ՄԵՆՔ ԵՆՔ ՄԵՐ ԼԵՌՆԵՐԸ

0 0
Read Time:12 Minute, 22 Second

 

p10 b  Ար­դի ժա­մա­նակ­նե­րուն, լսա­տե­սո­ղա­կան մի­ջոց­նե­րու բազ­մա­ցու­մով, քա­ղաք­ներ կամ եր­կիր­ներ աւե­լի դիւ­րին կը ճանչց­ուին իրենց իւ­րա­յա­տուկ խորհր­դա­նիշ­նե­րով: Այս­պէս, օրի­նա­կի հա­մար, ճար­տա­րա­պետ Կիւս­տաւ Էյ­ֆել իր աշ­տա­րա­կով պաշ­տօ­նա­պէս կնքած է ոչ միայն Փա­րի­զը կամ Ֆրան­սան, այ­լեւ հե­ղի­նա­կին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւնը եզակի­օ­րէն ան­մա­հա­ցած է իր իսկ ազ­գա­նու­նով:

Ան­դին, Էտ­ուարտ Էրիք­սե­նի “Ծո­վա­նուշ“ հա­մեստ քան­դա­կը հան­րու­թիւնը ըն­դու­նած է իբ­րեւ Քո­փեն­հա­կը­նի խորհր­դա­նիշ, որ մի­եւ­նոյն ատեն մե­զի կը յու­շէ Դան­ի­ան. Վե­նե­տիկն իր Ռի­ալ­թո­յի կա­մուր­ջով, Հռո­մը Թրեւիի աղ­բիւր­նե­րով կամ Երե­ւա­նը` Քո­չա­րի Սա­սուն­ցի Դա­ւի­թի ար­ձա­նով, Թո­րոն­թոն իր Սի. Էն. աշ­տա­րա­կով: Դժուար է պահ մը երե­ւա­կա­յել, որ այդ խորհր­դա­նիշ Էյ­ֆե­լի աշ­տա­րա­կը չըլ­լար եւ մեր երե­ւա­կա­յու­թե­նէն ան­հետ կո­րէր վայ­րը, կամ պար­զա­պէս` Փա­րի­զը տես­նել առանց իր աշ­տա­րա­կին…

Այս­տեղ նպա­տակս է ըստ ար­ժան­ւոյն գնա­հա­տել նման ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն մը, որ ան­տա­րա­կոյս ու­նի բո­լոր այդ վե­րը նշուած ­տեղ ­խորհր­դան­շող յատ­կու­թիւն­նե­րը եւ, աւե­լի՛ն, ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւնն է հայ տա­ղան­դա­ւոր ար­ձա­նա­գոր­ծի մը: Այս ար­ուես­տա­գէ­տը, հա­կա­ռակ իր ժա­մա­նա­կի բո­լոր դժնդակ պայ­ման­նե­րուն, խի­զա­խօ­րէն իրա­գոր­ծած է կո­թող մը, որ կա­րե­ւոր մաս­նիկն է եւ զար­դը մեր վեր­ջին քա­ռաս­նամ­եայ ազ­գա­յին զսպուած քա­ղա­քա­կան ձգտում­նե­րուն: Կա­ռոյց մըն է, որ ան­տա­րա­կոյս գա­լիք դա­րե­րուն եւս պի­տի ապ­րի, քա­նի հե­ղի­նա­կը ինք միայն ներշնչ­ուած չէ, այլ անով նա­եւ ներշն­չած ամ­բողջ  ժո­ղո­վուրդ մը:

 

Մեն­ք Ենք ­Մեր ­Լեռ­նե­րը,

Հե­ղի­նա­կը` Սար­գիս ­Բաղ­դա­սար­եան

(1923-2001)

p10 d  Ծնած է Բա­նա­զուր գիւղ, Ար­ցախ, Սեպ­տեմ­բեր 5, 1923-ին: Եօ­թը տա­րե­կա­նին ըն­տան­եօք կը տե­ղա­փոխ­ուի Երե­ւան: 1942-ին կը զօ­րա­կոչ­ուի խորհր­դա­յին բա­նակ եւ կը մեկ­նի եւ­րո­պա­կան ճա­կատ: 1946-ին կ՛ըն­դուն­ուի Երե­ւա­նի Գե­ղար­ուես­տի հիմ­նար­կը, որ կ՛աւար­տէ գե­րա­զանց գնա­հա­տա­կա­նով: Կա­նուխ տա­րի­քէն ար­դէն իսկ կը ցու­ցա­բե­րէ իւ­րա­յա­տուկ լու­ծում­նե­րով քան­դակ­ներ, որոնք կ՛ար­ժա­նա­նան Հա­յաս­տա­նի եւ Խորհր­դա­յին Միու­թեան բարձ­րա­գոյն գնա­հա­տա­կան­նե­րուն: 1954-ին կը դառ­նայ լի­ի­րաւ ան­դամ Հա­յաս­տա­նի Նկա­րիչ­նե­րու միու­թեան: Իր գոր­ծե­րը կը պար­փա­կեն լայն աշ­խար­հագ­րա­կան կար­կին մը:

 

Յի­շեմ մէկ քա­նին.

1957.- Յու­նան Աւե­տիս­եան (պղինձ, կրա­նիթ), Կա­պան, Հա­յաս­տան:

1954.- Ստե­փան Շա­հում­եան (պղինձ), Երե­ւան, Հա­յաս­տան:

1954.- Շու­շա­նիկ Կուր­ղին­եա­նի մա­հար­ձա­նը, Կո­մի­տա­սի ան­ուան զբօ­սայ­գի, Երե­ւան, Հա­յաս­տան:

1954.- Մրցոյթ­ներ, Աւե­տիք Իսա­հակ­եա­նի մա­հար­ձա­նը:

1954.- Յա­կոբ Պա­րոն­եա­նի յու­շար­ձա­նը (պա­զալթ), Երե­ւան, Հա­յաս­տան:

1954.- Զօ­րա­վար Ստե­փան Գի­նոս­եա­նի կի­սանդ­րին, Ադ­խա գիւղ, Վրաս­տան: 1954 Լե­նի­նի յու­շար­ձա­նը (պա­զալթ) Սներս­քա­յա, Քրաս­նո­տար, Ուք­րան­իա:

1973.- Գե­րա­գոյն խոր­հուր­դի “Պա­տուոյ նշան“ տու­չու­թիւն:

Մաս­նակ­ցած է մի­ջազ­գա­յին ար­ուես­տի փա­ռա­տօնե­րու` Ռուս­իա, Պուլ­կար­իա, Ֆրան­սա, իսկ Իտալ­իոյ` Քար­րա­րա­յի մէջ կը ներ­կա­յաց­նէ իր ու­շագ­րաւ Ղա­րա­բաղ­ցի­ներ-ը, եւ հուսկ Գա­նա­տա ԷՔՍ­ՓՕ՛67-Մոն­րէ­ալ:

 

Խորհր­դա­նի­շին Ծ­նուն­դը

Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան յիս­նամ­եա­կին առի­թով, 1965-ին աշ­խար­հի տա­րած­քին զա­նա­զան յու­շա­հա­մա­լիր­ներ բարձ­րա­ցան: Օր ըստ օրէ թու­լա­ցող խորհր­դա­յին կար­գե­րը նոր յոյ­սեր ներշն­չե­ցին հայ ժո­ղո­վուր­դին: “Մեր հո­ղե՜­րը, մեր հո­ղե՜­րը“ լո­զունգ­նե­րով ցոյց ընող Հա­յաս­տա­նը կրցաւ իրա­գոր­ծել ան­նա­խա­դէպն ու ան­կա­րե­լին: Երե­ւա­նի մէջ Ծի­ծեռ­նա­կա­բեր­դի Եղեռ­նի յու­շա­հա­մա­լի­րին իրա­գոր­ծու­մը եզա­կի էր իր քա­ղա­քա­կան եւ ճար­տա­րա­պե­տա­կան լու­ծում­նե­րու բար­դու­թեամբ: Ար­ցախ­ցին նոյն ներշն­չու­մով, ու­շի ու­շով դի­տեց այս ծա­ւա­լում­նե­րը: Խորհր­դա­յին կար­գե­րը այ­լեւս փոխ­ուած էին:

Իբ­րեւ ան­ուա­նի քան­դա­կա­գործ` Սար­գիս Բաղ­դա­սար­եա­նը իր շօ­շա­փած նիւ­թե­րով կը դրսե­ւո­րէր Ար­ցա­խի ժո­ղո­վուր­դին ազ­գա­յին ներշն­չում­նե­րը: Եւ ճիշդ 1965-ին, նա­խած­րագր­ուած կամ ինք­նա­բուխ, հա­ւա­նա­կա­նօ­րէն Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի վար­չու­թեան ան­պաշ­տօն հրա­ւէ­րով, ար­ուես­տա­գէ­տը առա­ջին ան­գամ Ստե­փա­նա­կեր­տի մէջ կը ցու­ցադ­րէ իր ամ­բող­ջա­կան գոր­ծե­րը: Նոյն հա­ւա­նա­կա­նու­թեամբ իրեն կը թե­լադր­ուի հան­րու­թեան հա­մար ստեղ­ծել կո­թող մը, որ ար­տա­յայ­տէ ար­ցախցի­ին կամքն ու մխա­ցող ձգտում­նե­րը: Հուսկ, հիմ­նա­կան գա­ղա­փա­րը կը ծնի աւե­լի մեծ ծա­ւա­լով Ղա­րա­բա­ղի մէջ յու­շար­ձան մը կանգ­նեց­նե­լու: Իր Ղա­րա­բաղ­ցի­ներ պղնձա­ցոյլ ար­ձա­նը կը դառ­նայ նոր յու­շար­ձա­նին մեկ­նա­կէ­տը, իսկ պատ­ուէ­րը իրա­գոր­ծե­լը կը տե­ւէ եր­կու տա­րի:

Վեր­ջա­պէս, 1967-ին կը ծնի Մենք ենք մեր լեռ­նե­րը (տուֆ) յու­շար­ձա­նը, որ կը տե­ղադր­ուի Ստե­փա­նա­կեր­տէն դուրս, ամա­յի եւ ան­շուք բլրա­կի մը վրայ: ՄԵՆՔ ԵՆՔ ան­ուա­նու­մը հա­ւա­նա­կան է, որ խո­տոր կը հնչէ ազե­րի ղե­կա­վա­րու­թեան ական­ջին եւ կը քննա­դատ­ուի: Պէտք է յի­շենք նա­եւ, որ խորհր­դա­յին ան­ծայ­րա­ծիր կայս­րու­թեան մէջ նման ազ­գա­միջ­եան խնդիր­նե­րը այն ատեն կը լուծ­ուէ­ին տար­բեր եղա­նա­կով: Մեղ­մաց­նե­լու հա­մար կիր­քե­րը եւ ամո­քե­լու հա­մար Ատր­պէյ­ճա­նի ղե­կա­վա­րու­թիւնը, 1969-ին, ի պա­տիւ Հա­մաշ­խար­հա­յին Բ. պա­տե­րազ­մի զոհ­ուած­նե­րուն, ար­ուես­տա­գէ­տը կը պատ­րաս­տէ յու­շար­ձան` նուիր­ուած Չար­դախլ­ուի զո­հե­րուն, Չար­դախլ­ուի մէջ, Խ. Ատր­պէյ­ճա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւն:

 

Մեն­ք Ենք ­Մեր ­Լեռ­նե­րը

p10 c  Այս կո­թո­ղը ու­նի կրա­ւո­րա­կան նիստ մը` զե­տեղ­ուած  ճամ­բուն եզ­րին, ամա­յի բլրա­կի մը վրայ Ստե­փա­նա­կեր­տէն քիչ հե­ռու, Խո­ջալ­ուի (այժմ Իվան­եան) ճա­նա­պար­հին: Բաղ­դա­սար­եա­նին հայ­րը Իվա­նը` ար­հես­տով շի­նա­րար էր եւ քար­կոփ: Իր հօր­մէն ժա­ռան­գած շի­նա­րա­րա­կան փոր­ձա­ռու­թիւնը կ՛ըն­ծա­յէ իրեն կո­թո­ղա­յին խնդիր­նե­րը լու­ծե­լու կա­րո­ղու­թիւնը: Քան­դա­կը ու­նի պե­թո­նի եւ տուֆ քա­րի երե­սա­պատ­ուած մի­ա­ձոյլ շէն­քի կա­ռոյց: Այս ծանր կրա­ւո­րա­կան զանգ­ուա­ծը իր ան­ուա­նա­կո­չու­թեամբ կը կրէ նա­եւ խորհր­դա­ւոր գաղտ­նիք­ներ: Այր եւ կին են մարմ­նա­պէս` մին­չեւ իրենց վի­զե­րը թաղ­ուած մա­կե­րե­սէն վար, անոնց ոտ­քե­րը կը դպչին հո­ղի ըն­դեր­քին: Անոնց այս դիր­քը դի­տո­ղին կ՛ըն­ծա­յէ մեկ­նա­բա­նու­թեան ընտ­րան­քը` աւա­զախ­րու­մի կամ վերջ­նա­կան յա­րու­թեան: Անոնց­մէ խլուած են ձեռ­քե­րու ար­տա­յայ­տու­թիւնը: Լուռ են, կնոջ բե­րա­նը փակ է հինգ աս­տի­ճան կա­պով մը, մինչ տղա­մար­դու­նը` հա­զիւ նշմա­րե­լի: Անոնց ար­տա­յայ­տու­թիւնը նա­եւ ու­նի մո­նա­լի­զա­յա­կան խորհր­դա­ւո­րու­թիւն: Տանջ­ուած եւ համ­բե­րող կը թուին ըլ­լալ, սա­կայն ու­նին հեգ­նա­կան ժպիտ մը` ժա­մա­նա­կա­ւոր այս կա­ցու­թեան: Օտար դի­տո­ղին հա­մար, առանց տեղ­ւոյն պատ­մու­թիւնը իմա­ցած ըլ­լա­լու, հա­ւա­նա­կան է, որ պի­տի նոյ­նաց­նէր Զա­տիկ կղզի­նե­րու ծո­վա­փին շար­ուած կամ ալ Նեմ­րութ լե­րան ցիր ու ցան զգետն­ուած դիւ­ցազն­եան գլուխ­նե­րուն:

Կո­թո­ղին տե­ղադ­րումն ու ար­տա­յայտ­չա­կան ընտ­րու­թիւնը, ըստ ինք­եան, կը թուին ըլ­լալ ար­դիւն­քը բծախն­դիր ծրագ­րա­ւոր­ման մը իր խորհր­դա­տու պատ­ուի­րա­տու­նե­րուն: Գոր­ծած­ուած է չա­փա­զանց զգու­շու­թիւն` օր­ուան ազե­րի վար­չա­կազ­մը որե­ւի­ցէ կերպ չգրգռե­լու, մի­եւ­նոյն ատեն` ամ­բող­ջու­թեամբ կա­րե­նալ ար­տա­յայ­տե­լու ար­ցախցի­ին խոր ձգտում­նե­րը: Այս պատ­ճա­ռով իսկ տե­ղա­ցին զայն կ՛ան­ուա­նէ Մա­միկն ու Տա­տը:

 

Բաղ­դա­սար­եա­նի ­Կո­թո­ղի­ն Ու­ժը

Յետս­տա­լին­եան քսա­նա­կան­նե­րու տխուր որո­շու­մին` Ղա­րա­բա­ղը Ատր­պէյ­ճա­նին իշ­խա­նու­թեան յանձ­նե­լուն հետ, տեղ­ւոյն հա­յու­թիւնը եր­բեք չէր հաշտ­ուած բիրտ կա­ցու­թեան: Եր­կար տա­րի­ներ սպա­սո­ղա­կան դիր­քի վրայ մնա­լէ ետք, զա­նա­զան պա­րա­գա­ներ պատ­ճառ դար­ձան, որ ժո­ղո­վուր­դը տու­եալ առիթ­նե­րը օգ­տա­գոր­ծէ դրսե­ւո­րե­լու իր զսպուած ցա­սու­մը: Շատ ան­գամ, լոկ ար­ուես­տի մի­ջո­ցով ար­տա­յայ­տու­թիւն մը, բազ­միցս աւե­լի ազ­դե­ցիկ կ՛ըլ­լայ, քան‘ քա­ղա­քա­կան արիւ­նա­լի պոռթ­կում­նե­րը: Ահա­ւա­սիկ այս կո­թո­ղը իր ժա­մա­նա­կին ար­ցախցի­ին կամ­քին խա­ղա­ղա­պաշտ ար­տա­յայ­տու­թիւնը եղաւ` ուղղ­ուած ազե­րի հա­մա­կար­գին:

Իւ­րա­քան­չիւր նման կո­թող, նախ­քան իր վերջ­նա­կան ըն­դու­նե­լու­թիւնը, առանց բա­ցա­ռու­թեան, միշտ կ՛անց­նի եր­կուն­քէ մը: Նոյ­նիսկ Էյ­ֆե­լի աշ­տա­րա­կը ու­նե­ցած է Վիք­թոր Հիւ­կո­յի նման իր ան­ուա­նի հա­կա­ռա­կորդ­նե­րը: Այս կո­թո­ղի պա­րա­գա­յին, գե­ղա­գի­տա­կա­նէն շատ հե­ռու, եղած է եւ տա­կա­ւին կը մնայ քա­ղա­քա­կա­նը:

Նախ ար­ցախ­ցին, ապա ար­ուես­տա­գէ­տը, իր պատ­ուի­րա­տու­նե­րուն հետ մի­ա­սին, բա­ցու­մէն միայն 24 տա­րի­ներ ետք, անոր ընդ­մէ­ջէն, տե­սան Ղա­րա­բա­ղի ան­կա­խու­թիւնը: Ասի­կա յի­րա­ւի կա­րե­լի է սե­պել մե՜ծ յաղ­թա­նակ մը: Սա­կայն այս կո­թո­ղը տա­կա­ւին սպաս­ման մէջ գտնուե­լու լուրջ պատ­ճառ մը եւս ու­նի: Այն­քան ատեն որ մի­ջազ­գա­յին քա­ղա­քա­կան հան­րու­թիւնը տա­կա­ւին կը մնայ անվճ­ռա­կան եւ չի ճանչ­նար Ղա­րա­բա­ղի ամ­բող­ջա­կան ան­կա­խու­թիւնը, այս կո­թո­ղը պի­տի շա­րու­նա­կէ իր սկիզ­բի առա­քե­լու­թիւնը:

Նա­խորդ ամիս Ղա­րա­բա­ղը տօ­նեց իր ան­կա­խու­թեան 22-րդ ամ­եա­կը: Նո­րա­ծին հան­րա­պե­տու­թիւնը դար­ձաւ մա­նուկ, ապա պա­տա­նի, իսկ այժմ ար­դէն թե­ւա­կո­խած է իր երի­տա­սար­դու­թիւնը: Այս տա­րե­փո­խու­թիւնը դէ­պի ճա­նա­չում խոս­տում­նա­լից է, եւ այս կո­թո­ղը համ­բե­րու­թեամբ կը սպա­սէ այդ մեծ պա­հին` ամ­բող­ջաց­նե­լու հա­մար իր իսկ առա­քե­լու­թիւնը, որուն հա­մար ի սկզբա­նէ կոչ­ուած է:

Վստա­հա­բար, միայն այդ հանգր­ուա­նէն ետք, Բաղ­դա­սար­եա­նին այս կո­թո­ղը պի­տի ստա­նայ նոր շուք եւ թարմ կո­չում: Փո­խան իր անն­շան եւ ամա­յա­ցած դիր­քին` պի­տի դառ­նայ կի­զա­կէտ եւ բար­գա­ւաճ հա­ւա­քա­տե­ղի մը բո­լո­րին հա­մար, իսկ յատ­կա­պէս` ար­ցախցի­ին ինք­նավս­տա­հու­թեան եւ կամ­քի ու­ժի մկրտու­թեան եւ երդ­ման վայր:

 

Ար­ուես­տա­գէ­տին ­Պատ­գա­մը

Նման կո­թող­նե­րու հե­ղի­նակ­նե­րուն հան­դէպ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու գնա­հա­տանքն ու երախ­տա­գի­տու­թիւնը բազ­մա­զան են: Մինչ մին ան­մա­հա­ցու­ցած է գործ մը իր հե­ղի­նա­կին անու­նով, ու­րիշ մը կ՛ընտ­րէ մնալ ան­տար­բեր, կամ ալ կը մոռ­նայ նոյ­նինքն հե­ղի­ն%

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Կ Ո Չ
Next post ԳՈՒ­ԹՈՒՃ­ԵԱՆ` ԵՐԿ­ՐՈՐԴ ԴԻՐ­ՔԻ ՎՐԱՅ
Social profiles