ՎԱՐԴԱՎԱՌԻ ԱՒԱՆԴԱԿԱՆ ՏՕՆ…

0 0
Read Time:4 Minute, 16 Second

1467561123-6921

Այս տարի ալ մեծ խանդավառութեամբ նշուեցաւ Վարդավառը՝ Հայաստանի մէջ:
Վարդավառը ամառնային տօն է եւ կապուած է ջուրի պաշտամունքին հետ: Ըստ հայկական աւանդազրոյցին, Նոյ նահապետը իջնելով տապանէն` ամէն տարի այդ օրը կը պատուիրէ իր զաւակներուն իրարու վրայ ջուր թափել, որպէսզի գալիք սերունդները չմոռնան ջրհեղեղի պատմութիւնը:
Հայաստանի գրեթէ բոլոր շրջաններուն մէջ Վարդավառի տօնը կը յատկանշուի ջուրի խաղերով, բայց նաեւ` աղաւնի թռցնելով, գիշերային խարոյկներ վառելով, ցորենի խուրցեր եւ միրգեր զոհաբերելով, ծաղիկներ նուիրաբերելով եւ զանազան մրցումներ կազմակերպելով:
Կարգ մը ազգագրագէտներու կարծիքով, անցեալին այս տօնը եղած է շատ բազմազան, որմէ այսօր պահպանուած է միայն ջրցօղումը: Իրարու վրայ ջուր ցօղելով` մեր նախահայրերը կը հաւատային, որ կը պաշտպանուէին վախէն եւ հիւանդութիւններէն: Տօնին առիթով նաեւ աղաւնի մը կը թռցնէին եւ տօնածառ կը պատրաստէին` զարդարելով ժապաւէններով, վարդերով, վարունգով եւ խորոված խնձորով: Տօնին ծիսական եւ ուտեստը խորոված խնձորն էր: Հայերը գիշերը պարտադիր խարոյկ կը վառէին եւ խնձոր կը խորովէին: Եկեղեցիներուն դռներն ալ կը զարդարէին վարունգով, վարդով եւ խորոված խնձորով:13529069_1725330127728815_260009021464061416_n13567319_1725330091062152_4758904390547242614_n
Դեռ աւելի պրպտելով, Վարդավառի տօնը հազարամեակներու պատմութիւն ունի: Անիկա հայ ժողովուրդի ամենասիրելի տօներէն մէկն է: Նուիրուած է սիրոյ եւ գեղեցկութեան աստուածուհի Աստղիկին: Արդարեւ, հայերու սիրոյ եւ գեղեցկութեան աստուածուհին Աստղիկը, Վահագն աստուծոյ սիրուհին էր: Անոր գլխաւոր մեհեանը կը գտնուէր Տարօն գաւառի Աշտիշատ աւանը եւ կը կոչուէր Աստղկան տաճար: Աւանդութեան մը համաձայն, երբ Աստղիկը Արածանիի ջուրերուն մէջ կը լոգնար, հայ կտրիճները անոր գեղեցկութեամբ հիանալու համար բլուրներուն վրայ կրակ կը վառէին լոգանքի վայրը լուսաւորելու համար: Բայց աստուածուհին իր շրջապատը մշուշ կը գոյացնէր քողարկելու համար իր մերկութիւնը: Այդ օրէն գաւառը կը կոչուի Մշուշ, իսկ հետագային` Մուշ:
Աստղիկ աստուածուհիի անունը կը կրէ հայկական տոմարի իւրաքանչիւր ամսուան եօթներորդ օրը:
Առասպելի մը համաձայն, անգամ մը Աստղիկ աստուածուհին կը լսէ, որ իր սիրեցեալ Վահագնը ծանր վիրաւորուած է, բոպիկ կը վազէ անոր մօտ: Ճանապարհին, վազելով վարդենիներու մէջէն կը վիրաւորէ ոտքերը, եւ անոր արիւնով կը ներկուին վարդերը: Այդ օրէն կարմիր վարդը սիրոյ խորհրդանիշ համարուած է Հայաստանի մէջ:1467561124-63971467561123-8131
Աստղիկը կը համապատասխանէ յունական Աֆրոտիթէ եւ Հռոմէական Վեներա աստուածուհիներուն:
Բանաստեղծ Յ. Թումանեան բանաստեղծութիւն մը ունի «Հիմն Աստղիկին» խորագրով. ահա այդ հիմնէն քառեակ մը.-
«Ելնում է ահա Նազելի փառքով
Երկնի խորքերից Սիրոյ Դիցուհին,
Պճնուած կոյսի ճերմակ շղարշով,
Վառուելով իր սուրբ շողերի միջին»:
Վարդավառը քրիստոնէական հինգ տաղաւարներէն մէկն է եւ կը կոչուի «Այլակերպութեան» կամ «Պայծառակերպութեան» տօն:
Եկեղեցւոյ տօնացոյցի մէջ կը յիշուի որպէս շարժական տօն, Զատիկէն 28 օր ետք, եւ կ՛իյնայ որեւէ Կիրակի` Յունիս 28-էն մինչեւ Օգոստոս 1:
Անցեալին Վարդավառը եղած է ուխտագնացութիւններու ամէնէն յայտնի եւ ուրախ տօնը: Մեր նախնիները հաւաքուած են ջուրի ակունքներու մօտ, մատաղ կատարած, կերուխում ըրած, երգած ու պարած են:
Վարդավառի մասին նաեւ յօրինում կատարած է Ժ. դարու բանաստեղծ, փիլիսոփայ, երաժիշտ Գրիգոր Նարեկացին: Ահա այդ տաղէն քառեակ մը.-
Գոհար վարդն վառ առեալ ի վեհից վարսիցն արփենից:
Ի վեր ի վերայ վարսից ծաւալէր ծաղիկ ծովային:
Ի համատարած ծովէն պղպջէր գոյնն այն ծաղկին,
Երփին երփնունակ ծաղկին շողշողէր պտուղն ի ճղին:13522044_1115216295183202_3622178798915590925_n1467561124-752
Գառնի եւ Գեղարդի Երիտասարդական ակումբներու նախաձեռնութեամբ երրորդ տարին ըլլալով Վարդավառի նուիրուած միջազգային փառատօն մը տեղի ունեցաւ: Փառատօնին մասնակցեցան Հայաստանէն եւ արտասահմանէն հայորդիներ, հարուստ էր կրօնական, ժողովրդական, մշակութային եւ ժամանցային ձեռնարկներով:
Բացման արարողութիւնը տեղի ունեցաւ առաւօտ կանուխ Հայաստանի Հանրապետութեան Կոտայքի մարզի փոխմարզպետ Կարէն Մարգարեանի եւ Երիտասարդական ակումբներու նախագահ Ատոմ Մխիթարեանի կողմէ: Փառատօնի բացման ներկայացուած էին Վարդավառին նուիրուած տաղաւարներ: Իւրաքանչիւր տաղաւար կը ներկայացնէր Վարդավառի տօնին մէկ տարրը: Հայաստանի Հանրապետութեան մարզերը տաղաւարներով կը ներկայացնէին Վարդավառ տօնին իրենց բնորոշ աւանդոյթները: Մարզերէն եկած մշակութային համոյթները, պարային խումբերը իրենց ելոյթներով տօնական մթնոլորտ ստեղծեցին:1467561124-52561467561124-2865
Ձեռնարկը շարունակուեցաւ Գառնի տաճարին տարածքին մէջ, ուր բացուեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան եռագոյն դրօշը, զոր փառատօնին մասնակիցները բարձր բռնած դարձան տաճարին շուրջ: Այնուհետեւ «Վան», «Ակունք», «Վերադարձ» եւ «Մասունք» ազգագրական երգի-պարի համոյթներու դերասաններուն մասնակցութեամբ ցուցադրուեցաւ իրենց բեմականացուցած ծիսակատարութիւնը, որուն նպատակն էր պատմել Վարդավառի աւանդական պատմութիւնը: Ծիսակատարութեան աւարտէն ետք ներկայացուեցան Վարդավառի տօնին նուիրուած ազգային պարեր եւ շուրջպար: Փառատօնի ամբողջ ընթացքին մասնակիցները պահպանեցին աւանդական այն միտքը, որ «Վարդավառի տօնին վարդաջուրով ցօղուիլը յաջողութիւն կը բերէ» եւ մէկը միւսին վրայ ջուր ցօղելով օծեցին զիրար:
Վերադառնալով պատմութեան, Նախիջեւանի մէջ առտու կանուխ կիները թելերու վրայ ծաղիկներ, խնձոր, մանր վարունգ եւ վարդեր ամրացնելով խաչաձեւ կը կապէին երեխաներու կուրծքին եւ կը տանէին եկեղեցի: Ագուլիսի մէջ մինչեւ Վարդավառ նշանուած աղջիկները ամանի մը մէջ ցորեն կամ գարի կը ծլեցնէին: Տօնի օրը փայտը մը կը տնկէին այդ ծիլերուն մէջ ու կը զարդարէին մանր վարունգներով, խնձորներով ու վարդերով` խաչի տեսք տալով այդ փայտին: Զարդարուած խաչաձեւ փայտը ծիլերուն հետ միասին «Խնդրում» կը կոչուէր: Կէսօրէ ետք պառաւ կին մը կը վերցնէր խնդրումը, կը տանէր ու կը դնէր գիւղին հրապարակը եւ «կը հսկէր»: Ապա պառաւը խնդրումը կը դնէր գլխուն եւ կը պարէր, մինչ երիտասարդները կը փորձէին գաւազանով մը վար ձգել խնդրումը եւ ձեռք ձգել վարունգ մը կամ ծաղիկ մը, իսկ պառաւը կեղծ կ՛անիծէր յարձակող երիտասարդները:
Վարդավառը կը զուգադիպի ցորենի բերքահաւաքին: Մարդիկ իրենց առաջին փունջը խաչփունջ հիւսելով նուէր կը տանէին եկեղեցի` Աստուածամօր սեղանին եւ կը խնդրէին, որ իրենց արտերն ու բերքը պահպանէ:13524328_1115217625183069_6248948293958395069_n
Երիտասարդ աղջիկները շաբաթ օրը դաշտերէն կը հաւաքէին «վրդիվերի» կոչուող դեղնագոյն ծաղիկներ եւ գեղեցիկ պսակներ կը հիւսէին, որպէսզի գիշերը գաղտագողի նետէին իրենց սիրեցեալին բակը: Իսկ նշանուած աղջիկները ծաղկեփունջերու հետ նաեւ խաչփունջ կը ղրկէին խնամիներուն տունը:

Սովորութիւն էր մինչեւ Վարդավառ խնձոր չուտել: Շաբաթ օր երիտասարդները յարդի դէզեր կը շինէին եւ երեկոյեան, երբ մթնէր, կը սկսէին հերթով վառել զանոնք եւ այդ խարոյկներուն մէջ խնձոր կը խորովէին: Այս արարողութիւնը մինչեւ լուսաբաց կը տեւէր: Լուսաբացին կը վառուէր ամենամեծ դէզը, որուն շուրջ երիտասարդները շուրջպար կը բռնէին: Երգասացութիւն կ՛ըլլար, ինչ որ յարմար առիթ էր իրարու հանդէպ ունեցած զգացումները խորհրդաւոր քառեակներով արտայայտելու:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles