Վարդանանց Հաւատամարտի Կարեւոր Յատկանիշները

0 0
Read Time:5 Minute, 12 Second


Վեր. Դոկտ. Վահան Յ. Թութիկեան

Վարդանանց Պատերազմը հայ ազգի պատմութեան ամենաճակատագրական դարձակէտերէն մէկն է: Այս հաւատամարտը սկսաւ Յունիս 2, 451 թուականին, Աւարայրի ճակատամարտով եւ վերջ գտաւ 484 թուականին Նուարսակի Դաշնագիրով երբ հայ ժողովուրդը կրցաւ տիրանալ որոշ կրօնական եւ քաղաքական ազատութիւններու պարսից գերիշխանութենէն:

Իրերը իրենց պատմական շիտակ յարակցութեան մէջ դնելու համար, անհրաժեշտ է հակիրճ կերպով մատնանշել թէ՝ Հայաստան 387 թուականին բաժնուեցաւ՝ այդ ժամանակի երկու գերոյժ տէրութիւններու, Պարսկաստանի եւ Բիւզանդական Կայսրութեան միջեւ: Երկրին ստուարագոյն բաժինը ինկաւ Պարսկաստանի գերիշխանութեան ներքեւ: Պարսկաստանի եւ Բիւզանդիոնի միջեւ կնքուած հարիւր տարուան դաշնագիրը, ի շարս այլոց, կ՚արտօնէր հայոց Արշակունեաց թագաւորութեան՝ իր բանակը պահել երկրին ինքնապաշպանութեան համար, ինչպէս նաեւ թոյլ կու տար որ Քրիստոնէութիւնը շարունակուի որպէս ազգային կրօն Հայաստանի մէջ:
Ի հեճուկս Հայաստանի քաղաքական աննպաստ պայմաններուն կարճ ժամանակի մը մէջ հայ ազգը կրցաւ կերտել իր գրականութեան Ոսկեդարը՝ շնորհիւ մեր Սուրբ Թարգմանիչներու հոգեմտաւոր տարերային շարժումին: Աստուածաշունչի հայերէն թարգմանութիւնը եւ բազմաթիւ այլ գիրքերու թարգմանութիւնները եւ դպրութեան մշակութային զարթօնքը որոշապէս սատար հանդիսացան Հայաստանի մէջ Քրիստոնէութեան զօրացման, որ արդէն պետական կրօն դարձած էր 301 թուականէն իվեր:
Պարսկաստանի ընծայած մասնակի թոյլտուութիւնը վերջ գտաւ 428 թուականին՝ հայոց Արտաշէս Դ. թագաւորին մահովը: Այդ թուականէն 10 տարի ետք, 438-ին երբ պարսից Սասանեան Կայսրութեան գահուն վրայ բարձրացաւ Յազկերտ Բ. Շահը՝ Հայաստանի քաղաքական եւ կրօնական իրավիճակը բոլորովին փոխուեցաւ: Որպէս Զրադաշտական, Յազկերտ հրահանգ արձակեց որ իր գերիշխանութեան ներքեւ գտնուող հայեր հրաժարէին իրենց Քրիստոնէական կրօնէն եւ ընդունէին պարսից Զրադաշտական կրօնը:
Հարիւր տարի Քրիստոնէական կրօնի աւիւնով սնանած եւ կէս դարու գիրով ու գրականութեամբ ուռճացած հայութեան համար անհնար էր ատիկա ընել: Քրիստոնէութիւնը արդէն սկսած էր զօրաւոր արմատներ նետել հայութեան սրտին մէջ:
Հայ ժողովուրդի վճռակամ պատասխանը եղաւ հետեւեալը. «Այս հաւատքէն ոչ ոք կրնայ խախտել մեզ. ոչ հրեշտակները, ոչ մարդիկ, ոչ սուր եւ ոչ հուր, ոչ ջուր եւ ոչ ալ որեւէ դառն հարուածներ»:
Այս հաստատակամ «ոչ»ին արդիւնքը եղաւ Յազկերտ Բ.ի սպառնալիքն ու ռազմարշաւը Հայաստանի վրայ եւ հայոց արիական մաքառումը, որ պսակուեցաւ Վարդանանց հաւատամարտով: Պարսիկները Մուշկան Նիւսալաւուտ զօրավարին հրամանատարութեամբ աւելի քան 300,000 բանակով, որուն մաս կը կազմէին փիղեր՝ յառաջացան դէպի Հայաստան: Հայոց 66,000 զինուորները, գլխաւորութեամբ Վարդան Մամիկոնեանի, յառաջ ընթացան դէպի Մակու լերան քով Արտազու դաշտը, Աւարայրի գիւղի մօտ՝ ճակատելու թշնամիին դէմ: Ճակատամարտը տեւեց միայն մէկ օր հայոց բանակի պարտութեամբ: Հայերը զոհ տուին 1036 մարտիկներ՝ ներառեալ իրենց զօրավար Վարդան Մամիկոնեանի: Հայոց բանակը ցրուեցաւ եւ ապա հայդուկային կռիւները շարունակուեցան:
Աւարայրի ճակատամարտին յաջորդ տարիներուն, Յազկերտի Դեն-Շապուհ հազարապետը բաւական զուլումներու ենթարկեց հայ ժողովուրդը: Անոր կը վերագրուի Ղեւոնդեանց նահատակութիւնը, երբ արիասիրտ Ղեւոնդ Երեց եւ այլ եկեղեցականներ անգութօրէն սպաննուեցան թշնամիին կողմէ:
Բաց աստի, հայ նախարարներ գերի տարուեցան Պարսկաստան եւ հոն մնացին 13 տարիներ՝ մինչեւ Յազկերտ Բ.-ի յաջորդը Պերոզ Շահը ազատ արձակեց զանոնք: 464 թուականին երբ Աւարայրի վերապրող հերոսները աքսորէն վերադարձան, Հայաստանի մէջ գտան ազգային ոգիով տոգորուած նոր սերունդ մը, որ վճռած էր Վարդան Մամիկոնեանի վսեմ առաքելութիւնը շարունակել: Ասոնց մէջ գտնուող ականաւոր դէմքերէն ոմանք Վարդան Մամիկոնեանի եղբօր՝ Հմայակի զաւակներն էին—Վահան, Վասակ եւ Արտաշէս Մամիկոնեանները:
Աւարայրը վեջակէտ չեղաւ Վարդանանց Պատերազմին: Յատկապէս, Վահան Մամիկոնեան շարունակեց պայքարը: Ան իր փոքր բանակով պաշարեց Արարատի լանջերուն վրայ գտնուող Ակոռի գիւղը եւ ջախջախեց հոն հաստատուած պարսիկ բանակի մէկ ջոկատը: Այնուհետեւ, երեք այլ ճակատներու վրայ Վահան փառաւոր յաղթանակներ շահեցաւ եւ իր անունն ու համբաւը տարածուեցաւ ոչ միայն Հայաստանի, այլ նաեւ Պարսկաստանի մէջ:
Պերոզի յաջորդ Վաղարշ Շահը իմաստութիւնն ու հեռատեսութիւնը ունեցաւ եզրակացնելու թէ՚ անհնար էր հայերը Զրադաշտական դարձնել եւ բռնի ոյժով լուծել Հայկական Հարցը: Արդ, 484 թուականին Հեր եւ Զարեւանդ գաւառի Նուարսակ գիւղին մէջ դաշինք մը կնքեց հայոց հետ հետեւեալ պայմաններով.
ա. Կրօնական ազատութիւն շնորհել հայ ժողովուրդին. բ. Արգիլել մեհեաններու շինութիւնը Հայաստանի մէջ. գ. Իրենց կրօնը ուրացողներուն պաշտօն չտալ. դ. Առանց օրինաւոր դատաստանի՝ ոչ ոք պատճել:
Այսպէս, Վարդան Մամիկոնեանի եւ իր ուխտապահ հետեւորդներուն, Վարդանանց նահատակներուն, անաւարտ առաքելութիւնը յաջողութեամբ պսակուեցաւ Վահան Մամիկոնեանի եւ իր ազնուական զինակիցներուն հերոսական ջանքերով:
Բայց ի՞նչ էր մղիչ ուժը Վարդանանց հաւատամարտին: Հետեւեալ կարեւոր յատկանիշներու մէջ կարելի է ամփոփել Վարդանանց հաւատամարտին մղիչ ուժը:

Առաջին. Քրիստոնէական հաւատք: Վարդան եւ իր ուխտապահ զինակիցները Քրիստոսի նուիրուած մարդիկ էին: Անոնք ճշմարիտ քրիստոնեաներ էին: Վարդան ինք արժանաւոր շառաւիղն էր Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի: Ան խոր հաւատքի տէր մարդ մըն էր: Իր սրտառուչ ճարը Արտազի դաշտին վրայ Աւարայրի ճակատամարտէն առաջ՝ ապացոյց է իր քրիստոնէական անյողդողդ հաւատքին: Հայոց քաջ զօրավարը կը յայտարարէր. «Երբէք չվախնանք հեթանոսներու բազմութենէն… որպէս զի ճշմարտութեան կողմը վեր բարձրանայ…արդ, եթէ մահկանացու հրամանատարին համար այդ քաջութիւնները կը գործէինք, որքան աւելի եւս պէտք է ընենք Անմահ Թագաւորին համար»:

Նոյնքան յուզիչ է Վարդանանց յայտարարութիւնը Յազկերտի. «Այս հաւատքէն ոչ ոք կրնայ խախտել մեզ…որովհետեւ մեր հաւատքի Ուխտը մարդու հետ չէ, այլ բուն իսկ Աստուծոյ հետ…որմէ կարելի չէ հեռանալ ոչ հիմա, ոչ ետքը եւ ոչ ալ յաւիտեան»:

Երկրորդ. Ազատութեան սէրը: Վարդանանց հերոսական սխրագործութեան ուրիշ մէկ մղիչ ոյժն էր ազատ ապրելու, ազատ պաշտելու եւ ազատ գործելու վճռակամութիւնը: Խղճի, կրօնքի, խօսքի ազատութիւնը յատկանիշը դարձաւ Վարդանանց մարտիկներուն: Վարդան եւ իր սերնդակիցները կ՚ուզէին ազատ ըլլալ՝ իրենց ազատ հայրենիքին մէջ եւ ազատօրէն պաշտել իրենց Աստուածը:

Հայոց պատմութեան մէջ Վարդանանց դիւցազնամարտը իրմէ առաջ եւ իրմէ ետք մղուած բոլոր պատերազմներուն խտացումն է—հայ ազատատենչ հոգիին արտացոլացումը: Ինչպէս հայ ազգի Հայկ նահապետը չհանդուրժեց բռնակալ Բելին, այնպէս ալ Վարդան, որպէս «այր քաջասիրտ եւ ազատատենչ» չհանդուրժեց պարսից կողմէ հայոց անբռնաբարելի իրաւունքներու կաշկանդումին:

Երրորդ. Զոհողութեան ոգին: Աւարայրի ճակատամաէտէն մինչեւ Նուարսակի Դաշնագրին ստորագրումը, 451-էն 484 տարածուող այդ 33 տարիներու ժամանակաշրջանը, կը յատկանշուի զոհողութեան ու նուիրումի բազմաթիւ դրուագներով, որոնք անքակտելիօրէն կապուած են Վարդանանց հաւատամարտին հետ: Այդ սքանչելի զոհաբերութեան օրինակներէն ո՞ր մէկը յիշենք եւ չհիանանք: Ուխտապահ նախարարներ շղթայակապ Տիզբոնի բանտերուն մէջ տուայտեցան իրենց տուներուն եւ հայրենիքին կարօտովը, բայց հաւատարիմ մնացին Վարդանանց Ուխտին: «Տիկնայք փափկասունք Հայոց Աշխարհին» մէկդի նետեցին իրենձ պերճանքն ու հանգիստը եւ նեցուկ կեցան հայ բանակին: Հայ տղամարդիկ խիզախօրէն հաւատարիմ մնացին իրենց նուիրական Դատին եւ յանձնառու եղան ամէն տեսակ զոհողութեանց: Իսկ հայ եկեղեցականները, որոնք աքսորուած էին Պարսկաստանի անապատներուն մէջ՝ թշնամիին յորդորներուն եւ սպառնալիքներուն դէմ անդրդուելի մնացին իրենց կեանքի գնովը:

Ի տես այս տեսակ անյողդողդ հաւատքի, նուիրումի, զոհաբերութեան եւ հոգեկան անպարտելի ոյժին, պարսիկ մոգպետն անգամ ճարահատ կը յայտարարէր. «Եթէ աստուածներն իսկ օգնութեան հասնին մեզի, անկարելի է որ Զրադաշտական կրօնը Հայաստանի մէջ հաստատուի, քանի որ ո՞վ կրնայ դիմադրել ժողովուրդի մը որ շղթաներէն չի վախնար, տանջանքները կ՚արհամարէ եւ մահը կեանքին կը գերադասէ»: Յիրաւի, «շղթաներէն չվախեցող, տանջանքները արհամարող եւ մահը կեանքին գերադասող» ժողովուրդն էր, որ վերջ ի վերջոյ ծունկի պիտի բերէր գոռոզ Յակերտները, Պերոզներն ու Վաղարշները եւ ստորագրել պիտի տար Նուարսակի Դաշնագիրը:

Վերջացնելով հաստատենք այն ճշմարտութիւնը, թէ Աւարայրէն մինչեւ Նուարսակ՝ Վարդանանց սերունդը այնպիսի ոգի մը ցուցաբերեց, որ քիչ անգամ կը տեսնուի ազգերու կեանքին մէջ: Այսօր, եւ միշտ, ա՚յդ ոգին դառնալու է մեզի ներշնչման աղբիւր եւ մարտահրաւէր:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Լուսանկարիչի Ոսպնեակի Ետին․- «Քնած Զինուոր»-ը`Մրցանակակիր
Next post ԿԼԵՆՎԻՈՒ (ԻԼԻՆՈՅ) .- ԳԵՐԱՊԱՏԻՒ Տ. ՊՕՂՈՍ Ծ. ՎՐԴ. ԹԻՆՔՃԵԱՆ՝ ՆՈՐ ՀՈԳԵԻՈՐ ՀՈՎԻՒ ԱՄԵՆԱՅՆ ՍՐԲՈՑ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles