ՍՓԻՒՌՔԸ ՀԱԿԱԿՇՌԵԼ, ՉԵԶՈՔԱՑՆԵԼ, ՕԳՏԱԳՈՐԾԵԼ, ՉԽԱՆԳԱՐՈՒԻԼ ԵՒ «ԲԱՐԻ ԴՐԱՑԻ» ԴԱՌՆԱԼՈՒ ԳԻՆԸ ՎՃԱՐԵԼ

0 0
Read Time:4 Minute, 49 Second

Յ. Պալեան

            Խորհրդային օրերուն սփիւռքի հայրենասիրական զգացումները կը շահագործուէին քաղաքական քարոզչութեան համար: Մտաւորականներու, պարախումբերու եւ երգչախումբերու այցելութիւններ այդ նպատակին կը ծառայէին: Միաժամանակ դրական էին,  հայրենասիրական զգացումները վառ կը պահէին:

            Խորհրդային Միութեան փլուզումէն եւ Հայաստանի վերանկախացումէն ետք, Սփիւռքի հանդէպ հետաքրքրութիւնը մնաց միշտ՝ քարոզչական, բայց դիմափոխուեցաւ, եղաւ տնտեսական, քաղաքական, գործարարական, պետական, նաեւ՝ իշխանական: Խորհրդային օրերուն Հայաստան ինքնուրոյն արտաքին քաղաքականութիւն չունէր, Մոսկուան կրնար խօսիլ կամ չխօսիլ հայկական հարցերու մասին, երբ Հայաստան ուզէր անոնց մասին խօսիլ, կ’անցնէր Մոսկուայէն:

            Վերանկախացումէն երեք տասնամեակ ետք, դեռ Հայաստան-Սփիւռք ազգային-քաղաքական իրաւ համակարգուած եւ հեռանկարային գործակցութեան ըմբռնում չկայ, որ վեր ըլլայ երէկի, այսօրուան եւ վաղուան իշխանութիւններու (եւ ընդդիմութիւններու) ընտրանքներէն, սփիւռք(ներ)ի էսթէպլիշմընթային թափահարումներէն, բանտարկուած չմնայ բարեսիրութեան եւ զբօսաշրջային մանրուքի մէջ: Քաղաքական-գաղափարական սահմանում գոյութիւն չունի, այն մասին, որ ի՞նչ է սփիւռքը, անոր իրական տեղը եւ դերը Հայաստանի պետական ըմբռնումին մէջ:

            Այսօր ո՞վ իրաւութեամբ կրնայ ըսել, թէ ի՞նչ է Հայաստանը Սփիւռքի համար, ի՞նչ է Սփիւռքը Հայաստանի համար:

            Կամ՝ Հայաստանի տէ՞ր է նաեւ Սփիւռքը, տէր՝ պարտաւորութիւններով եւ իրաւունքներով: Հայաստան Սփիւռքի այդ տէր ըլլալու իրաւունքը կը ճանչնա՞յ, ինչպէ՞ս կը դրսեւորուի այդ իրաւունքը ազգի քաղաքական կեանքի մէջ:

            Մինչեւ այն ատեն, որ այս հարցումներուն պատասխան չենք գտներ, կը խարխափենք, ե՛ւ ներսը ե՛ւ դուրսը: Իր զգացական հայրենասիրութեան հետեւանքով Սփիւռքը համարուած է կառքին հինգերորդ անիւը, այդ ալ նիւթական օժանդակութեան, բարեսիրութեան եւ զբօսաշրջութեան համար:

            Ըսուած է, որ Հայաստան համայն հայութեան հայրենիք է, բայց իրարու յաջորդած ղեկավարութիւնները այդ հայրենիքի ղեկավարման եւ քաղաքականութեան համար գործած են անգիտացած «համայն»-ին մաս կազմող սփիւռքը, որ երբեք «ձայնի իրաւունք» չէ ունեցած:

            Խիստ յատկականշական էր, վերանկախացման առաջին օրերուն, Լեւոն Տէր Պետրոսեանի Փարիզի Հոթէլ Ինթերքոնթինանթալի մէջ արտասանած խօսքը, որ «Հայաստանի քաղաքականութիւնը կ’որոշուի Հրազդանի ափին»: Եւ վերջակէտ: Աւելին: Ան սփիւռքը անչափահասներու հաւաքաքականութիւն համարելով, ըսաւ նաեւ, որ իրենք սփիւռքի մէջ կը նշանակեն իրենց ներկայացուցիչները եւ անոնց միջոցաւ կը կառավարեն սփիւռքը: Համագործակցութեան եւ համայնի ըմբռնումի ինքնատիպ շարունակուող ձեւ մը:

            Միակ վայրը, ուր Հայաստան եւ սփիւռք կողք կողքի կը նստէին, կը ծրագրէին եւ կ’որոշէին, ՀԻՄՆԱԴՐԱՄն էր, բայց 44-օրեայ պատերազմի օրերուն, հոն ալ կամայական միջամտութիւն կատարեց Հայաստանի կառավարութիւնը, եւ առանց խորհրդակցութեան  եւ համապատասխան որոշման, այնտեղէն վերցուց 160 միլիոն  տոլար:

            Ցարդ  Հայաստանի կառավարութիւնը սփիւռքը նկատի ունէր որպէս օժանդակ իր քաղաքականութեան եւ քարոզչութեան համար:

Հիմա, Հայաստանի կառավարութիւնը, անփառունակ պարտութենէ մը ետք, իր իշխանութիւնը պահելու համար այդ պարտութեան քաղաքական-գաղափարական-զգացական հետեւանքները կը ձգտի վարագուրել խաղաղութեան եւ անոր բերելիք բարեկեցութեան ամբոխ համոզելու կոչուած խոստումներով:

            Խաղաղութեան եւ բարեկեցութեան ձեռքբերման համար յաղթականը գին կը պահանջէ:

Առանց գիտոսիկի բառերու աճպարարարութեան պէտք է ըսել, թէ ի՞նչ է պահանջուած գինը:

            Հայաստան սովորութիւն է խօսիլ բարիդրացիական յարաբերութիւններու մասին, որոնք, ինչպէս կը յայտարարուի, կը բերեն, պիտի բերեն խաղաղութիւն, սնտեսական աճ, կենսամակարդակի բարելաւում: Ո՞վ կրնայ դէմ ըլլալ նման դրական ցանկութիւններու եւ արդիւնքներու:

            Բայց Հայաստանի Վարդանիկը կամ Գիւմրիի իմաստուն Պոլոզ Մուկուչը եթէ հարցնեն, թէ ի՞նչ գին պէտք է վճարել, այն ատեն պէտք է մտածել, քանի որ Թուրքիան եւ Ատրպէյճանը իրենց եւ մեր պատմութեան բերումով տարբեր տեսակի եւ բնոյթի դրացիներ են: Հին եւ նոր պատմութեան վկայութիւնները փորձի իմաստութիւն ունին:

            Ի՞նչ գին պէտք վճարել բարիդրացիական յարաբերութիւններ ունենալու համար: Յստակութեամբ ըսել, որ յիշուած «համայն»-ը, ներսը եւ դուրսը, գիտնայ:

            Միամիտի դիւրախաբութեան զոհ պէտք չէ ըլլալ: Ֆրանսացին կ’ըսէ, որ marché de dupe պէտք չէ կայացնել, այսինքն չյանգիլ տխմարի համաձայնութեան: Հարկ է  մէկ առ մէկ ցանկագրել պահանջուած գիները, ծովափ արձակուրդի գացող զուարթի պէս անմիջապէս ջուր չնետուիլ:

            Ատրպէյճանը ցոյց կու տայ, թէ ի՞նչ գին սկսած է պարտադրել եւ գանձել: Հայկական եկեղեցիներու խաչերը վերցնել, հետք ջնջել: Ուսումնասիրութիւններ պիտի կատարուին, «փաստելու» համար, որ հայերը իւրացուցած են աղուանական սրբատեղիները: Մանրուքներով կրնան չզբաղիլ. Ջուղայի տապանաքարերու ջարդի փորձը ունին. քանի մը հազար մոլեռանդներ մուրճերով թող երթան եւ մէկ օրէն հարցերը լուծեն: Կ’եզրակցուի, որ չկային, չեն եղած:

            Գինը որոշ է. Մոռնալ Արեւմտահայաստանը, մոռնալ ցեղասպանութիւնը, հայրենահանուածներու սփիւռքի իրաւունքները եւ դատը:

Եթէ Հայաստան որոշէ խաղաղութեան եւ բարեկեցութեան գինը վճարել, ի՞նչ պիտի ընէ Սփուռք(ներ)ը, պիտի գոհանա՞յ երեւելիական արշաւներով, «նախարարի պէս ընդունուելու» հաճոյքով, մինչեւ որ այդ արշաւներով հետաքրքրուողներ չմնան, բաւարարուելով քարայիպեան կամ սպանական երջանկութիւններով:

            Հայաստանի եւ սփիւռք(ներ)ի բանիմացներու տեսաբանական ճապկումներու եւ մանրուքներով գոհացողներու  գինովութիւնը անտեսելով, ի՞նչ պիտի ըսէ եւ ինչպէ՞ս պիտի հակազդէ ազգի դեռ հայրենատէր, գիտակից եւ յանձնառու զանգուածը:

            Մեր ժողովուրդին մէջ շատ տարածուած էին Հոճա Նասրէտտինի պատումները: Նորերը գիտե՞ն այդ պատումները: Հոճային տունը գողեր եկած են եւ ապրանքներ կը կողոպտեն ու կը տանին: Հոճան ինք ալ իրեր շալկած կը հետեւի գողերուն: Երբ գողերը զարմացած հարց կու տան, թէ ի՞նչ կ’ընէ, ան կ’ըսէ, որ կ’օգնէ իր տան փոխադրութեան:

            Միթէ՞ թուրք Հոճային կ’աշակերտենք հիմա:

            Հռոմէացիներու աստուածներէն Ժանի՞ւս ենք. հայրենասիրութիւն կը խաղանք, եւ հայրենիքէ կը հրաժարինք:

            Հայրենի՞քը՝ Արեւմտահայաստան, Նախիջեւան, Արցախ, Զանգեզուր: Պատմութի՞ւնը՝ մէկուկէսմիլիոն անշիրիմ ցեղասպանուածներ: Բարիդրացիական եւ լաւ ապրելու պայմաններ ունենալու համար պահանջուած գինը այս հարցումներուն պատասխաններուն մէջ է:

            Ժողովական թեր եւ դէմ ճապկումներով եւ հռետորաբանութիւններով ազգը ճիշդ հունի մէջ չենք դներ: Ո՞ր գաղափարը, անհատի թէ կորիզի, պիտի հանդիսանայ իրա՛ւ ճամբացոյց, որպէսզի պատմութեան մէջ չարձանագրուինք որպէս  մեռեալ ժողովուրդ, գիրքերու մէջ թաղուած լեզուով եւ մշակոյթով:

            Թշնամին դուրսը չէ, մեր մէջ է, մեր հոգիներուն մէջ, պարտուողականութեամբ, շահամոլութեամբ, փառասիրութեամբ, այդ բոլորը՝ անկարողութեան եւ տհասութեան ենթահողի վրայ, որոնցմէ ծնունդ առած է մեր զիրար չլսելու ախտը, երբ ամէն ոք կ’ուզէ ինք իրաւունք ունենալ, կը յաւակնի ճիշդ ըլլալ, առանց երբեք ըսելու, որ հայրենիքը եւ ազգը իրաւունք ունին, ո՛չ անհատները:

            Կորսնցուացած ենք ազատագրական պայքարի եւ առաջնորդի ողջախութիւնը, որ պիտի թելադրէր մեզմէ իւրաքանչիւրին, իմաստութեան հրաշք պահու մը կանգ առնել հայելին առջեւ եւ հարց տալ. «Ի՞նչ կ’ընեմ հոս», «ինչո՞ւ հոս եմ»: Արդեօ՞ք քիչ մը Հոճա չենք դարձած եւ գողերուն կ’ընկերանանք մեր տունը եւ հոգին յանձնելով:

            Տունը՝ հայրենիք:

Հոգին՝ ուրացուող պատմութիւն եւ մեր մեղսակցութեամբ կատարուող՝ մշակութասպանութիւն:

            Պէտք է հաւատալ ժողովուրդի ընդոծին ողջախութեան (common sense, խմբ․), որ ան փակուղիէն դուրս գալու կողմնացոյց կրնայ ըլլալ:

            Չըլլանք գողերուն ենկերացող տխմար Հոճա:  Հարազատ մտաւորակութիւնը ազգի ընդոծին իմաստութիւնը պիտի յայտնաբերէ, ինչպէս կ’ընէր մեծն Սոկրատ, իր մայիէօթիքով, ծնունդ տալով իւրաքանչիւրին մէջ քնացող գիտակցութեան:

            Առանց հռետորաբանութեան եւ մկաններու ցուցադրութեան:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles