ՊԵՐԼԻՆԻ ՊԱՏԸ

ՎԱՐՈՒԺԱՆ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ Բարձր եւ զօրաւոր պատեր կամ պարիսպներ կառուցուած են բերդերու եւ քաղաքներու շուրջը ինչպէս նաեւ սահմաններու վրայ, պատմութեան ամբողջ ընթացքին, պաշտպանուելու համար արտաքին թշնամիներու յարձակումներէն եւ անոնց դէպի ներս թափանցումներէն: Անոնցմէ վերջինը Իսրայէլի կառուցած պատն է իր արեւելեան սահմանին վրայ որուն նպատակն է արգիլել պաղեստինցի ահաբեկիչներու մուտքը դէպի Իսրայէլ : Ան կ՝երկարի հիւսիսէն հարաւ. այս պատին շինութիւնը չէ աւարտած տակաւին . երբ աւարտի ան պիտի ունենայ մօտ 700 քիլոմեթր երկայնք , ութ մեթր միջին բարձրութեամբ: Երկու պատեր դարձած են նշանաւոր: Առաջինը կառուցուած Չինաստանի մէջ, արեւելքէն արեւմուտք երկարող Մեծ Պատն է, որու շինութիւնը սկսած է 3-րդ դարուն Քրիստոսէ առաջ եւ իր վերջնական ձեւը ստացած է 15-էն 17-րդ դարերուն: Անոր նպատակը եղած է պաշտպանել Չինաստանը հիւսիսէն եկող մոնկոլական յարձակումներէն եւ ներխուժումներէն : Այսօր այդ պատէն 6260 քիլօմեթր կանգուն կը մնայ բաւական լաւ վիճակի մէջ: Պատին լայնքը կը հասնի մինչեւ 9 մեթրի, 5 մեթր միջին բարձրութեամբ: Զբօսաշրջիկներուն ամենէն շատ այցելած վայրն է ամբողջ Չինաստանի մէջ: Երկրորդը Գերմանիոյ մէջ Պերլինի պատն էր , որը գոյութիւն չ՝ունի այլեւս: Այս տարի 25-րդ տարեդարձն է այդ տխրահռչակ պատի քանդումին: Փոցտամի ժողովին (Յուլիս 1945), Գերմանիոյ պարտութենէն անմիջապէս ետքը, յաղթական դաշնակիցները վերատեսութեան ենթարկեցին կարգ մը Արեւելեան Եւրոպայի երկիրներու սահմանները: Խորհրդայինական գրաւման տակ եղող Օտեր-Նէս գծին արեւելեան կողմը գտնուող Գերմանիոյ նախապատերազմեան տարածքները կցուեցան Լեհաստանին իսկ մնացեալ Գերմանիոյ արեւելեալ շրջանը, ուր սովետական զօրքերը հասած եւ գրաւած էին, դարձաւ Գերմանական Ժողովրդավար Հանրապետութիւն (German Democratic Republic) անունով երկիր մը, աւելի ծանօթ որպէս Արեւելեան Գերմանիա, Պերլինը ըլլալով իր մայրաքաղաքը: Նախապատերազմեան Գերմանիոյ արեւմտեան տարածքը որը դաշնակից երկիրներու՝ Միացեալ Նահանգներու , Անգլիոյ եւ Ֆրանսայի գրաւման տակ էր, դարձաւ Գերմանիոյ Դաշնակցային Հանրապետութիւն (Federal Republic of Germany) կամ Արեւմտեան Գերմանիա , ունենալով Պոնն (Bonn) քաղաքը մայրաքաղաք: Նոյն ժողովին Խորհրդային իշխանութիւնները համաձայնեցան , Արեւմտեան Դաշնակիցներու որոշ փոխզիջումներուն դիմաց , որ ամբողջութեամբ Արեւելեան Գերմանիոյ մէջ գտնուող Պերլին քաղաքը բաժանուի չորս գօտիներու եւ յաղթական երկիրները՝ Ամերիկան, Անգլիան, Ֆրանսան եւ Խորհրդայինական Միութիւնը կառավարեն իւրաքանչիւրը իրեն սահմանուած շրջանը: Քաղաքը սակայն փաստօրէն պիտի բաժնուէր երկու մասերու՝ արեւելեան շրջան, Խորհրդայինական Իշխանութեան ներքեւ եւ Արեւմտեան Գօտի Արեւմտեան Դաշնակիցներուն վերահսկողութեան տակ: Խորհրդային իշխանութիւնները պատերազմէն անմիջապէս ետքը, հաստատեցին Երկաթէ Վարագոյր (Iron Curtain) կոչուած ֆիզիքական եւ պետական պատնէշ մը, սովետական տիրապետութեան տակ գտնուող եւրոպական երկիրներուն կամ արբանեակներուն (Արեւելեան Գերմանիա, Չեխոսլաւաքիա, Հունգարիա եւ Պուլկարիա) եւ ազատ Եւրոպայի մէջ գտնուող սահմանակից երկիրներուն միջեւ: Այս անթափանցելի արգելքը թոյլ չէր տար մարդոց եւ ուրիշ ոեւէ մէկ բանի անցքը սահմանին մէկ կողմէն միւսը , երկու ուղղութեամբ: Բացառաբար Խորհրդային Միութիւնը թոյլ տուած էր որ դանակիցները գործածեն երեք ցամաքային անցքեր միայն եւ մէկ օդային ճամբայ , Պերլինի Արեւմտեան Գօտիի եւ Արեւմտեան Գերմանիոյ միջեւ : Այս կարգադրութիւնը թոյլ կուտար արեւմտեան Եւրոպայէն զբօսաշրջիկներուն այցելել Արեւմտեան Պերլին եւ անկէ դիւրութեամբ անցնիլ քաղաքին արեւելեան շրջանը: Նոյնպէս Արեւելեան Պերլինէն արեւմտեան գօտի եւ անկէ ալ Արեւմտեան Գերմանիա անցնիլը բաւական հեշտ էր: Խորհրդային Միութիւնը հետագային պիտի խոստովանէր որ Փոցտամի ժողովին իր կողմէ ընդունիլը Պերլինի այս կարգավիճակը , մեծ սխալ մըն էր: Արդարեւ շնորհիւ այս կարգավիճակին առաջին տասնըհինգ տարիներուն երկուքուկէս միլիոն գերմաններ եւ պալքանեան երկիրներու քաղաքացիներ յաջողեցան անցնիլ Արեւմուտք, Արեւմտեան Պերլինի վրայով: Այս երեւոյթը մեծապէս կ՝անհանգստացնէր Խորհրդային Միութիւնը ա) առաջացուցած աննպաստ բրոբականտով, որը կը ցոլացնէր համայնավար վարջակարգի ստեղծած դժուար եւ անբաղձալի կեանքը. բ) մարդկային ուժի եւ մտային հարստութեան ահռելի կորուստով: Կիրակի առաւօտ մը կանուխ, յանկարծակիօրէն , բարձր աշտարակաձեւ ձողերու վրայ զետեղուած մեծ բարձրախօսներէն լսուեցաւ ահազանգի ուժեղ եւ երկար կանչը, ապա Achtung ! Achtung ! (Ուշադրութիւն Ուշադրութիւն) որուն կը հետեւէր գերմաներէնով յայտարարութիւն մը եւ այս բոլորը յաճախակի կրկնութեամբ: Խումբ մը ընկերներ այդ օրը (Օգոստոս 23, 1961) Շթութկարդ քաղաքի Ուսանողական Համալիրը կը մնայինք եւ կը պատրաստուէինք մեկնելու Պերլին: Այս խիստ անսպասելի երեւոյթին առջեւ բոլորս շփոթահար դուրս ելլելով մեր սենեակներէն խուժեցինք դէպի բակը: Չէինք հասկնար թէ ին՞չ կը պատահի. թէ ին՞չ կ՝ըսէ յայտարարութիւնը գերմաներէնով, սակայն ունեցանք այն տպաւորութիւնը որ կը գտնուէինք Հոլիվուտի մէջ պատրաստուած Գերմանիոյ վերջին պատերազմը նկարագրող շարժապատկերներէն մէկուն մէջը: Երբ հասկցանք յայտարարութիւնը , մեր արձակուրդի ճանապարհորդութեան ծրագիրը ամբողջութեամբ փոխուեցաւ: Արեւմտեան Պերլինի շուրջ կառուցող նոր ցանկապատի մը շինութեան աշխատանքներուն պատճառաւ, սովետ իշխանութիւնները ժամանակաւորապէս փակած էին հոն տանող ցամաքային ճանապարհները, ինչպէս նաեւ կանգ առած էր մեթրօի երթեւեկը քաղաքի երկու շրջաններուն միջեւ: Ուստի կը թելադրուէր չուղղուիլ դէպի Պերլին: Այս իրավիճակը յիշեցուց շատերուն, 1948-ին Ստալինի օրով տեղի ունեցած Պերլինի շրջափակումը (blockade): Փշաթելերով սկսուած ցանկապատը վերածուեցաւ պեթոնով եւ երկաթով կառուցուած 156 քմ երկայնք ունեցող հաստատուն պատի մը 1.2 մեթր հաստութեամբ եւ 3.5 մեթր միջին բարձրութեամբ , որը իր վերջնական ձեւը ստացաւ 1975-ին: Այս պատը կ՚ամբողջացնէր Երկաթէ Վարագոյրը փակելով վերջին թափանցիկ մասը, ստեղծելով Պաղ Պարերազմին մէկ նոր փուլը: Խորհրդայինական կարգերու անյաջողութեան եւ անոնց անստոյք ապագայի մէկ տարբեր չափանիշն էր այս պատը: Ընդհարապէս պարիսպներու եւ պատերու նպատակը, եթէ նկատի չառնենք բանտային համալիրերու շուրջը կառուցուածները, թոյլ չտալ է արտաքին ուժերու ներխուժումը դէպի ներս: Պերլինի պատին դերը արգիլել էր ներսը ապրող բնակչութեան ելքը դէպի դուրս: Անոր կառուցումէն մինջեւ քանդումը 5000 անձեր յաջողեցան անօրինական ձեւով անցնիլ դէպի արեւմուտք եւ մօտ 200 ուրիշներ սպաննուեցան նոյնը փորձելու ընթացքին: Պերլինի պատին շինութեան արտօնագիրը ստորագրած էր Նիքիդա Խրուսչեւը որը Խորհրդային Միութեան ղեկավարն էր այդ շրջանին: Խրուսչեւի օրով էր որ սկսաւ սովետական համակարգի վայրէջքը դանդաղօրէն : Իրմէ յետոյ այս ընթացքը (process) արագացաւ մինչեւ որ յանգեցաւ իր վերջնական փլուզման (collapse) , Պերլինի պատին հետ միասին: Ստալինի մահէն (5 Մարտ 1953) անմիջապէս ետքը իշխանութիւնը տիրանալու համար տեղի ունեցող քաղաքական պայքարներու եւ մեքենայութիւններու (intrigues) ընդմէջէն եւ Մոլոթովի օգնութեամբը Խրուսչեւ տիրացաւ իշխանութեան ղեկին 1955-ի սկիզբը՝ դառնալով Խորհրդային Միութեան վարչապետ եւ ապա Համայանավար կուսակցութեան առաջին քարտուղար: Ան շատ ծանօթ անձնաւորութիւն մը չէր Խորհրդային Միութիւնէն դուրս: Խրուշչեւը իշխանութեան գլուխը անցնելէն անմիջապէս ետքը ազատ արձակուեցան հազարաւոր քաղաքական բանտարկեալներ : Անոնց մէջ կը գտնուէին տասնեակ մը երեց ու վաստակաւոր մեր ընկերներէն, որոնք նախապէս կ՚ապրէին Ռումանիոյ եւ Պուլկարիոյ մէջ , եւ պատերազմի վերջաւորութեան երբ Կարմիր բանակը մտաւ ու գրաւեց այդ երկիրները, Խորհրդային Իշխանութիւնը ձերբակալեց անոնց եւ աքսորեց: Համայնավար Կուսակցութեան 20-րդ Գերագոյն Ժողովին (Փետրուար 20, 1956) գոց դռներու ետեւը, Խրուսչեւ արտասանեց չորս ժամ տեւող իր պատմական ՚՚ Գաղտնի Ճառ ՚՚ ը: Հոն ան խստօրէն կը դատապարտէր Ստալինը եւ անոր հաստատած վարչակարգը, ուր մարդկային իրաւունքներու ամբողջական կաշկանդումը եւ ստեղծոած ահն ու սարսափը անբացատրելի էին: Շատ մը սովետ բարձրաստիճան ղեկավարներ որոնք կը մասնակցէին այդ ժողովին, յանկարծակիի եկան եւ անհանգստացան լսելով այդ բոլորը եւ նոյնիսկ անոնցմէ շատերը սկսան պաշտպանել Ստալինը: Այս ճառին արձականգը չուշացաւ. տեղի ունեցան խլրտումներ Լեհաստանի մէջ, ինչպէս նաեւ Հունգարիոյ 1956-ի պատմական յեղափոխութիւնը որը անմիջապէս ճզմուեցաւ Կարմիր Բանակին ցուցաբերած եւ պէտք եղածէն շատ աւելի բիրտ ուժով, պատճառելով հազարաւոր զոհեր եւ յուսախափութեան մատնելով , ազատ աշխարհին մէջ, բոլոր անոնց որոնք կը հաւատային տակաւին համայնավար գաղափարախոսութեան: Արտաքին քաղաքականութեան մէջ Խրուսչեւի որդեգրած յարձակողական կոպիտ ոճը մեծապէս պիտի վնասէր Խորհրդային Միութեան վարկին միջազգաին գետնի վրայ : Ան երկու անգամ այցելեց Միացեալ Նահանգեր ուր իր կատարած յայտարարութինները կարոզչական բնոյթ ունէին միայն: Անմոռանալի է իր ելոյթը Մ.Ա.Կ.-ի Հոկտեմբեր 12, 1960-ի ժողովին , ուր կ՝արտասանէր իր ճառը կօշիկներէն մէկը ձեռքին մէջ ճօճելով: Չինաստանի հետն ալ Խորհրդային Միութեան ունեցած սերտ յարաբերութինները մեծապէս վատթարացան Խրուսչեւի օրով: Մաօ Ցէ Թունկին հետ ունենալիք մէկ շատ կարեւոր ժողովին 1960-ին, որը նախատեսուած էր որ պիտի տեւէր 7 օր, Խրուշչեւը 3 օր յետոյ նեղացած, ձգեց ու վերադարձաւ Մոսկուա: Ան սերտ յարաբերութիւններ մշակեց սակայն Քուպաի Ֆիտել Քասթրօին հետ: Խորհրդային Միութիւնը մեծապէս օգնեց Քուպաին տնտեսապէս եւ նաեւ զինւորական գետնի վրայ: Պերլինի Պատին շինութեան արտօնագիրը ստորագրելէն յետոյ, ան գաղտնօրէն սկսաւ զինել Քուպան եւ կղզիին վրայ փորձեց զետեղել հռթիրներ ուղղուած դէպի Միացեալ Նահանգներ: Երբ այս գործողութիւններըը բացայայտուեցան, ստեղծուեցաւ Սեպտեմբեր 1962-ին Քուպաի Հռթիրներու Տագնապը (Cuban Missile Crisis): Ճօն Ֆ. Քենետիի կառավարութիւնը վերջնագիր մը տուաւ սովետներուն որ ետ վերցնեն այդ հռթիրները, այլապէս Քուպան յարձակման պիտի ենթարկուի : Ամերիկացիները սկսան լրջօրէն պատրաստուիլ պատերազմի, լաւ գիտնալով որ պատերազմական գործողութիւններուն առաջին վայրկեանին իսկ Խորհրդայիններու պատասխանը պիտի ըլլար խուժել եւ գրաւել Արեւմտեան Պերլինը որը ՚՚փուշ մըն էր Խորհրդային Միութեան կոկորդին մէջ ՚՚ ըսած էր Խրուշչեւ: Բարեբախտաբար Խորհրդայինները հանեցին ու ետ տարին իրենց հռթիրները եւ զինւորական ոչ մէկ գործողութիւն տեղի ունեցաւ: Քաղաքական եւ բարոյական մեծ պարտութիւն մըն էր այս Խորհրդային Միութեան համար եւ Խրուսչեւի անձնական վարկը մեծապէս վնասուեցաւ: Իր երկրին բարձր ղեկավարութիւնը շատ դժգոհ մնաց այս կատարուածներէն : Միւս կողմէն երկրին ներքին հարցերուն եւ մասնաւորապէս գիւղատնտեսութեան ոլորտին մէջ Խրուսչեւ յաջողութիւն չէր արձանագրած վերջին տարիներուն, բերքը երթալով պակսած էր: Խորհրդային Գերագոյն Խորհուրդը, Պրեժնեւի գխաւորութեամբ ամբաստանեց Խրուսչեւը դաւաճանութեամբ եւ 14 Հոկտեմբեր 1964-ին պաշտօնանկ ըրաւ զինքը ու հանգստեան կոչեց : Խորհրդային Միութեան մէջ առաջին անգամն էր որ ղեկավար մը կ՚ամբաստանուէր դաւաճանութեամբ եւ մահուան կամ բանտարկութեան չէր դատապարտուեր: Ան ապրեցաւ աննշան կեանք մը Մոսկուաի մէկ համեստ հարկաբաժնի մը մէջ եւ մահացաւ սրտի կաթուածով 11 Սեպտեմբեր 1971-ին : Փրաւտա թերթը միայն մէկ նախադասութեամբ նշեց իր մահը: Խրուշչեւի անունը նախօրոք վերցուած էր արդէն սովետական հանրագիտարաններուն մէջէն: Խրուշչեւին յաջորդեց իր տեղակալը Ալեքսի Քոսիկինը որպէս վարչապետ եւ Լէոնիտ Պրեժնեւը որպէս Համայնավար Կուսակցութեան Առաջին Քարտուղար: Անոնք փորձեցին շարունակել Խրուսչեւի սերմանած բազմաթիւ բարենորոգումներու ծրագիրները: Պրեժնեւ սկսաւ քննադատել առաջին օրէն իսկ Քոսիկինի կառավարութեան տնտեսական քաղաքականութիւնը: Պրեժնեւի ազդեցութինը երթալոլվ կը զօրանար փոլիթպիւրօէն ներսը եւ դուրսը: Հոկտեմբեր 1980-ին Քոսիկինը հրաժարեցաւ իր հիւանդութեան պատճառաւ: Իրեն յաջորդեց Նիքոլայ Թիխոնովը որուն նախապես փոխ-վարշապետ նշանակած էր Պրեժնեւը: Այս վերջինիս մահէն (12 Հոկտ. 1982) յետոյ , երկար տարիներու KGB-ի նախագահ Եուրի Անտրոփովը ստանցնեց Պրեժնւի պաշտօնը, որը երկար չտեւեց : Ան ալ հիւանդացաւ եւ մահացաւ 2 Փետրուար 1984-ին . իրեն յաջորդեց Քոսդանդին Չերնենքօն: Ապա Միխայիլ Կորպաչեւը Փետրուար 1985-ին ստանցնեց Խորհրդային Միութեան Վարչապետութիւնը, ան Փոլիթպիւրոի անդամ նշանակուած էր 1979-ին: Կորպաչեւը եղաւ Փոլիթպիւրոի պատմութեան մէջ միակ անդամը որ ծնած էր (2 Մարտ 1931) պոլշեւիկեան յեղափոխութենէն ետքը: Ան դարձած էր 1988-ին Գերագոյն Խորհրդայինի նախագահը ապա Խորհրդային Միութեան նախագահը: Նիքիթա Խրուշչեւի նախաձեռնած բարեկարգումերու ամբողջական իրականացումը կը դառնար երթալով աւելի մեծ պահանջ վերջին 30 տարիներուն : Կորպաչեւ քաջ ծանօթ էր այս վիճակին եւ կը տեսնէր երկրին հասարակական կարգին եւ տնտեսութեսն արագ անկումը: Երբ իշխանութեան գլուխը անցաւ ուզեց անմիջապէս բարելաւել երկրին վիճակը . ան իր աշխատաձեւը հիմնեց չորս սկզբունքներու վրայ՝ 1. կլասնոսթ կամ բացայայտուլիւն . 2. փերեսթրոյքա կամ վերակարուցում . 3. տիմոկրադիզիացիա կամ ժողովրդավարացում . 4. իւսքորենայա կամ տնտեսական աշխուժացում : Արտաքին քաղաքականութեան մէջ Կորպաչեւ փորձեց նուազեցնել Պաղ Պատերազմ ին ստեղծած լարուածութիւնը արեւմուտքին հետ: Լեհաստանի Կտանսք քաղաքի նաւաշինարանին մէջ Լեհ Վաւենսայի առաջնորդութեամբ եւ ծագումով լեհ Յովհաննէս Պօղոս Բ պապի անուղղակի քաջալերութեամբ կազմուեցաւ ոչ համայնավար գործաւորներու արհեստակցական միութիւն մը (trade-union) Միասնութիւն (Solidarity) անունով. բան մը որ բնաւ չէր պատահած Խորհրդային Միութեան պատմութեան մէջ: Լեխ Վաւենսա նաեւ մեծ պայքար տարաւ Մարդկային Իրաւունքներ ը պաշտպաելու համար. ան հետագային ստացաւ Նոպելեան Խաղաղութեան Մրցանակը իր տարած աշխատանքներուն համար: Հունգարիոյ մէջ բարենոգումներու կողմակից (reformist) կառավարութիւն մը կազմուեցաւ Մայիս 1989-ին Կորպաչեւի թոյլուտութեամբ: Այս կառավարութեան առաջին գործերէն մէկը եղաւ բանալ Աւստրիոյ հետ իր երկրին ունեցած սահմանները: Արեւմտեան Գերմանիոյ իշխանութիւնները գաղտնիօրէն մեծ գումարներ տրամադրած էին Հունգարիոյ այդ նպատակաւ: Երբ սահմանը բացուեցաւ, հազարաւոր գերմաններ արեւելեան շրջանէն , որոնք պատրաստ կը սպասէին անցան արեւմուտք Աւստրիոյ վրայով: Այս նոր իրադարձութիւնը մեծ իրարանցում ստեղծեց Երկաթէ Վարագոյրի արեւելեան կողմը: Բազմահազար գերմաններ Արեւմտեան Գերմանիա մտնելու վիզա ստանալու համար կը խուժէին Պուտաբեշտի, Բրակայի եւ Վարշաւիոյ մէջ գտնուող Արեւմտեան Գերմանիոյ դեսպանատուները որոնք ողողուեցան դիմումներով եւ պատրաստ չէին այդպիսի մեծ թիւով դիմումներու ընթացք տալ արագօրէն: Ամբոխը դարձաւ դժգոհ եւ ջղագրգիր. շատերը կ՝ուզէին քանդել Պերլինի պատը որպէսզի արագօրէն կարենան անցնիլ արեւմուտք առանց դիմելու դեսպանատուն . այս միտքը երթալով կ՝ընհանրանար: Խորհրդային Իշխանութինները սկսած էին մեծապէս մտահոգուիլ. միակ միջոցը որ կը մնար իրենց չկորսնցնելու համար վերահսկողութիւնը (control), բիրտ ուժի գործածութիւնն էր , բան մը որու դէմ էր Կորպաչեւը: Նոյեմբեր 1989-ի սկիզբն էր. աշխարհը անհամբերօրէն կը հետեւէր Արեւելեան Եւրոպայի մէջ պատահած դէնքերու ընթացքին: Այդ օրերուն էր հասայ Երեւան եւ կ՝ուզէի շարունակել իմանալ օրուայ ամենէն կարեւոր իրադարձութեան մասին որն էր Պերլինի պատին վիճակը: Երեւանցի հայը, այդ օրերուն, սովետական վարչակարգի տակ, բոլորովին անկեղեակ էր աշխարհի անցուդարձերուն եւ շատ ալ չէր հետաքրքրուեր թէ ին՞չ կը պատահի իր երկրէն դուրսը: Լուրերու իր միակ աղբիւրը Խորհրդայինական Հայաստան օրաթերթն էր որ կուտար տեղական լուրեր, մասնաւորապէս աշխատաւորներու եւ կոլխոզնեու մասին: Երբ հարցուցի փրոֆ. Դեկարտ Աւետիսեանին թէ, դուք ձեր լուրերը ուրկ՞է կը ստանաք, պատասխանեց Փրաւտա եւ Իզվեստիա ռուսատար օրաթերթերէն որոնք ընհանրապէս միջազգային լուրեր չեն տար. միջազգային լուրերն ալ, ըսաւ յարգելի փրոֆեսօրը, կ՝իմանանք բարեկամներէ որոնք Ամերիկայի Ձայնը (Voice of America) մտիկ կ՝ընեն, կամ եթէ պէտք ըլլայ, մենք կը շինենք: Չկարողացայ հասկցալ բնաւ թէ ՚՚ երբ պէտք կ՝ըլլայ ՚՚ լուրերը շինելու: Դեկտեմբեր ամսուն վերադարձայ Լոս Անճըլէս եւ իմացայ որ Պերլինի պատին քանդումը տեղի ունեցած է Նոյեմբեր 9, 1989-ին: Խորհրդային Միութեան իշխանութեան գլուխը Խրուսչեւը անցնելէն ետքը Պաղ Պատերազմ ը հետզհետէ սաստկացաւ եւ իր օրով կառուցուեցաւ Պերլինի պատը, որը առաջին օրէն իսկ դարձաւ Պաղ Պատերազմ ին կարեւոր գործօններէն մէկը եւ խորհրդանիշը: Պատին քանդումը վերջ դրաւ 70 տարուայ սովետ համակարգին եւ կայսրութեանը, ազատագրելով մօտ 300 միլիոն ժողովուրդ որ կ՝ապրէր պատմութեան մէջ ճանչցուած ամենէն բիրտ վարչակարգերէն մէկուն ներքեւ: Տասնեակէ մը աւելի Խորհրդային հանրապետութիւններ վերագտան իրենց անկախութիւնը: Կարգ մը պատմաբաններու համաձայն, այդ թւականը Եւրոպայի պատմութեան անմենէն կարեւոր թուականներէն մէկն է : Հայաստանի վերանկախացումն ալ 1990-ին հետեւանքն էր այդ պատի քանդումին: Անկախութեան առաջին տարիները եղան շատ դժուար տարիներ. ժողովուրդը կ՝ապրէր խիստ թշուառութեան մէջ. նոյն վիճակն էր միութեան միւս հանրապետութիւններուն մէջ եւս: Մեր հայրենակիցներուն մօտ տարածուած էր, զօրաւոր կերպով, այն միտքը թէ իրենց դժբաղդ վիճակին պատճառը Կորպաչեւն էր որ ծախած էր Խորհրդային Միութիւնը Ամերիկացիններուն: Կարելի չէր համոզել իրենց որ Կորպաչեւը բան մը չէր ծախած ոչ ոքի, թէ Խորհրդային Միութեան համակարգը սկսած էր ներքնապէս քանդուիլ Պերլինի պատին կառուցումէն յետոյ: Կորպաչեւի իշխանութեան օրերուն այդ գործընթացը արագացաւ. Կորպաչեւ փորձեց կասեցնել զայն բայց չի յաջողեցաւ որովհետեւ ուշ էր արդէն . թերեւս կրնար միայն դանդաղեցնել վայրէջքը , ուշացնելով վերջնական կործանումը, որը անխուսափելի դարձած էր: Հաւանաբար ան ճիշտ ըրաւ չփորձելով դանդաղեցնել այդ փլուզումը որովհետեւ ինչքան ձգձգուէր ու երկար տեւէր, այդքան աւելի կործանարար պիտի ըլլային հետեւանքները եւ յետոյ շատ աւելի դժուար վերակառուցումը: Կորպաչեւ ստացաւ 1990-ին Նոպելեան Խաղաղութեան մրցանակը իր կատարած դերին համար , որն էր թոյլ տալ բազմաթիւ երկիրներու, 70 տարի բռնատիրական վարչակարգի տակ ապրելէ ետքը, ունենալ իրենց անկախութիւնը, առանց արիւն թափելու: Այս մեծ իրագործում մըն էր: Լաւ պիտի ըլլար նաեւ որ անկախացած այս երկիրները, որպէս երախտագիտութեան արտայայտութիւն, կառուցած ըլլային Կորպաչեւի արձանը իրենց մայրաքաղաքներուն կեդրոնը:

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

ՊԵՐԼԻՆԻ ՊԱՏԸ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

ՏՕՆԵՐՈՒՆ ՄԵԾԱԳՈՅՆԸ՝ ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑԸ

Ատրպէյճան Կ՛աջակցի Փաշինեանին` Ընդդէմ Հայ Ազգայնականներու

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է