Տերեւաթափ.- Հայատրոփ արուեստագէտը՝ Գալուստ Պապեան

0 0
Read Time:5 Minute, 3 Second

Յակոբ Ճանպազեան

(Յապաւումով)

Ոչ եւս է մեր բոլորին սիրելի ընկեր Գալուստ Պապեանը (1938 – 2017):

Հինգշաբթի, 20 Յուլիս, 2017-ին Թորոնթոհայութիւնը ընդհանրապէս եւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան «Սողոմոն Թէհլիրեան» կոմիտէութիւնն ու Համազգայինի մեծ ընտանիքը մասնա­ւո­րա­բար՝ կորսնցուցին իրենց նուիրեալ եւ վաստակաշատ հաւատաւոր ընկերներէն մին՝ ընկեր Գալուստ Պապեանը։

Դժուար է թանկագին անձնաւորութեան մը, ընկերոջ մը դագաղին առջեւ դամբանական արտասանելը. դժուար, որովհետեւ ինչպէս շատերուն՝ ինծի համար ալ անհաւատալի կը թուի ըլլալ, որ այլեւս պիտի չկարենանք վայելել ու լսել մեր ընկերոջ՝ Գալուստ Պապ­եանի հմուտ վերլուծումները լաւապէս բանաձեւուած մտքերը, մաքրամաքուր հայերէն լեզուն, մեղմ ու եզակի ձայնը, յարգանք պարտա­դրող ներկայութիւնն ու համակ սէրը անխտիր բոլորին նկատմամբ։

Ընկեր Գալուստը ճանչնալու բախտաւորութիւնն ու պատիւը ունեցանք 40 եւ աւելի տա­րիներ առաջ՝ Հ.Յ.Դ. «Ս. Թէհլիրեան» կոմիտէութեան, Համազգայինի ժողովներուն եւ աշխատանքներուն ընդմէջէն։ Բախտաւորութիւն կը նկատեմ իր հետ ծանօթանալը, ո­րովհետեւ անոր հետ հաղորդուիլը կուսակցական, միութենական, մարդկային եւ ըն­կե­րական սովորական կապերէն անդին մտերմութիւն մըն էր, մարդուս միտքը հարստացնող ու կեանքը ճոխացնող հաղորդակցութիւն մը։

Հակառակ յարգանք պարտադրող իր բնաւորութեան, ընկեր Գալուստ ունէր ազնիւ եւ քնքոյշ հոգի մը, զոր պիտի տեսնենք իր կենսագրական գիծերուն մէջ, պիտի նկա­տենք, թէ որքա՜ն անկեղծ, որքա՜ն յանդուգն զգացումներու դրսեւորումներ կը լեցնէին իր կեանքի էջերը:

Տարօրինակ կերպով պարզ, խոնարհ ու անբացատրելիօրէն օրինակելի հայ մըն էր ըն­կեր Պապեանը, որուն տիպարը մեր հոգիներուն մէջ կենդանի պիտի մնայ միշտ։

Իր գիտակցական կեանքի ամբողջ ընթացքին, մանկութենէն մինչեւ իր կեանքի մայ­րա­մուտը, Գանատայի Թորոնթօ քաղաքին մէջ Գալուստը եղաւ հայ մշակոյթի ղօղանջը, Հ. Յ. Դաշ­նակցութեան հաստատ համոզումներու երդուեալ ընկերը:

Ընկեր Գալուստ Պապեան ծնած է Պուրճ Համուտ հայաւանի Արագած թաղամասի հա­մեստ նահապետական ընտանիքի երդիքի տակ, չորս զաւակներու անդրանիկը՝ Աւետիս եւ Եթեր Պապեաններուն։ Ըստ իր ծնողքին վկայութեան, Գա­լուստ ծնած է Մարտ ամսուայ 20-ին, ցուրտ ու փոթորկալից գիշեր մը, 1938 թուա­կա­նին:

Մանուկ Գալուստի նախնական ուսման համար,‒ մի՞թէ ընտրութեան հարց կար,‒ Պապեաններու տունէն 5 վայրկեան եւ մի քանի հարիւր մեթր անդին Ազիրեան ման­կապարտէզն ու Լուսինեան նախակրթարանն էր, որուն կից՝ Սուրբ Սարգիս թիթեղաշէն եկեղեցին, ուր պիտի կերտուէին Գալուստի, Կորիւն Սրբազանի, Տոքթ. Մհերի եւ Մա­րոյի նկարագիրներն ու ազգին եւ հայրենիքին ծառայելու նուիրականութիւնը:

Գալուստ Պապեանը բախտաւորութիւնը ունեցած է, տասնեակ մը իր սերնդակից­նե­րու նման, իբրեւ տնօրէն ունենալ ագուլիսցի Շաւարշ Մակարեանը, որ նաեւ օրհ­նու­թիւն եղած է՝ դասագիրքերէն անդին հայեցի դաստիարակութիւն եւ հայրենիքի հան­դէպ անսահման սէր փոխանցելու իր աշակերտներուն:

Պատանի Գալուստը 13 տարեկան հասակին կ’աւարտէ նախակրթարանի իր ուսումը: Բարեբախտաբար, թաղի սկաուտական ու պատանեկան միութիւններու աշխոյժ գոր­ծու­նէութիւնները պիտի փոխարինէին երկրորդականի անոր ուսումը, եւ ակումբներու պատանեկան գրադարաններէն Րաֆֆիներու, Մալխասներու եւ Ռուբէններու յուշե­րով պիտի կազմաւորուէին Գալուստին եւ իր հասակակիցներուն ազգային նկարա­գիրն ու ազգի մը պատկանելիութեան հպարտութիւնը:

Գալուստը իր ընթերցասիրութեամբ ձեռք բերած է հայերէն լեզուի հմտութիւնն ու գրե­լու կարողութիւնը: Ապագային, ան հաւասարակշռուած ճկունութեամբ մտաւորական իր կարողութիւնները լաւապէս կրցած է միաձուլել նկարչական արուեստին հետ եւ դար­ձած հանրածանօթ ասմունքող ու արուեստագէտ լուսանկարիչ:

Երիտասարդ Գալուստի նոր աշխարհներու փնտռտուքի հեռանկարը եւ իր աստուա­ծա­տուր կարողութիւնները իրականացնելու մղումը զինք կ’առաջնորդեն դէպի Մար­սէյ, Փարիզ, Մոնթրէալ եւ ապա Նիւ Եորք, ուր կը ծանօթանայ միջազգային համբաւ վա­յելող նկարիչ Յարութիւն Չոլաքեանին: Ան մեծ վարպետին հոգածութեան տակ եւ Նիւ Եորքի գունագեղ, հետաքրքրական ու կլանող փողոցներուն մէջ կը զարգացնէ իր լուսանկարչական տաղանդն ու արուեստը:

Կամքի տէր, Հ.Յ.Դ. կուսակցական եւ ազգային հնոցին մէջ թրծուած, նկարչական ար­ուեստը իր արհեստին միաձուլած, մտաւորական հակումներով, նահապետական բար­քերով հայու տիպարն էր 79-ամեայ Գալուստ Պապեանը: Ան Նիւ Եորքի արկա­ծախնդրական եւ արուեստի զարգացման տարիներէն ետք, վերջնականապէս կը հաս­տատուի Թորոնթօ՝ ի սպաս դնելով իր մշակութային ձիրքերը, շնորհքներն ու տաղանդները թորոնթոհայ գաղութի աստիճանաւոր յաջող վերելքին:

Ընկեր Պապեան իր գիտակցական կեանքի ամբողջ տեւողութեան, մանաւանդ ազգա­յին, մշակութային եւ կուսակցական գործերուն մէջ իր բերած նպաստի ընթացքին, ե­ղաւ բծախնդիր, շրջահայեաց, անաչառ ու հեռատես, ան իր հաւատքը վերածեց գործի եւ տուաւ իր լաւագոյնը։ Եւ հիմա, մահասարսուռ այս պահուն, հոգեկան մեծ հպարտութեամբ կ’ըսենք, որ ընկեր Պապեանը իր շրջապատին կրցաւ հարազատօրէն փոխանցել ազգի մը պատկանելիութեան հպարտութիւնը, հայ մշա­կոյ­թի, հայ լեզուի եւ գրականութեան հանդէպ անսահման սէրը: Ընդոծին ազնիւ բնա­ւորութեամբ եւ նուիրումով իր տաղանդները օգտագործելով՝ հայ ար­ուեստը, թատերական մշակոյթը, ասմունքելու արուեստը անմնացորդ նուիրաբե­րումով դրաւ մեր բոլորին հոգիներուն եւ սրտերուն մէջ, հաւատալով, որ գալիք սե­րունդները իրենց նոր ու ազդեցիկ միջոցներով պիտի կերտեն մեր նոր օրերու հայոց պատմութիւնը՝ ամբողջական հայութեամբ ամբողջական հայրենիքի պանծալի պատ­մութիւնը։

Ընկեր Գալուստի գիտակցական կեանքի վերջին երեք տարիները սակայն եղան ա­ռող­ջական վերիվայրումներով լեցուն շրջան մը: Ան գիտէր, որ յոգնատանջ իր մար­մի­նը այլեւս սկսած էր հիւծիլ մկանային հիւանդութենէ, բայց ան երբեք չընկրկեցաւ ու մնաց պատնէշի վրայ, նոյնիսկ իր ամէնէն վատառողջ օրերուն։ Իր համակ կեանքը դիտեց պայծառամտութեամբ եւ յոյսով, սիրեց մարդկութիւնն ու բնութիւնը,մանաւանդ ծաղիկները, իր կեանքի ամբողջ տեւողութեան եղաւ իր ընտա­նի­քին եւ ազգին համար զոհաբերուիլ գիտցող տիպար ամուսին, նուիրեալ հայր մը: …Հայ մշակոյթն ու լուսանկարչական արուեստի աշխարհը ընդհանրապէս եւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան մեծ ընտանիքն ու Համազգայինը մասնաւորաբար, կը կորսնցնեն լուսամիտ մտաւորական մը, հայ լեզուի եւ գրականութեան երկրպագու մը, հայ մշա­կոյթի հաւատաւոր նուիրեալ մը, տիպար համազգայնական եւ երդուեալ դաշնակ­ցա­կան ընկեր մը՝ բառին բովանդակ իմաստովը։

Իր մահը մեծապէս կը յուզէ մեզ՝ բոլորս, եւ վստահաբար յառաջիկային ալ մեծապէս պիտի զգանք իր բացակայութիւնը։

Մենք կը հաւատանք, որ ընկեր Գալուստի ազնիւ հոգին անդենականին մէջ պիտի գտնէ իր արդարագոյն տեղը, եւ իր թողած բազմաթիւ յիշատակներուն ընդմէջէն ան յաւերժօրէն պիտի շարունակէ ապրիլ մեր բոլորին հոգիներուն մէջ որպէս խիզախ դաշնակցական, տիպար մշակութասէր, արուեստագէտ, մտաւորական եւ ազնուա­սիրտ հայ մարդ։

Սիրելի ընկեր Գալուստ, այսօր դուն այս անցաւոր աշխարհէն առյաւէտ կը բաժնուիս, եւ մենք քու դագաղիդ առջեւ կանգնած՝ կը վերանորոգենք մեր սրբազան ուխտը, որ հայ ժողովուրդին եւ հայրենիքին հանդէպ ունեցած նուիրումի ոգիդ, պարտաճանաչ մշակութասէրի եւ տիպար հայ մարդու նկարագիրդ վարակիչ պիտի դարձնենք գալիք սերունդներու հոգիներուն մէջ, եւ քու կիսաւարտ թողած գործդ պիտի շարունակուի բոլոր անոնց կողմէ, որոնք վայելեցին հայաբոյր շունչդ, եւ որոնք քեզի նման ուխտած են հայ ազգի նաւը խաղաղ ու փրկարար ափեր առաջնորդել։

Այժմ սրտանց կը բարձրաձայնեմ՝ «գալուստդ բարի» եղաւ Թորոնթօ սիրելի Գալուստ եւ բարի երթ դէ­պի անդենական, դէպի յաւերժութիւն, անգին՛ ընկեր։ Թող Աստուած յաւիտենական հանգիստ տայ քե­զի եւ այս օտար ցուրտ հողը թեթեւօրէն հանգչի յոգնատանջ՝ բայց տոկուն ու խիզախ ոսկորներուդ վրայ։

Ամենայն տեղ մահը մի է.

Մարդ մի անգամ պիտ’ մեռնի,

Բայց երանի, որ իւր ազգի

Ազատութեան կը զոհուի:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles