«ՍՓԻՒՌՔԻ ՏԱՐԻ».- ԱԶԳԱՅԻՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹԻՒՆ, ՀԱՅՐԵՆԻՔ, ՄԵՐ ՆԵՐԿԱՆ ԵՒ ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ

0 0
Read Time:5 Minute, 39 Second

Յ. Պալեան

            Հայաստանաբնակ ըլլանք թէ տարտղնուած սփիւռք(ներ), մէկութիւն ստեղծելու համար պէտք է կարենանք սահմանել ԱԶԳԻ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹԻՒՆ, զայն դարձնել հաւաքականութիւններու հասարակաց տեսիլք եւ ըմբռնում, որոնք այլազան են կամ չքացած:

            Ի հարկէ պէտք է ուզենք մէկութիւն ստեղծել, ունենալ այդ կամքը, առանց մսկոտութեան եւ առանց հրաժարումները արդարացնող խուսանաւումներու: Եթէ ամբոխավարական ճառերը ծալենք եւ վերցնենք, ունենանք առարկայական վերաբերում, կատարենք իրատեսական վերլուծում եւ փորձենք եզրակացութիւներու յանգիլ, հասկնալու համար թէ ո՞վ ենք, ի՞նչ կ’ուզենք կամ պիտի ուզենք, ինչպէ՞ս, որոնց համար, վերականգնումի առաջին քայլը առած կ’ըլլանք: Մեր եզրակացութիւնները մեռած գաղափարնե՞ր եւ թանգարանային կրկնութիւննե՞ր պիտի ըլլան, թէ՞ տեւաբար կազմաւորուող եւ փոխուող աշխարհին մէջ հասարակաց յիշողութեամբ ինքնասահմանուող հաւաքականութիւնները պիտի խմբեն որպէս ինքնուրոյն միութիւն:

            Ինքնաճանաչման եւ ինքնասահմանման ճիգը արդիւնաւոր դարձնելու համար, յանդգնութեամբ պէտք է առաջնորդուիլ եւ բանաձեւել, վիճարկել, գտնել, թէ ի՞նչ բան կը միացնէ հայերը (10 կամ 15 միլիոն եւ թերեւս ալ աւելի), ի՞նչ բան զանոնք կը հեռացնէ իրարմէ, անոնք կը լրացնե՞ն ԱԶԳ կոչուելու պայմանները, կամ կրնա՞նք ստեղծել ԱԶԳ ըլլալու պայմանները: Այս ԱԶԳի մտածողութիւնը պէտք է քննել անկախաբար ՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ըմբռնումէն, քանի որ, ըստ մեր կրած, մշակած եւ զարգացուցած «քաղաքական գաղափարաբանութեան», մենք տեւած ենք, կը կարծենք տեւած ըլլալ, այսօր ալ կը հաւատա՞նք, թէ կրնանք տեւել նաեւ առանց ինքնուրոյն պետութիւն ըլլալու:

            Դասական ըմբռնում է, որ ազգը որոշ մարդկային խմբաւորում(ներ) է, որ կ’ապրի պատմական հողամասի մը վրայ, զոր կը կոչէ հայրենիք, քանի որ հոն թաղուած կ’ըլան իր նախահայրերը, հողամաս՝ զոր դրոշմած կ’ըլլայ իր կեանքով, կենցաղով, ան բաց գիրք է յիշողութիւններու, անոնցմով իւրացուած կ’ըլլայ հողը: Այդպէս չէ մեր ժողովուրդի կէսէն աւելիին կացութիւնը: Նոր աշխարհի գիւտէն ետք, երբ արշաւողները տէր դարձան տարածութիւններու, ուր ապրած էին ժողովուրդներ իրենց հայրենիքներուն մէջ, որոնք ունեցած էին իրենց պետութիւնները եւ մշակոյթները, ստեղծուեցան գաղութներ, որոնք կը պատկանէին նուաճող երկիրներուն, զորս կը կոչեն գաղութարարներ: Հետագային, հոն կազմուեցան պետութիւններ, որոնք վարչական տարածքներ էին, եւ քանի մը դար ետք, անոնք համարուեցան հոն բնակողներու հայրենիք: Ընթացքին տեղի ունեցաւ եւ կը շարունակուի ժողովուրդներու խառնուրդը:

            Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքը, գումարած Արցախը, պատմութեան աղէտներէն փրկուած բեկոր են, Հայոց հայրենիքի մնացորդաց: Հոն ապրած են հայեր, երբ պետութիւն ալ չկար, բայց անոնք պահած էին ՀԱՅՐԵՆԱՏԷՐի գիտակցութիւն եւ վարք, լեզուով, երգով, ինքնութիւն պահելու բնազդով: Հայրենատէրը պաշտպան է եւ ծառայ: Այդպէս պէտք է ըլլայ: Ան հիւր չէ,- տուրիստ -, կամ հեռուէն հետեւող հանդիսատես, որ մատները չ’այրեր, անհանգիստ չ’ըլլար:

            Հայրենատիրութիւնը կ’ենթադրէ հաստ ինքնութիւն, ոչ միայն ծագման մը աղօտ գիտակցութիւն, ինչպէս, երբ կ’ըսուի, թէ՝ «հայրս կամ մեծ հայրս հայ էր», աւելցնելով՝  «ամերիկացի, ֆրանսացի» կամ ծիածնային այլ «ացի»ներ: Այդ «հաստ ինքնութիւնը» ինքնաբերաբար չի ստեղծուիր: Ան կ’ենթադրէ քաղաքական-գաղափարաբանական կազմակերպութիւն, որ կը թիրախաւորէ ընտանիքը եւ հաւաքականութիւնները եկեղեցիով, դպրոցով, լեզուով, մամուլով, իւրաքանչիւրին իր յարկին տակ հասնող պատգամներով, նաեւ ներազգային ամուր զօրակցութեամբ, ընելով այնպէս՝ որ քարափին մնացածներ եւ մոռցուածներ չըլլան: Համագումար՝ ազգային բովանդակութեամբ լայնածիր կազմակերպութիւն, որ չի գոհանար, պէտք չէ գոհանայ շպարներով, ինչպէս կ’ըսուի homéopathique (տնական կամ բուսական) դարմաններով:

            Այսօր, քաղաքական եւ գաղափարական ազգային դրոշմով կառոյցներ պէտք են, եթէ չկան պէտք է զանոնք ստեղծել, որպէսզի հայը, ուր որ ալ գտնուի վերածնունդ ապրի, առանց շրջապատին եւ վարարող սպառողական ընկերութեան տուրք տալու, ստանձնէ ինքնութիւն, պատկանելիութիւն, հպարտութիւն եւ պատասխանատուութիւն: Այս ստանձնելու արարումը ինքնաբերաբար պիտի չըլլայ: Ամէն հայ պատմաբան եւ քաղաքագէտ պիտի չըլլայ, բայց ամէն հայ պիտի ըմբռնէ, որ որպէս բարձրաճակատ եւ հպարտ մարդ ըլլալու համար տէր պիտի ըլլայ իր կացութեան, իրաւունքին, ընդունի որ ինք պատմութեան մը շարունակութիւն է, եւ հրաժարիլ այդ բոլորէն կը նշնակէ իր մարդու էութիւնը զիջիլ, շապիկ փոխել, դառնալ թուանշանով ճանչցուող Ճորճ Օրուէլի մարդատեսակը:

            Հետեւաբար, Հայը ինքզինք պէտք է վերամտածէ եւ վերստեղծէ այնպէս, որ չդառնայ անանուն եւ անհասցէ արտադրող-սպառող մը, համաշխարհայնացման իրարանցումին մէջ վիճակագրական թուանշան մը, այլ ունենայ ինքնութիւն: Այս ՀԱՅը միայն Հանրապետութեան բնակիչը չէ, այլ՝ Հայութիւնը, որուն պարտադրած են մէկութիւն չըլլալ, որպէսզի կորսնցնէ իր ինքնութիւնը: Այսօր, զգացական եւ քաղաքական-գաղափարական կարճատեսութեամբ, հակառակ բաժակաճառային ճապկումներու, ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐԸ ՍԵՂՄԱԾ ԵՆՔ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ, ընելով այնպէս, որ ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԵՒ ՀԱՅՈՒԹԻՒՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԸՄԲՌՆՈՒՄԸ ԴԱՌՆԱՅ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ԱՌԱՐԿԱՅ ՏԵՍՈՒԹԻՒՆ, ՈՉ ԿԵՆՍԱԿԱՆ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ:

            Հանրապետութիւնը վերջնական նպատակը չէ ԱԶԳին, այլ՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆը իր ժողովուրդով: ԱԶԳը՝ Հանրապետութեան բնակչութեամբ եւ հայրենահանուածներու սփիւռքով: ՄԷԿՈՒԹԻՒՆ կը ստեղծուի այս քաղաքական-գաղափարական ըմբռնումի իւրացումով: ՀԱՅԱՍՏԱՆԱԿԵԴՐՈՆ ըլլալու ընտրանքը փոխարինուած է ՀԱՆՐԱՊԵՏԱԿԱՆԱԿԵԴՐՈՆ ըլլալու ընտրանքով, որ ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ ՀԱՄՐԱՆՔԻ ՄԵԾԱՄԱՍՆՈՒԹԻՒԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏԱԾ Է ՕԺԱՆԴԱԿԻ ԴԵՐԻՆ, յաճախ գործածած եմ «կառքին հինգերորդ անիւ»ը ըլլալու. բարեսէր, բարերար, հեռուի հարուստ «Ամերիկայի հօրեղբայր»:

            Հասարակ տեղիք բացատրութիւն է ըսել, որ ժամանակը ի նպաստ մեզի չի թաւալիր: Բացատրութիւնը ճիշդ կ’ըլլայ, եթէ մենք տիրութիւն չընենք ժամանակին, մեր ձեռքին չպահենք անոր ղեկը:

            Եթէ չտարուինք ասդին-անդին գումարուող ժողովներու յուզումներով, բեմերէն հնչող կրկնութիւններու աղմուկով, իրատեսութեամբ պիտի հաստատենք, որ ՀԱՅՈՒԹԻՒՆ անունով բնորոշուող միլիոններու ՍՓԻՒՌՔ(ՆԵՐ)Ի ԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆԸ ԱԶԳԻ ԼԻՆԵԼՈՒԹԵԱՆ ԸՆԹԱՑՔԻՆ ՎՐԱՅ ՉՆՉԻՆ Է, արդէն կ’ըսենք, որ ան սոսկ քարոզչական է: Հայ քաղաքական միտքը,- Հանրապետութիւն եւ սփիւռք(ներ),- անկարող եւ անատակ եղած է միացումով հզօրութիւն ստեղծելու, դիմագրաւելու մեր գոյութեան սպառնացող հին եւ նոր վտանգները: Կը փորձե՞նք բնաւ հաշուեկշիռը ընել ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ կեանքին մէջ ՍՓԻԻՌՔի ունեցած դերին, ներդրումին, մասնակցութեան, որոնք խորհրդային ժամանակաշրջանէն մինչեւ այսօր ծանծաղած են եւ կը ծանծաղին ջոջական-էսթէպլիշմընթային ցուցադրութեան մէջ (շաու, show):

            Կազէթային հոգեպարար կամ թեր ու դէմ կարծիքներէ առաջ եւ վերջ, ինչպէ՞ս կը ստեղծուին համախոհական-համագործակցական ուժն ու ուժականութիւնը, համադրելով եւ նպատակասլաց եղանակով օգտագործելով մեր կարողականութիւնը (պոտենցիալ, potentiel): 3 մարտ 2021ին,  «15 Միլիոն ՀԱՅՐԵՆԱՏԷՐ-ԻՐԱՒԱՏԷՐԵՐՈՒ ՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԿԱՌԻՑՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ՈՒՂԻ» խորագրով յօդուած մը գրած էի: Այսօր հարց կու տամ, թէ ո՞ւր ներկայ են «15 Միլիոն ՀԱՅՐԵՆԱՏԷՐ-ԻՐԱՒԱՏԷՐԵՐ»ը Հանրապետութեան կեանքին մէջ, որպէսզի ան ըլլայ ՀԱՅԱՍՏԱՆ:

            Արամ Ա կաթողիկոսը 2022ը յատարարեց ՍՓԻՒՌՔԻ ՏԱՐԻ, որ կը նշանակէ քննել, թերեւս ալ որոշել, թէ ի՞նչ պիտի ըլլայ միլիոններու սփիւռքի այսօրուան եւ վաղուան դերն ու կացութիւնը ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԵՒ ՀԱՅՈՒԹԻՒՆ հասկացողութեան շրջանակին մէջ, ոչ միայն ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ:

            Բայց ո՞վ եւ որոնք պիտի կատարեն այդ ոչ կողմնապաշտական եւ ոչ աւանդական-ջոջական քննութիւնը: Քանի որ նախաձեռնողը Արամ Ա կաթողիկոսն է, լաւ պիտի ըլլայ, որ դասականէ տարբեր ոչ-էսթէպլիշմընթային «մտածողներու խորհուրդ մը հրաւիրէ», որպէսզի ուսումնասիրութիւններու ծրագիր մը մշակուի, անոնք կատարուին մասնագիտական եղանակով, որպէսզի ապագայ պատրաստելու համար գիտնանք, թէ ի՞նչ ենք, ի՞նչ կը ներկայացնենք որպէս ազգ, համրանք, ազգային ուժ, մշակոյթ, իմացական եւ տնտեսական կարողականութիւն, համրանքի ազգային որակ եւ յանձնառութեան պատրաստակամութիւն: Այս ընել թիւով եւ թուանշաններով, եւ ոչ փղոսկրեայ աշտարակի մէջ նստածի մարգարէական դատումներով:

            Ի վերջոյ, պէտք է ճշդել նաեւ թէ ի՞նչ կը նշանակեն թութակաբար կրկնուող «համայն հայութիւն»ը, «համայն հայոց հայրենիք»ը, ի՞նչ է այդ եզրերու ետին գտնուող իրականութիւնը, որպէսզի բառերը չարչրկող ամբոխավարութենէ հրաժարելով իրատեսութեամբ դատենք անցեալը եւ ներկան, եւ սեւեռենք ապագան, ունենալով համապարփակ եւ հետեւողականութիւն պահանջող ընթացք եւ կազմակերպութիւն, ի հարկին շրջանցելով դասական ջոջականութիւնը եւ հանգամանաւորական ճահճացումը: Աւելի իմաստուն եւ արդիական ըլլալու համար ըսենք՝ ռազմավարութիւն եւ մարտավարութիւն, որ եղած ըլլալը եւ ըլլալը իրարմէ ջոկենք:

            Եթէ այս ճիգը չընենք, տարին պիտի աւարտի իր տարեդարձներով եւ տարելիցներով, եւ պիտի վերսկսինք, ի դէպ ի՞նչ ընելու եւ ո՞ւր հասնելու համար:

            Նշած յօդուածիս խորագրին տակ արձանագրած էի ֆրանսացի մեծ գրող Անթուան տը Սէնթ’Էկզուբերիի դիպուկ խօսքը. «Կարեւորը ընթանալ է դէպի եւ ոչ հասած ըլլալ»:

            ՍՓԻՒՌՔԻ ՏԱՐԻ թղթածարարը բաց պէտք է պահել եւ չմնալ միտքի մարզանքներու լաբիւրինթոսներու մէջ, միշտ յիշելով եւ յիշեցնելով, որ վաղը միշտ ուշ է:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ԴՐԱԽՏԱՎԱՅՐԷՆ՝ ԳԵՀԵՆ – ՍՓԻՒՌՔԻ ԴԵՐԸ  ՀԻՄԱ
Next post ՍՈՒՐԲ ԳՐԻԳՈՐ ՆԱՐԵԿԱՑԻԻ ՅԻՇԱՏԱԿՈՒԹԻՒՆ ՎԱՏԻԿԱՆԻ ՄԷՋ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles