ՊՈՒՐՃ ՀԱՄՈՒՏԷՆ…ԲԱՐԻ ԶԱՏԻԿ

0 0
Read Time:4 Minute, 45 Second

Ա.Ա.

Քաղաքները դիմագիծ ունին։ Պէտք է ունենան։ Անդիմագիծ քաղաքները կը նմանին իրենց ծնողներուն ով ըլլալը չգիտցող եւ զանոնք բնաւ չճանչցած անբախտներու, որոնք ճիշդ է, որ կեանքը կը շարունակեն, սակայն կարեւոր բան մը պակաս կը մնայ անոնց ենթագիտակցութեան խորերը։

Քաղաքին դիմագիծը անոր բնակիչներն են։ Խանութպաններ, փողոցները իրենց պոռչտուքով լեցնող, վազվզող պատանիներ, իրարու հետ յաճախ վիճաբանող դրացուհիներ, իրենց տան պատշգամը լուալու ընթացքին փողոցէն անցնողներուն գլխուն «սխալմամբ» ջուր թափող տանտիկիններ,պահակներ, եւ այն բոլորը, որոնք քաղաքին մէջ կ՛ապրին, անոր լաւ եւ գէշ իրադարձոււթիւնններուն գլխաւոր դերակատարներն են։ Մէկ խօսքով քաղաքը առանց իր հարազատ բնակիչներուն ոչ մէկ նշանակութիւն ունի….

…..«Պուրճ Համուտը լիբանանահայութեան միջնաբերդն է» ըսողները առաջ իրաւունք ունէին։Այսինքն քաղաքացիական պատերազմէն առաջ։ Ով որ նախապատերազմեան Պուրճ Համուտին առօրեան ապրած է, շատ լաւ պիտի հասկնայ, թէ ինչի մասին է խօսքը։ Քաղաքացիական պատերազմն է, որ կոտրեց մեր Պուրճ Համուտին բնական զարգացման հոլովոյթը եւ ինչպէս ամբողջ լիբանանահայ գաղութը, Պուրճ Համուտն ալ մեծապէս տուժեց, երբ իր «հիմնադիր» բնակչութեան մեծ մասը քաղաքացիական պատերազմին պատճառով գաղթեց, կարեւոր համեմատութիւնն մըն ալ տեղափոխուեցաւ՝ շնորհիւ նիւթական բարօրութեան, իսկ մնացողներն ալ քաղաքին առօրեան շարունակեցին եւ պիտի շարունակեն՝ քաղաքին եւ հայահոծ թաղերուն պատասխանատուներուն հետ, կողք կողքի  դիմագրաւելով բազում խնդիրներ եւ հարցեր։ Պուրճ Համուտի բնական զարգացման հոլովոյթին կասեցման գլխաւոր պատճառներէն մին Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմն է, որուն ահաւոր հետեւանքներուն պատճառով, այսօրուան Պուրճ Համուտը բնաւ կարելի չէ համարել նախապատերազմեան քաղաքին բնական հոլովոյթով մը զարգացած այն վայրը, որ մեզմէ շատ շատերուն յիշողութեան մէջ  քանդակած է պատկերներու, կացութիւններու եւ իրավիճակներու հիանալի այնպիսի յիշողութիւններ, որոնք կիլիկեան բնակավայրերու ապրելակերպին եւ ժողովրդային սովորութիւններու միաձուլմամբ ստեղծած էին իսկապէս սիրելի առօրեայ կեանք մը …..

….. Առաւել կամ նուազ չափով բախտաւորներ էինք, որ կ՛ապրէինք Պուրճ Համուտի մէջ։ Նոր Մարաշ, Նոր Սիս, Նոր Ատանա, Կիւլապաշ, Նոր Թոմարզա, Նոր Ամանոս եւ ուրիշ թաղեր, որոնց թաղամասերուն մէջ կեանքը կ՛եռար։ Ես օրինակի համար բախտաւոր եմ եւ ինծի պէս շատ շատեր ալ կը խորհիմ, որ բախտաւոր են այն պատճառով,որ մեծ ընտանիքներու մէջ ապրեցան իրենց պատանեկութեան տարիները Պուրճ Համուտի մէջ։Ես ունիմ չորս հօրեղբայր, մէկ հօրաքոյր եւ երկու մօրաքոյր։Քսաներեք հատ զարմիկ եւ զարմուհի ունիմ։ Մեր ընտանիքին մէջ առաջնութիւնը խլած է փոքր հօրեղբայրս՝ Յակոբը, որ եօթը զաւակ ունի։Երեւակայեցէք եղբայրս եւ ես քսաներեք զարմիկներ եւ զարմուհիներ ունենալով՝ ապրեցանք ընտանեկան այնքան հարազատ միջավայրի մը մէջ, ուր անշուշտ  ամէն ինչ վարդագոյն չէր, բայց այդ օրերուն, այսինքն մինչեւ 1975, մեր կեանքը ունէր այնպիսի կշռոյթ մը, որ հիմա երբ յետադարձ ճիգով մը կը պեղեմ յիշողութիւնս, յիշատակներու այնքան հաճելի դրուագներ եւ պահեր աչքիս առջեւ կու գան եւ զիս կը պարտադրեն՝ երանի մը տալու այդ օրերուն։ Հիմա մեր կեանքի կշռոյթը փոխուած է։Մենք ալ բնական է, որ պիտի չբանտարկուէինք մեր անցեալին մէջ։ Բայց երբ կը վերյիշեմ օրինակի համար Նոր Մարաշ փողոցին եռուզերը՝ Աւագ Շաբթուան  օրերուն, տխրութիւն մըն է, որ կը պատէ հոգիս, որովհետեւ հիմա ինչեր ու ինչեր փոխուած են։Ալ ոչ Գրիգոր էմմին եւ Մենեշ էմմին կան, որոնց խանութներուն դիմաց կէս կատար գոյներով ներկուած հաւկիթներով լեցուն քարթոնները իրարու վրայ շարուած կ՛ըլլային։Ալ չկան Գիւգիւրը, Էմմիօղլուին գրախանութը, Ֆրընճի Եսային, Ունճու Ստեփանը, եումուրթաճի Մովսէսը, քիլիմճի Յակոբ աղան, եումուրթաճի Ստեփանը, օճախճին եւ միւսները, որոնք Նոր Մարաշ թաղի համն ու հոտն էին։ Հիմա վերջին մոհիկանը՝ քաֆէ Կարոն, քանի մը օրը անգամ մը նստած կ՛ըլլայ իր սեղանին ետին եւ երբ նայիս աչքերուն խորը, կրնաս երեւակայութեամբ գծել եւ վերակենդանացնել Նոր Մարաշի առօրեան։

Պատմութիւն մը պատմեմ, որպէսզի ընթերցողին համար աւելի յստակ դառնայ, թէ մենք ինչու շատ աւելի բախտաւոր էինք, թէեւ ապրեցանք շատ համեստ, յաճախ ալ չքաւոր կեանք մը։

Զատկուան օրերը կը մօտենան եւ տանտիկինները գործի կը լծուին։ Հայկական հռչակաւոր քաթան պիտի պատրաստուի։Ալիւր, համեմ, իւղ, կարագ, շաքար, կաղապարներ, մեծ կլայեկուած ափսեներ եւ տաշտեր  կը դասաւորուին, կը պատրաստուին, կը լուացուին։ Օրը կը հասնի եւ խմորը կը շաղուի երեկոյեան ուշ ժամերուն։Առաւօտուն ամէնէն հաճելի պահն է, որ կը սկսի։ Քաթաները իրարու ետեւէ կը պատրաստուին, կաղապարներ կը գործածուին եւ խմորին մեծ գունդը կը վերածուի հարիւրաւոր քաթաներու։ Մայրս մեր քաթաներուն համար կը գործածէր Ուրֆայէն մինչեւ Կիւլապաշ թաղ հրաշքով հասած պասխըները։

Քաթաները կը շարուէին մեծ սեւ ափսեներուն մէջ։ Ասոնք փուռէն փոխ առնուած են։ Այս ափսեները կը շրջագայէին բոլոր տուները՝ կարգով։ Ով որ «ծանօթ» էր փռապանին, ափսէն կը ստանար ամէնէն առաջ։Յետոյ միւսները։ Բոլորին քաթաները փուռ կը տարուէին։ Քաթաներուն յատուկ բոյրը մինչեւ այսօր գլխապտոյտ կը պատճառէ անոնց, որոնք ապրած են այդ երանելի օրերը, որովհետեւ բոլոր տուներէն նոյն բոյրը կը բուրէր՝ թաղերը եւ փողոցները պարուրելով։ Մերինները ֆըրընճի Եսայիին փուռը կը տանէին քաթաները։ Կար նաեւ Ղազարին փուռը եւ ուրիշ փուռեր ալ, որոնց դիմաց պարզուած իրարանցումը, պոռչտուքը, շարքերը մեր առօրեան կը գծագրէին գեղեցիկ գոյներով։ Կռիւներն ալ անպակաս կ՛ըլլային։ Բայց ամէն ինչ անուշի կը կապուէր եւ ուշ երեկոյեան խաղաղութիւնը կ՛իջնէր։ Ամէն ոք տուն կը քաշուէր եւ տանտիկինները եփած կարմրուկ քաթաները կլայեկուած տաշտերուն մէջ կը շարէին, կը ծածկէին բամպակէ հիւսուած ծածկոյթով եւ «կը պահէին» մահճակալներուն տակ։

Աւագ շաբթուան հինգշաբթիէն կը սկսէր ներկուած հաւկիթներու խայտաբղէտ ցուցահանդէսը։ Ամէն խանութի դիմաց, մայթին վրայ կը շարէին ներկուած հաւկիթներով լեցուն քարթոնները։ Հաւկթամարտերը կը կատարուէին տեղւոյն վրայ։ Իսկ զիրար շնորհաւորելու համար՝ պարտաճանաչօրէն կը կատարուէին իրարու տուն այցելութիւնները,որոնց պատճառով ուշ երեկոյեան երկու հարց կը ծագէր։ Գինովցած հայրեր եւ փորի ցաւով տառապող երեխաներ։ Առաջինները այցելութիւններուն ընթացքին չէրի պրենտի կամ այլ ոգելից ըմպելի մը կը կոնծէին եւ տուն կը հասնէին գինովցած։ Իսկ երեխաներ ուշ երեկոյեան կամ տաքութիւն կ՛ունենային, կամ կը  փսխէին, կամ ալ փորի ցաւ կ՛ունենային, որովհետեւ կուլ տուած կ՛ըլլային մեծ քանակութեամբ քաթա, շաքարեղէն, պտուղ եւ խաշած հաւկիթ։

Ներկայիս շատ բան փոխուած է։ Դէպի լաւը թէ՞  դէպի վատը։ Կը խորհիմ, որ եզրակացութիւնը պէտք է  ձգել ընթերցողին։ Միայն պէտք է արձանագրել, որ քաղաքացիական պատերազմէն առաջ Պուրճ Համուտը իսկապէս ուրիշ համ եւ հոտ ունէր։ Ատոնց կարօտն է, որ այսօր պուրճ համուտցիները կը մղէ հարցեր տալու, նախկինը եւ այսօրուանը իրարու հետ բաղդատելու, գանգատելու եւ յուսալու, որ թափուած ճիգերը կը բազմապատկուին, որպէսզի կարելի ըլլայ պահպանել, ինչ որ կարելի է։ Նախապատերազմեան Պուրճ Համուտին իւրայատուկ առօրեան ապրած բախտաւորները վստահ եմ, որ կը վերյիշեն։ Հոս, թէ Պոսթըն, Լոս Անճելըս թէ Սիտնի, Մոնրէալ թէ Փարիզ կամ եւրոպական թէ միջին արեւելեան  որեւէ քաղաք մը։

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles