ՎԵՐՋ ԿԸ ԳՏՆԷ՞ ԶԲՕՍԱՇՐՋԻԿԻ ՊԷՍ ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԵՐԹԱԼ-ԳԱԼՈՒ ՁԵՒԱԿԱՆ ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆԸ

0 0
Read Time:4 Minute, 24 Second

Յ. Պալեան

            Կրկին Հայաստան պիտի երթամ: Օրագիր պահել չեմ սիրած, բայց այս անգամ, ինքնախօսութեան համար, տպաւորութիւններուս եւ զգացումներուս հետ մտերիմ խաղի պիտի նուիրեմ ինքզինքս: Հայաստանի տխուր պարտութենէն ետք, հեռուէն հանդիսատես ըլլալէ ետք Եռաբլուրի ցաւագին վարդատօնին, տառապելէ ետք Արցախի կորուստով եւ հոն պայթած ֆոսֆորային ռումբերու հանդէսով, Ապրիլ 24ի նախօրեակին պիտի հասնիմ հայրենիք, բեկուած երազներուս եւ կորուստներու կսկիծով:

            Երէկ, հին թուղթերու մէջէն գտայ անցեալ դարու հռչակաւոր ամերիկացի զօրավար Տուկլաս Մաք Արթըրի մէկ խօսքը. «Ծեր չենք ըլլար որոշ տարիներ ապրած ըլլալով, ծեր կ’ըլլանք լքած ըլլալով մեր իտէալը: Տարիները խորշոմներ կու տան մորթին: Հրաժարիլ մեր իտէալէն խորշոմներ կու տայ հոգիին»: Տասնամեակներ շարունակ երազներ հետապնդեցինք, շատեր պահեցին իտէալը, փոխանցեցին իտէալը, վերջին մոհիկանի հաւատքով: Հայրենիք երազեցինք, երազին համար գործեցինք, որպէսզի ան դառնայ իրականութիւն, տեւէ: Խօսքը կը վերաբերի հաւատքի զինուորեալներուն, ոչ Ահարոնի ոսկի հորթը պաշտողներուն եւ ոչ դատարկ փառքերու վաշխառուներու բանակներուն:

            Բայց մեր պատմութիւնը կը շարունակէ ինքզինք կրկնել, մենք ալ մենք մեզ կը կրկնենք, եւ ժամանակի տարբեր հանգրուաններուն, միշտ կը կանգնինք «լինել-չլինել»ու ճակատագրական անորոշութեան առջեւ: Դեռ կայ սերունդ մը, մոհիկաններ, որոնք չեն ուզեր, որ խորշոմները ճմռթկեն իրենց իտէալը: Բայց չունեցանք ահեղ զանգուած, որ պատնէշուէր ընդդէմ չարին ու չարիքին, չկանխեցինք Եռաբլուրի ողբերգութեան վարդատօնը: Ապրիլ 24ին, պարտութենէ հարուածուած ժողովուրդը պիտի շարունակէ՞ տէր կանգնիլ իր յիշողութեան, Ծիծեռնակաբերդ ուխտի պիտի երթա՞յ:

            Ամերիկացի զօրավարին խորշոմները ծածկա՞ծ են հոգիները:

            Օդանաւին մէջ միայն զբօսաշրջիկներ պիտի չըլլան: Խումբ մը բժիշկներ պիտի երթան Հայաստան եւ Արցախ: Ասկէ առաջ ալ գացած էին անոնք, 44օրեայ պատերազմի ընթացքին, ռմբակոծուող Ստեփանակերտի հիւանդանոցին մէջ հիւանդներ եւ վիրաւորներ դարմանած էին: Տարիները եւ սպառողական ընկերութեան խորշոմները չէին ծածկած անոնց հոգիները, ծառայութիւնը եւ արմատներուն հաւատարմութիւնը գերադասած էին քաղքենի հանգիստի: Եւ կրկին կը լսեմ ահագնացող հարցումը. «Մինչեւ ե՞րբ պիտի տեւէ այս կիսուած ըլլալու տարականոն վիճակը, դուրսէն գալու եւ ծառայելու: Դուրսէն չըլլալու:

            Հայեր կը ճամբորդեն: Հայերէն խօսողներու ձայնը կը խառնուի օտար բարբառներու: Ֆրանսագիր չեխ գրող Միլան Քունտերայի իմաստութիւնը աւելի քան կարեւոր է այս կացութենէն մեկնելով ապագայ նախատեսելու համար: Ան ըսած է. «Մշակոյթը երկար հարցապնդում մըն է, լրատուամիջոցները ամէն բանի արագ պատասխան ունին, մշակոյթը յիշողութեան պահակն է, լրատուամիջոցները անմիջականի որսորդներն են»:

            Հայաստան գացող այս բժիշկները մշակոյթի ներիմացական ըմբռնումը ունին, կ’երթան կեանքեր փրկելու, որպէսզի անոնցմով բազմադարեան մշակոյթ-յիշողութիւնը պահակներ ունենայ: Ասոնք զբօսաշրջիկներ չեն, չեն երթար ճազ կապկելու, կամ երեւելիութիւն նուաճելու, ճաշարաններու մէջ Արէնի գինի գնահատելու: Ասոնք համեստ հայրենասէրներ են, կը ճամբորդեն low cost օդանաւով:

            Այնքան բաներ լսեցի եւ կարդացի, որ ականատես եւ ականջալուր պիտի ըլլամ յուսահատութիւն պատճառող կացութիւններու եւ պատկերներու: Այս մտածումներով տարուած էի, երբ Հայաստանի «Առաւօտ» թերթի կայքին վրայ կարդացի, որ Մայր Աթոռի յորդորով Ազատութեան հրապարակ եկած է Տէր Շահէն քահանան հացադուլ յայտարարած երիտասարդներուն հաղորդութիւն տալու: Պատասխանելով լրագրողի  հարցին՝ թէ «Եկեղեցին իր դերն ունի, ինչքան էլ քաղաքականացուած չլինի, հիմա եկեղեցին ի՞նչ քայլեր է մտածում հայրենիքի փրկութեան համար», Տէր Շահէն պատասխանած է. «Երբ որ հայրենիքը առանց պետական ղեկավարի էր, եկեղեցին պահում էր հայրենիքը: Հիմա ամբողջ խնդիրը դա է՝ արդեօք պետական ղեկավարութիւնը պահո՞ւմ է հայրենիքը: Ձեզ եմ թողում պատասխանը»:

            Ուշագրաւ յայտարարութիւն մը. ինքնագլո՞ւխ՝ թէ վերէն թելադրուած: Բայց մեծապէս մտահոգիչ:

            Առաջին անգամ երբ Հայաստան գացի, այն ատեն դեռ խորհրդային, բուռն յուզումներ ունէի, տեւաբար ես ինծի հարց կու տայի, թէ ի՞նչ պիտի տեսնեմ, ի՞նչ պիտի զգամ: Ճիշդ է, այսօր «սովետ» չկայ, բայց վերջին երկու տարիներու ծանրակշիռ դէպքերը,- պարտութիւն, հազարաւոր զոհեր, նոյնքան եւ աւելի հաշմանդամներ եւ Արցախի կորուստի հետեւանքով փուլ եկած երազներ եւ յոյսեր, ի՞նչ պիտի զգամ:

            Հիմա անդոհ է, ի՞նչ պիտի տեսնեմ, ի՞նչ պիտի լսեմ: Կարծէք հայրենասիրութիւնը դարձած է մազոխականութիւն:

            Կը տնտղեմ Հայաստանի թերթերը, եւ հոն միշտ նորութիւններ կան, ցնցող, յուզիչ, քաղաքական: Ընթերցողին կը մնայ ընտրել եւ հասկնալ:

            Թերթերը այսօր կրկին կը խօսին Ազատութեան հրապարակին վրայ տեղի ունեցող հացադուլի եւ նստացոյցի մասին:

            Նոյն հրապարակին վրայ հաւաքուելու կոչ ըրած է Կարին Տոնոյեան: Ըսուած է, որ «Ապրիլի 22ը յայտարարել ենք զոհուած զաւակների յաւերժութեան եւ կենդանի ներկայութեան օր»:

            Քիչերը յուզող այլ տեղեկութիւն մը. «Ֆանտաստիկ ռեալիզմից մինչև սյուրռեալիզմ» խորագրով տարեկան գիտաժողով է կայացել»։ Ըստ երեւոյթին ժողով գումարողները եւ լրագրողը չեն անհանգստացած խորագրի չորս բառերէն երեքին հայերէնի հետ ոչ հեռուէն ոչ ալ մօտէն կապ չունեցող ֆանտաստիկ, ռեալիզմ եւ սյուրռեալիզմ եզրերուն հետ: Անձնատուական եւ օտարացման այս ախտը դարման ունի՞, երբ կայ պետութիւն, կան ակադեմիկոսներ, լեզուի պետական տեսչութիւն եւ օրէնքներ: Երբեմն կը յայտարարենք, որ մշակոյթի ժողովուրդ ենք, ֆանտաստիկ, ռեալիզմ եւ սյուրռեալիզմ ո՞ր ժողովուրդին ո՞ր մշակոյթն են:

            Կ’ըսեն, որ մշակոյթը դաստիարակիչ դեր ունի: Այս պարագային՝ օտարման (aliénation) դէմ ըլլալու դաստիարակութիւնը: Հայաստան շատ կը սիրեն հայերէն տխմարին փոխարէն ըսել իդիոտ եւ իդիոտիզմ: Իդիոտիզմ չէ՞ ըսել ֆանտաստիկ, ռեալիզմ եւ սյուրռեալիզմ: Այս ընելով լեզուն կը հարստացնե՞նք, թէ՞ տնանկ կը դարձնենք, եւ բանգէտ կը դառնանք: Եթէ «մեծերը» ըսեն մտացածին, իրապաշտութիւն, գերիրապաշտութիւն, նորերն ալ կը վարժուին, հայերէնը կը դառնայ արտայայտչական կարողութեամբ ինքնութիւն ունեցող լեզու:

            Հայաստան կրկին քանի մը անձերու պիտի խօսիմ այս մասին: Ոմանք ժպիտով պիտի դիմաւորեն: Ոմանք ալ պիտի ըսեն կրկին, որ «լեզուն կը յառաջդիմէ»: Չե՞ն անդրադառնար, որ լեզուն կ’այլանայ, կ’այլասերի, իր ինքնուրոյն դիմագիծը կը կորսնցէ:

            Հայրենիք պահել, լեզու պահել: Ասոնք միթէ՞ գիտակից ազգի մը եւ պետութեան համար ազգային քաղաքականութիւն չեն:

            Ինչպէ՞ս առաջքը առնել եւ դարմանել մեր հարազատ ինքնութեան, մշակոյթին եւ լեզուին վրայ ծանրացող հոգեբարոյական խորշոմներուն: Կրկին կարդալ ամերիկացի զօրավարին իրատեսական դատումը. «Հրաժարիլ մեր իտէալէն խորշոմներ կու տայ հոգիին»: «Ֆանտաստիկ ռեալիզմից մինչև սյուրռեալիզմ» եւ անոնց հունով հայերէնի մէջ տուն տեղ եղած հազարաւոր բառերը, մեր ինքնութեան եւ արժանապատուութեան վրայ նստած խորշոմներ են, ծերացման հաստատում: Միթէ՞ գծագրութիւն պէտք է ընել հասկնալու եւ տեսնելու համար ծերացման յաջորդ հանգրուանը:

            Եւ անհանգստացնող հարցումը. ո՞ւր կը տանինք ազգը:

            Այս խոհերը զբօսաշրջիկի լուսանկարներ չեն:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles