէջ կա­ցու­թիւն ստեղ­ծե­լու ստիպ­ման հա­սած քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թեան հատ­ուած­նե­րը որոնք իրենք իրենց եւ ոչ մէկ կու­սակ­ցու­թեան կող­մէ ներ­կա­յաց­ուած չեն տես­ներ: Հա­յաս­տա­նի պա­րա­գա­յին թե­րեւս պէտք է սպա­սել որ “կո­ա­լիցի­ոն“ ժո­ղովր­դա­վա­րու­թեան թմրե­ցու­ցի­չին ազ­դե­ցու­թիւնը անց­նի ու իս­կա­կան քա­ղա­քա­կան ընդ­դի­մու­թիւն ձե­ւա­ւոր­ուի` անդ­րա­դառ­նա­լու հա­մար փո­ղո­ցին մէջ առ­կայ հա­սա­րա­կա­կան ժո­ղովր­դա­յին զօ­րա­շար­ժի ամ­բողջ կա­րո­ղա­կա­նու­թեան:
Պե­տու­թեան ու քա­ղա­քա­կան հա­սա­րա­կու­թեան հան­դէպ Հա­յաս­տա­նի Ոչ Կա­ռա­վա­րա­կան Կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու թէ­կուզ եւ հասկ­նա­լի վե­րա­պա­հու­թիւնը կ’առաջ­նոր­դէ այլ քննա­դա­տա­կան խորհր­դա­ծու­թեան մը: Կար­ծես թէ առ­կայ է գա­ղա­փա­րա­խօ­սա­կան ինչ որ չէ­զո­քու­թեան հա­կում մը, այն իմաս­տով որ մարդ­կա­յին իրա­ւունք­նե­րը, կեն­տե­րա­յին ազա­տու­թիւնը, կնո­ջա­կան իրա­ւունք­նե­րը թէ մի­ջա­վայ­րի բնա­պահ­պա­նու­մը ոչ աջ են ոչ ալ ձախ: Այս տրա­մա­բա­նու­թիւնը միայն մա­կե­րե­սա­յին կեր­պով ճիշդ է, որով­հե­տեւ նոյ­նիսկ եթէ քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թեան օրա­կար­գի խնդիր­նե­րը գա­ղա­փա­րա­կան չեն այլ շատ կոնկ­րետ, անոնց մօ­տե­ցումն ու լու­ծում­նե­րու հե­ռան­կա­րը ան­խու­սա­փելի­օ­րէն գա­ղա­փա­րա­խօ­սա­կան կտրուած­քով կը մեկ­նա­բան­ուին վաղ թէ ուշ: Այս­պէս, պէտք է գո­նէ հարց տալ թէ Հա­յաս­տա­նի մէջ քա­նի՞ Ոչ Կա­ռա­վա­րա­կան Կազ­մա­կեր­պու­թիւն ըն­կե­րա­յին անար­դա­րու­թեան որե­ւէ երե­ւոյթ, նե­րառ­եալ մարդ­կա­յին իրա­ւունք­ներ, ծինային խնդիր­ներ թէ բնա­պահ­պա­նում, կը դի­տէ որ­պէս հիմ­նա­կա­նօ­րէն հե­տե­ւանք հարս­տու­թեան կեդ­րո­նաց­ման ու ան­հա­ւա­սար բաշ­խու­մին: Ո՞ր մէկ քննա­դա­տական մօ­տե­ցու­մը հար­ցե­րուն եւ բո­ղո­քի զօ­րա­շար­ժը սոց­ի­ա­լա­կան որե­ւէ անար­դա­րու­թեան դէմ հար­ցա­կա­նի տակ կը դնէ ազատ շու­կա­յի տոկ­ման ու անոր հե­տե­ւան­քով առա­ջա­ցած դա­սա­կար­գա­յին բե­ւե­ռա­ցու­մը: Դարձ­եալ` հարց չկայ ազատ ձեռ­նար­կու­թիւնը վե­րաց­նե­լու եւ վե­րա­դառ­նա­լու պե­տա­կա­նօ­րէն պլա­նա­ւոր­ուած աղի­տա­լի հե­տե­ւանք­նե­րով հա­մայ­նա­վար տնտե­սա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թեան մը: Բայց պէտք է անդ­րա­դառ­նալ որ ե՛ւ զզուե­լի “օլի­գարխ“նե­րը, ե՛ւ կա­խար­դա­կան “օրէն­քի իշ­խա­նու­թիւն“ կար­գա­խօ­սը Հա­յաս­տան թէ նախ­կին Խորհր­դա­յին որե­ւէ այլ հան­րա­պե­տու­թիւն հա­սան մի­եւ­նոյն “ազատ շու­կայ“ի ան­ցու­մա­յին հո­լո­վոյ­թով, եւ նէ­օ­լի­բե­րալ հա­մա­կար­գի տրա­մա­բա­նու­թեան մէջ միայն երե­ւու­թա­բար իրա­րու կը հա­կա­սեն, խոր­քին մէջ գա­ղա­փա­րա­խօ­սա­կան նոյն ակուն­քէն ծնունդ կ՛առ­նեն: Անոր հա­մար Հա­յաս­տա­նի մէջ հա­մա­կար­գա­յին բա­րե­փո­խու­թիւնը “գու­նա­ւոր յե­ղա­փո­խու­թեան“ պէտք չու­նի` մէկ օլի­գարխ հա­նե­լու եւ ու­րի­շին բե­րե­լու հա­մար: Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քաց­ի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թեան եւ Ոչ Կա­ռա­վա­­րա­կան Կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն անհ­րա­ժեշտ է քիչ մը “Ձախ Թե­քում“ որուն հա­մար Արեւ­մուտք պէտք չէ նա­յին այն­քան որ­քան Հա­րաւ, որ, ըսենք, հայ­րե­նի տե­սա­դաշ­տէն, պե­տու­թիւն, քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցու­թիւն­ներ, պիզ­նէս ձեռ­նար­կու­թիւն­ներ եւ հա­սա­րա­կա­կան քա­ղա­քա­ցիու­թիւն հա­ւա­սա­րա­պէս, հե­ռու մնա­ցած է: Նոյ­նիսկ այս կլոպալ աշ­խար­հին մէջ…
Խ. Տէր Ղու­կաս­եան

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles