ՍՈՒՄԳԱՅԻԹ, ՇՈՒՇԻ, ԱՐՄԵՆԻՔԵՆԴ, ՏԱՍՆԸՉՈՐՍ  ՏԱՐԻ ԱՌԱՋ ԸՍՈՒԱԾ ԵՒ ԳՐՈՒԱԾ ԷՐ

0 0
Read Time:3 Minute, 15 Second

 

 Յ. Պալեան

            Տասնըչորս տարիներ առաջ էր, Յունուար 2003-ին, յօդուածով մը անդրադարձած էի Արցախեան հարցին եւ Զորի Բալայեանի Ծիծեռնակաբերդի Պաքուցիներու ոգեկոչման հանդիսութեան: Հարցերը կը մնան այնպէս ինչպէս որ էին, անբովանդակ քաղաքական իրարանցումները եւ երթեւեկը կը շարունակուին, չես գիտեր ո՞ր մսկոտութեամբ դեռ չհինցած մարդկութեան դէմ ոճիրները դատարան չենք տարած եւ չենք տանիր:

            Զորի Բալայեանի ելոյթը իր աժմէականութիւնը պահած իսկա-կան ամբաստանագիր մըն է, զոր դատարանի մը ներկայացնող չէ: Հա-յաստան եւ սփիւռքներ, լուսնկարուելու ծառայող ամպագոռգոռ մեծա-նուն ժողովներէն, ցոյցերէն, հանրաժողովներէն անդին, եթէ լսենք Զո-րի Բալայեանի ամբաստանագիրը եւ զայն շալկած դատարան եր-թանք, Արցախի միջազգային ճանաչման հարցը տեղքայլէ կ’ազատենք:

Աւելի ճիշդ, կ’ազատենք միջազգային դիւանագիտութեան շա-հախնդրուած աւազախրումէն:

Ի՞նչ կ’ըսէ Զ. Բալայեան:

– 1990ի Պաքուի ջարդը ատրպէյճանցիներու կազմակերպած եղեռնա-գործութեան ահաւոր շղթայի ամենաահաւոր օղակներէն մէկն էր:

    – Անկէ առաջ տեղի ունեցած էին Փետրուար 1988ի Սումգայիթի եւ Մայիս 1988ի Շուշիի ջարդերը:

– …Նոյն տարուան Մարտին Պաքուի Արմենիքենդ շրջանի առաջին ջարդերը, որոնց մասին զօրավար Լըպէտ վկայած է իր գրքին մէջ, ըսելով որ 1988ին եւ 1989ին, Պաքուի մէջ անդադար տեղի ունե-ցած են ջարդ, սպանդ, ցեղասպանութիւն:

            Կը յիշեցնէ, որ՝

– Խորհրդային Միութեան Գերագոյն Խորհուրդին մէջ, Կորպա-չեւ համաձայնած է, որ հարցը քննուի…. դռնփակ: Ի՞նչ ունէր թաքցնե-լիք, ինչո՞ւ, որմէ՞

            Այդ ժողովին, Անատոլի Սոբչակ, ընդվզած ահաւոր ոճիրին մա-սին գաղտնասացութեան վերաբերումէն, ըսած է.

Պաքուի հայերը, իրենց տուներուն մէջ կը մորթէին դռները բաց, մարդիկ վար կը նետուէին բարձր յարկերու պատուահաններէն, իսկ մենք գաղտնաբար եւ վախվխելով հարցը կը քննենք դռնփակ:

Խօսած է պաշտանութեան նախարար Եազով, վկայելով որ՝

Ատրպէյճանցիները կը կրակէին ոչ միայն հայ երեխաներու եւ ծերերու, այլ նաեւ անոնց օգնել փորձող խորհրդային զինուորներու վրայ:

Ներքին գործոց նախարար Բակատին մերկացումներ ըրած է.

– Ատրպէյճանի ղեկավարութեան նախօրօք կազմակերպած ու ծրագրած ցեղասպանութեան գործողութիւններու ամբողջ ծրագիրի մասին: Քա.Կէ.Պէ.ի նախագահ Կրիուչկով վկայած է, թէ ինչպէս ողջ-ողջ կ’այրէին հայերը եւ իններորդ յարկէն վար կը նետէին:

            Անդադար երթեւեկող եւ երբեմն ալ փոփոխուող համանա-խագահները ցարդ ի՞նչ ըրած են այս մարդկութեան դէմ գործուած եւ հողի տիրացման համար ժողովուրդի մը դէմ գործուած ոճիրներուն գծով: Ոչինչ ըրած են եւ այդ պատճառով ալ կարծեցեալ բանակցու-թիւններու համար շարունակուող գրեթէ զբօսաշրջային ապարդիւն երթեւեկը կը շարունակուի: Ժողվրդային իմաստութիւնը կ’ըսէ, կը շա-րունակեն ջուր ծեծել:

            Հաւանօրէն անոնք պատուէր կը կատարեն:

            Իսկ մենք, հանգամանաւոր քաղաքական դէմքերը եւ սփիւռք-(ներ)ի բազմանուն կազմակերպութիւնները ի՞նչ ըրած ենք ցարդ ցե-ղասպանութեան ճանաչման աշխատանքներու կողքին, աւելի այժ-մէական, անմիջականութիւն ունեցող այս եղեռնագործութիւններուն համար, որոնց անգիտացումը մեր կողմէ, քաղաքական դաշտէ հեռա-ցումը մեր իսկ կողմէ, քաջալերանք է անդադար կրկնուող ազրպէյճա-նական ոճրային նախաձեռնութիւններու, սահմանին վրայ սովորա-կան դարձած գարուն կեանքով ընտանիքներու յոյս, նեցուկ ըւ շարու-նակութիւն ըլլալու կոչուած  երիտասարդներու մահուան:

Իսկ Հայաստան, Արցախ, Սփիւռքներ, բազմատասնեակ կու-սակցութիւններ եւ կազմակերպութիւններ, ինչո՞ւ ձեռնածալ նստած կը լռեն, Ստեփանակերտ կ’երթան-կու գան հիացող զբօսաշրջիկի լու-սանկարներով կը վերադառնան:

Պելոռուս նոպելեան դափնեկիր Սվետլանա Ալեքսիեւիչ այդ ոճ-րային ողբերգութիւներու մասին անվարան խօսած է: Ամանորի որպէս նուէր համանախագահներուն անոր գիրքերը նուէր տրուին, եթէ անոնք ալ ժամանակ գտնեն այդ էջերը կարդալու, թերեւս նուազ կ’եր-թեւեկեն եւ նուազ կը քերեն իրենց ուղեղները ոչ մէկը եւ ոչ ալ միւսը վշտացնելու ճապկումներ փորձելու:

Փաստերը կան: Վկայութիւնները կան:

Ի՞նչ բան կ’արգիլէ, որ մարդկային իրաւանց պաշտպաններ, հասարակական կազմակերպութիւններ, զոհերու ընտանիքներու հա-մախմբում մը, չեն դիմեր դատարան, ինչո՞ւ միջազգային մամուլը չի լուսաբանուիր: Այս ալ ընդհանուր բնութագրումով հայկական հարց է, շարունակութիւնը համաթրքական երազի հողի տիրացման համար գործադրուած ցեղասպանութեան:

Քանի դեռ միջագային դատապարտութեան չէ արժանացած Ատրպէյճանը, ան պիտի շարունակէ ինք ներկայանալ որպէս զոհ, իր «փախստականներ»ու յիշեցումով:

Առաջին հերթին Հայաստանի բարեկամ եւ գործակից Մոսկ-ուան ինք պէտք է բանայ լրիւ թղթածրարը, առանց խուսանաւումնե-րու:

Մինչեւ որ այս թղթածրարը չբացուի, պիտի շարունակուի նա-խագահ Սերժ Սարգսեանի նշած կացութիւնը, ըստ որուն՝ «կարելի չէ մէկ ձեռքով կրակել եւ միւսով բանակցիլ»:

Եւ այս տիկնիկային խաղը պիտի շարունակուի համանախա-գահներու լուռ մեղսակցութեամբ: Համանախագահներ կը փոխուին, խաղը կը շարունակուի:

Անհեթեթութիւն է երեւակայել, որ համանախագահները եւ իրենց կառավարութիւնները անտեղեակ ըլլան պատմական փաստե-րէն:

Վերստին կարդալ վերեւ նշուած վկայութիւնները, յիշել, յիշեց-նել, կրկնել, աշխարհի բոլոր միջօրէականներու եւ զուգահեռա-կաններուն տակ:

Որպէսզի չմոռնանք:

Որպէսզի չմոռնան:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles