Սփիւռքեան Օրատետրս

0 0
Read Time:6 Minute, 24 Second

bedigian2
Գէորգ Պետիկեան

Պիտի չուզէիր, երբեք գրիչդ ձեռք առնել ու սկսիլ թուղթը մրոտել, եթէ անշուշտ գաղափարներդ ուռճացած չըլլային ու չնեղէին ուղեղիդ բոլոր բջիջները: Պիտի չուզէիր քու գրածներովդ փորձել համոզել, նոյնիսկ »խաբել« բոլոր այն ընթերցողները, անշուշտ եթէ ընթերցող ունիս, եթէ հաւատացած չըլլայիր, որ տողերուդ յանձնած բոլոր բառերդ իրաւացի ու միաժամանակ հասուն մտքի մը պտուղներն էին: Հեւքոտ ու տառապող սրտի մը յարատեւ զարկերը: Պիտի չուզէիր: Անկասկած: Բայց եթէ կÿուզես, եթէ կը տենչաս ու այս բոլոր մտածումներուդ եւ կարծիքներուդ կը հաւատաս՝ պէտք է անպայման դիմես գրիչիդ ու թոյլ տաս, որ ան վազէ տողերուդ վրայէն, իր հետ հոսեցնելով ճակտիդ քրտինքը, որ կամաց կամաց պիտի թեթեւցնէ նաեւ սրտիդ զարկերուն հեւքը:
Ահա թէ ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս իւրաքանչիւր մտածող միտք, կը դիմէ իր գրիչին: Ես ալ,
գարնանային երեկոյ մը մատներուս մէջ գրիչս ամուր սեղմած, սրտատրոփ հետեւեցայ մտածումներովս սնանող անոր տողանցքին: Ապա յետոյ, անհամբեր սպասեցի իր թեթեւացման, իր հանդարտումին, հաստատ գիտնալով, որ միշտ լրումի մը աւարտին է, որ ջիղերը կը հանդարտին, ուղեղը կը հանգչի, ու հոգին գոհունակութեամբ կը լեցուի ու գրիչը զինաթափ կՙըլլայ: Մէկ խօսքով՝ հաճոյք:
Ի~նչ հաճոյք է այս: Ո՞վ ստեղծած է: Ո՞վ ճշդած է անոր սահմանները: Ո՛չ ոք եւ ամէն մարդ:
Պարզապէս անոր համար, որ ուղեղիդ մէջ գաղափարներդ տեւաբար կը վխտան, զիրար կը հալածեն ու կը կոխկրտեն, ու դուն տկար յոգնած ու դադրած վախկոտ մը, կ՝ուզես վայրկ-եան առաջ դուրս նետել զանոնք, ձերբազատուիլ անոնց խայթոցներէն ու վերջապէս հանգստանալ:
Ու ի~նչ լաւ է հանգիստը: Համայն մարդկութիւնը կը տենչայ զայն ու կը փնտռէ: Նոյնիսկ մեր Արարիչը: Շատեր երկար ժամեր, օրեր, ամիսներ կ՝աշխատին, որպէսզի վերջը կարենան օր մը, կամ համրուած օրեր՝ արձակուրդ առնել ու հանգստանալ: Բոլորին նման ես ալ կը տենչամ: Ես ալ կ՝ուզեմ միտքս հանգստացնել: Մտածումներէս ու մտահոգութիւններէս ազատիլ: Արձակուրդ տալ գաղափարներուս: Մաքրել զանոնք, շտկել, յղկել, նորոգել, փոխանակել, կարկտնել: Նոյնիսկ իբրեւ աւելորդ առարկայ ինձմէ հեռացնել ա՛յն ինչ որ ինծի կը պատկանի: Ա՛յն ինչ որ առաջին սիրոյ առաջին համբոյրին նման իր գողտրիկ դրոշմը ձգած է վրաս: Ու այս բոլորը, յանուն մտքի հանգստութեան, անդորրութեան, հոգիի եւ խղճի գոհունակութեան:
Սակայն ո՞ւր կարելի է կատարել այս բոլորը: Տա՞նդ մէջ: Գործատեղի՞դ: Դուրսը՞ ընկերներուդ հետ կամ մտերիմներուդ: Կամ ակումբը՞ եւ կամ կեդրոնը: Մամուլի՞ն մէջ: Ժողովներէ՞ն ներս: Ո՞ւր: Ըսէ՛ք, ո՞ւր: Ո՞վ կ՝ուզէ ունենալ քու այդ »հինցածներդ« կամ »հինցուցածներդ«: Որո՞ւ հոգը, թէ դուն ի~նչ կը մտածես: Այս կեանքին մէջ ամէն մարդ իր հոգը ունի եւ աւելին՝ ամէն մարդ իր ճամբան: Ուստի որո՞ւ հետ պիտի կարենաս փոխանակել այս բոլորը: Ո՛չ ոքի: Հաւատացէ՛ք՝ մարդիկ մէկ կամ քանի վայրկեաններու համար քեզ մտիկ պիտի ընեն, թերեւս քեզի իրաւունք ալ տան եւ ապա պիտի շարունակեն իրենց »գիտցածը«:
Ոչ ոք քեզի տեղ, տուն, հող կամ գետին պիտի տայ, որ քու այդ զգացումներդ, գաղափարներդ սերմանես, նորոգես, պատուաստես, փոխանակես: Ուրեմն քեզի կը մնայ դարձեալ գրիչդ ձեռք առնել, ու առանձնութեանդ մէջ պարպել բոլոր մտածումներդ, առանձինդ կատարել քու լուծարքդ ու յետոյ վայելել հաճոյքը գրիչիդ սահունութեան եւ թուղթիդ մրոտումին:
Հաճո՛յք, ըսի եւ թերեւս ալ գրելու »քոմփլէքս« պէտք էր, որ աւելցնէի: Կը կարծեմ, որ եթէ գրելը »քոմփլէքս« է, է՛ նաեւ իրաւունք ու հարազատութիւն, որ ծնած է մարդուն բանականութեան հետ ու տուած անոր նկարագրին գեղեցիկ երանգ մը: Անմահութիւն, եթէ կ՝ուզէք: Կը կարծեմ, որ միայն բախտաւոր աստղի տակ ծնած մարդիկ կրնան ունենալ այդ նկարագիրը, որովհետեւ իրենց գրիչով կամ մատիտով կարենան իրենց աստղը գծել ու ներկել:
Բայց ինչպէ՞ս գտնել այդ աստղի ուղին: Չեմ գիտեր: Միայն այն գիտեմ, որ յաճախ նոյն այդ մարդիկ յուշատետր ալ կը պահեն: Բայց ի՞նչ է այս յուշատետր ըսուածը, հարց կու տամ ես ինծի: Հաւանաբար տասնեակ մը էջերու հաւաքածոյ մըն է, որուն մարդիկ կը դիմեն որեւէ մէկ պահուն: Անոր համար որոշեցի ես ալ ունենալ զայն ու անոր դիմել, անոր ներկայութիւնը զգալ ու զինք ընդունիլ իբրեւ խոստովանահայր:
Յուշատետր կամ օրատետր: Առաջին իսկ օրէն սիրեցի զինք եւ սակայն ինչ մեղքս պահեմ, միաժամանակ ատեցի ալ: Խրտչեցայ, բայց միշտ իր ներկայութիւնը փնտռեցի: Որովհետեւ հոն պահած էի ու տարիներէ ի վեր պահած եմ դէմքս, մտքիս պատկերները, զարդարուն կամ անգոյն, ապրուած ժամերուս ու պահերուս արձագանգները, սէրերուս եւ ատելութիւններուս մանրամասնութիւնները: Մէկ խօսքով կեանքիս հայելին:
Օրատետրս: Ապրումներուս խոստովանհայրը ըլլալէ աւելի, է՛ նաեւ մտածումներուս պահակը, ներաշխարհիս արձագանգը: Գեղեցիկ է երբ մարդիկ ունենան իրենց կեանքի հայելին ու յաճախ անոր մէջ դիտեն իրենց հոգին: Բայց այս մէկը կը կարծեմ միայն քաջերուն տրուած է, անոր համար յաճախ երկչո-տութիւն մը զիս հեռու կը պահէ իրմէ:
Օրատետրս՝ ապրուած օրերուս եւ վատնած ժամերուս մեծագոյն վկան: Բազմաթիւ Էջերէ կազմուած, սեւ եւ ճերմակ: Ծուռ ու շիտակ տողերով լեցուն, որոնք չեմ գիտեր երբեմն զիս ուրտեղերը կը տանին: Դպրոց, ազգային հաստատութիւններ, միութիւններ, ժողովներ, ծածուկ ու խարդախ որոշումներ, աւանդութիւններ, ծննդավայր, եկեղեցի, հոգեւորականներ, երկար, կարճ կամ աղմկոտ քարոզներ, պատգամներ, հրահանգներ, ընտրութիւններ, պահանջատիրութիւն, դատ, վրէժ, ճակատամարտ, պատերազմ, պարտութիւն, յաղթանակ: Գրական շարադրանքներ չեն եւ ոչ ալ վիպական պոռթկումներ այլ՝ ինծի համար դաժան ու խոր իրականութիւններ: Պարզապէս՝ հայկական բարդոյթ եւ Սփիւռքահայ բարդոյթ, որմէ կարելի չէ խուսաբիլ: Այս անիծեալ օրատետրիս բոլորը էջերը հաստատապէս զիս կը մատնեն: Կը մատնեն նաեւ մեզ, իբրեւ հայեր, որ տակաւին չենք մօտեցած երազին ու միշտ զոհ դարձած աննպաստ պայմաններուն: Մենք, որ տակաւին մեր պատմութիւնը չենք կարդացած: Չենք անդրադառնալ, որ մեր դէպքերը շնչասպառ կը վազեն մեր ճակատագրի ետեւէն: Մէկ խօսքով մենք, որ մեր գիտցած »մենք«ը չենք: Հաւատացէ՛ք, այլեւս յոգնած ենք կարգախօսներ լսելէ, իրարու հետ վիճելէ, զիրար ատելէ, մեր բախտը ուրիշին կապելէ: Ամէն օր կը պտտինք տափակ հարցերու եւ խօսքերու վրայ: »Ես«ն ու »անձնական«ը գերադասած ենք »մենք«ին: Վկա՛յ, Սփիւռքի ու հայրենիքի մեր ժողովուրդի իրավիճակը:
Հայ ենք եւ կ՝ապրինք ծանօթ ու անծանօթ բեւեռներու մէջ՝ ճզմուած: Մեր երազները անյետացած են: Մեր պատմութեան էջերուն վրայի գիրերը խառնուած են ու դարձած՝ անընթեռնելի: Մենք, որ երբեք քաջութիւնը չենք ունեցած օր մը իսկ մենք զմեզ մեր ցեղին հայելիին մէջ դիտելու, մեր կեանքը սկսած է մեզ որսալ: Մենք, որ տակաւին զիրար չենք կրցած հասկնալ եւ ճակատագրի բերումով կամ կամովին եկած ենք Ամերիկա, գաղթած ենք Եւրոպա կամ այլուր, լքելով մեր ծննդավայրերն ու հայրենի հողերը, տուներն ու դաշտերը ու արտագաղթած, հաստատապէս դատապարտուած ենք ձուլման, աշխարհի այս անօրինակ խառնարանին մէջ: Որովհետեւ տակաւին չենք սորված, որ հայրենիքն է մեր նոր կեանքի բանալին եւ մեր նոր առաքելութեան ուղին:
Բայց չէ՞ որ մենք ծիծեռնակի նման ալ ենք, տուն կը շինենք ու կ՝երգենք եւ ամէն անգամ, երբ նոր տուն մը կառուցենք, մեր հին բոյնը կը յիշենք ու երկար կ’ափսոսանք, կը յուզուինք, նոյնիսկ արցունքով կը լեցուին մեր աչքերը: Խ~եղճ ծիծեռնակ, քու ճակատագիրդ ալ մեզի հետ կապած ենք:
Խ~եղճ թռչուն եւ խ~եղճ հայ ժողովուրդ: Հայրենիք եւ Սփիւռք ունեցող ժողովուրդ, ճակա-տագիրդ արդէն բոց դարձած է: Շուարած ես, որովհետեւ անտէր ես: Քեզ օտարներն ու նոյնիսկ արիւնակիցներդ խաբած են, որովհետեւ բախտդ անոնց եւ ուրիշին կապած ես: Դէմքդ այլափոխուած է, որովհետեւ հայ հոգիդ տակաւին չէ կեդրոնացած եւ տակաւին հայ միտքդ ալ պանդուխտ է:
Ի՞նչ խօսքեր են ասոնք եւ ժողովուրդս մատնող ի~նչ տողեր: Ե՞րբ գրած եմ, Աստուած իմ: Ինչո՞ւ արձանագրած եմ այսքան տխուր եւ յուսահատ տողեր: Արդեօ՞ք հպարտանք առթող պահեր չենք ունեցած իբրեւ ժողովուրդ կամ ազգ: Արդեօ՞ք իրապէս ճշմարտութիւններ են թէ ոչ պարզապէս տխուր վայրկեանի մը ճնշման տակ ծնած գաղափարներ: Աստուած տայ ո՛չ: Իսկ եթէ այո՛. ուրեմն իսկապէս խ~եղճ ժողովուրդ, ինկած է վահանդ: Այս ամէնօրեայ պայքարիդ մէջ ո՞վ քեզ պիտի փրկէ: Ինչո՞ւ եւ ի՞նչ առաւելութիւններուդ համար: Ինչ հարստութեանդ: Ո՞ւր թաղած ես կամ ձգած եւ կամ ալ ծախած խիղճդ, կորովդ, արժանապատուութիւնդ եւ ազգային գիտակցութիւնդ: Ե՞րբ իսկապէս պիտի վերադառնաս քու սրբազան իտէալիդ, որ կարենաս կշռել ու չափել կեանքիդ ծանրութիւնն ու լրջութիւնը: Ե՞րբ պիտի զգաստանան քու մեծ ու փոքր պատասխանատու եւ կամ ղեկավար զաւակներդ: Ըսէ՛: Մինչեւ ե՞րբ արմատներէդ ու չափանիշներէդ հեռու պիտի մնաս ու ապրիս: Ե՞րբ վերջապէս քաջութիւնը պիտի կարենաս քեզի պարտադրուած պատմութեան ընթացքը փոխել անվախ ու քաջ:
***
Յանկարծ յուսահատական էջերով լեցուն այս անիծեալ յուշատետր-օրատետրս փակեցի: Նետեցի մէկ կողմ: Այլեւս չուզեցի նոյնիսկ բառ մը աւելցնել, նոյնիսկ իր ներկայութիւնը տանիլ: Անկասկած, որ ես տեսած էի ազգս, տողերուս հայելիին մէջէն:
Աստուած իմ, շուարած եմ եւ նոյնիսկ սարսափած:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles