ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՍՓԻՒՌՔԻ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆ(ՆԵՐ) ԱԶԳԻ ԼԻՆԵԼԻՈՒԹԵԱՆ ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ ՕՐԱԿԱՐԳ ՈՒՆԻ՞Ն

0 0
Read Time:5 Minute, 2 Second

 

Յ. Պալեան

Երբ անցեալը չի լուսաւորեր ապագան, միտքը կը քալէ խաւարի մէջ:

Ալեքսիս տը Թոքվիլ, ԺԹ դար

ֆրանասացի քաղաքական իմաստասէր

 

            Հարցադրումը աւելի ճիշդ կ’ըլլայ եթէ ըսենք, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը կը մտածէ՞ եւ կը գործէ՞ որպէս Ամենայն Հայոց Պետութիւն, սփիւռք(ներ)ի ղեկավարութիւն(ներ)ը, յոգնակի համայնքային յանձանձումէ (gestion) անդին՝ Ամենայն Հայոց Ազգի եւ Պետութեան տեսիլք ունի՞ եւ անով կ’առաջնորդուի՞: Այս տեսիլքը պէտք չէ շփոթել զօրակցութիւն-բարեսիրութեան եւ սփիւռք-համայնքներու տեղական քաղաքական կեանքին մասնակցութեան եւ յաջողութիւններուն հետ:

            Հայաստանեան մամուլը հաղորդած էր, որ աճած է Հայաստանեան քաղաքացիութեան դիմում ընողներու թիւը: Հետաքրքրական պիտի ըլլար գիտնալ, թէ անոնց ո՞ր տոկոսը իրապէս այդ կ’ընէ հայրենադարձութեան համար: Հայրենադարձներու Հայաստան հաստատուելու, անոնց կացութիւնը եւ կեցութիւնը դիւրացնելու համար ծրագիր ունի՞ Պետութիւնը, թէ հայրենադարձը ինք այդ պիտի ընէ՝ իր միջոցներով: Հայրենադարձները պիտի նպաստե՞ն երկրի բնակեցման, թէ պիտի աճեցնեն Երեւանի բնակչութիւնը եւ երկնաքերերը:

            Այսօր փաստ է որ, քաղաքացիութիւն եւ հայրենադարձութիւն անհատական նախաձեռնութիւններ են, արդիւնք չեն քաղաքական եւ բնակեցման ծրագրի մը:

            Հարցը երրեակ է. երկիր մը ուժ կրնայ զգալ իր քաղաքացիներու թիւով, անոնք երկրին տիրութիւն կրնան ընել իրենց ներկայութեամբ. տնտեսութեան զարգացում, սահմաններու պաշտպանութիւն, ինքնութիւն եւ տարբերութիւն ճշդող լեզուով եւ մշակոյթով: Անհատական նախաձեռնութիւններով հայրենադարձութիւնը քաջալերելի ըլլալով հանդերձ միշտ մասնակի երեւոյթ պիտի մնայ, ազգի եւ հայրենիքի հզօրացման տեսանկիւնէ պիտի ունենայ համեմի արժէք: Այս ըմբռնումով պէտք է գնահատել հայրենադարձութեան ազգային-քաղաքական հիմնական խնդիրը:

            Այս հաստատումներէն մեկնելով, հարցումները պէտք է ուղղուին շեշտակի, առանց շահախնդրական, երեւելիապաշտական, քաղքենիական եւ ամբոխահաճական ճապկումներու, որոնք կը բնորոշեն իսկական յանձնառութենէ խուսափող եւ խիղճ հանդարտեցնող նախաձեռնութիւնները եւ ճառերը:

            Այսօր Պետութիւնը ինք իրապէս կոչ կ’ընէ՞ հայրենադարձութեան, բանիւ եւ գործով: «Բանիւ»ը թերեւս կ’ըլլայ, յանձնառութիւն չի պահանջեր: Պէտք է խօսիլ «գործով»ի մասին: Պետութիւնը ի՞նչ կ’ընէ հայրենադարձութիւնը քաջալերելու եւ հայրենադարձները ընդունելու համար: Իրողութիւնը հետեւեալն է. հայրենադարձներու կարեւոր տոկոսը կը կազմեն անկայուն եւ անապահով աշխարհագրակական շրջաններէ Հայաստան ապաստան փնտռող-գտնողները: Շատեր, աւելի մեծ համեմատութիւններով, այդ ապաստանը կը նախընտրեն գտնել Արեւմտեան երկիրներ, Ամերիկաներ, մինչեւ հեռաւոր Աւստլալիա եւ Նոր Զելանտա, ուր ժամանակ մըն ալ  պիտի շարունակեն «հայրենիք» երգել:

            Պետութիւնը կարենալ կոչ ընելու համար հայրենադարձութեան, պէտք է յառաջացնէ կազմակերպութիւն եւ ընծայէ դիւրութիւններ: Ցարդ կը ստացուի այն, որ հայրենադարձները մեծաւ մասամբ ինքնաբաւ են, հայրենիք կու գան իրենց միջոցներով, յաճախ նաեւ՝ պերճանքով, պետութիւնը մասնակից չէ հայրենադարձներու Հայաստան բնակութիւն հաստատելու ճիգին: Հայրենադարձը կը գտնուի նաեւ վարչական եւ զարմանալի կերպով լեզուական-ուղղագրական բարդութիւններու եւ զարտուղութիւններու դէմ յանդիման, օրինակ՝ անուանակոչումներու, որոնք զարմանալի փոփոխութիւններ կը կրեն: Հայրենի գրող Բակունցի անունը կը գրուի ԱԿՍԵԼ, սփիւռքահայու նոյն անունը կրողի անունը կը գրուի ԱՔՍԵԼ, սփիւռքահայ ՅԱԿՈԲները կը վերամկրտուին կ’ըլլան ՀԱԳՈՊ, ինչպէս նաեւ ՊԱԼԵԱՆը կ’ըլլայ ԲԱԼՅԱՆ: Միթէ՞ ՊԱԼՈՒՆի իշխաններու անունը այսպէս չէր գրուեր: Անցագրային վարչութիւնները քիչ մը պատմութիւն չե՞ն գիտեր, եւ գործը յանձնած են «կոմպիւտիրի բազային»… որ կ’որոշէ արեւմտահայու անուանումը:

            Կայ նաեւ տարածուած ըմբռնում մը, պետական, վարչական եւ ժողովրդական մտայնութեան մէջ, որ բոլոր սփիւռքահայերը հարուստ են, հետեւաբար նաեւ՝ հայրենադարձները: Ի հարկէ, այս թիւր ըմբռնումի տարածման մէջ դեր ունին «լաւ արձակուրդ վայելելու եկած շփացած տուրիստները»:

            Իսկ հրեշտակներու սեռը ճշդելու համար ընթացած բիւզանդական վէճերուն աւելի դիւրին կարելի է լուծում գտնել, քան երբ հայրենադարձը իր ունեցած-չունեցածով կ’ուզէ Հայաստան փոխադրուիլ, քանի որ կը պահանջեն աթոռներու կշիռը, դգալ-պատառաքաղներու թիւը եւ ծանրութիւնը, լրիւ ցուցակը: Իսկ հայրենադարձը, կամ այդ ցանկութիւնը ունեցողը չի գիտեր ո՞ր վարչութիւններուն եւ անոնց մասնագիտական ո՞ր գրասենեակներուն պէտք է դիմել: Եւ ինչպէս կ’ըսուի, կ’իյնայ թղթաբանութիւններու լաբիւրինթոսին մէջ:

            Ի վերջոյ Հայաստան հայկական պետութիւն է, եւ մեր ժողովուրդի իւրայատուկ կացութեան պարագային, ան պէտք է իրապէս ցանկացող ըլլայ հայրենադարձութեան իրագործումով, որ կոչուած է նաեւ իր հզօրացման ազդակ ըլլալու:

            Քաղաքական մեծ տեսաբան ըլլալու կարիք չկայ հասկնալու, որ հայրենի պետութեան համար առաջնահերթութիւն պէտք է ըլլայ, ըլլար, հայրենադարձութեան օրակարգը, ո՛չ թէ միայն հայ անհատի ընտրանքը:

            Ինչո՞ւ ցարդ չէ մտածուած Հայրենադարձութեան Նախարարութիւն մը ստեղծելու մասին, կամ առնուազն՝ Կոմիտէ, Սփիւռքի կառոյցներուն մասնակցութեամբ եւ համագործակցութեամբ: Հայրենադարձները արկածախնդիրներ չեն, որոնք պիտի երթան Ափաշներու կամ Ազդեկներու երկիրները, անոնք համահաւասար տէր են Հայաստանի, եւ վարչական անտեղի տաղտուկները եւ «կոմպիւտըրային բազա»յի կողմէ պարտադրուող զարտուղութիւնները չեն նպաստեր նոյնինքն հայրենադարձութեան յաջողութեան եւ հայրենադարձին՝ որպէսզի ան ինքզինք օտար երկիր մը եկած ըլլալու զգացումը չունենայ: Ընդհակառակն, բոլոր միջոցներով պէտք է ընել այնպէս՝ որ անոնք գրկաբաց ընդունուին:

            Հայրենադարձութեան զուգահեռ պէտք է ընթանայ երկրի բնակեցումը, որ կ’ենթադրէ քաղաքաշինութեան ծրագիր եւ հաղորդացկան միջոցներու զարգացում, որպէսզի Երեւանէն դուրս բնակավայրերը չհամարուին գաւառ, եւ քաղաքացիները ամէն կարիքի համար,- ուսում, բժշկութիւն, կեանքի որակ,- ստիպուած չըլլան ափ առնելԵրեւան: Երեւանէն 30 ք.մ. հեռու գտնուող Աշտարակը, Օշականը, Եղվարդը, մինչեւ Գորիս եւ Սպիտակ, չհամարուին անբաղձալի բնակավայրեր, մինչեւ իսկ Գիւմրի աշխատելով… մարդիկ չբնակին Երեւան:

            Հայրենադարձութիւնը ազգային-քաղաքական գիտակցութենէ բխող յանձնառութիւն է: Այդ ընելու համար պէտք է յաղթահարել բացասականութիւններ, ինչպէս քաղքենիացումով զանգուածներու համարկումը սպառողական ընկերութեան մէջ, որ գլխաւոր խոչնդոտներէն է հայրենադարձութեան: Ի հարկէ պէտք է խօսիլ նաեւ խորհրդային շրջանին զարգացած հակամարտութիւններու մասին, որոնց պատճառները երեւութապէս վերացած են, բայց մնացած են տարբերութիւնները, գգացական եւ մշակութային, քանի որ Հայաստանի եւ սփիւռքի մտածելու եւ աշխարհը ըմբռնելու եղանակները ընթացած են տարբեր ուղիներով:

            Հայրենահանուածներու սփիւռքի համար հոգեբարոյական բացասական ազդեցութիւն ունի վերանկախացումէն եւ անկէ առաջ տեղի ունեցած եւ շարունակուող արտագաղթը, որ հայրենալքում է: Թէեւ, խորհրդային մշակոյթ էր, որ Խորհրդային Մեծ Հայրենիքը բոլորին հայրենիքն էր, եւ ինչպէս միւս ժողովուրդները, հայերն ալ կրնային Իրքուցք կամ Վլատիվոսթոք երթալ եւ մնալ հայրենիքի մէջ: Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք, խորհրդային քաղաքացիներուն, նաեւ հայերուն համար, ամբողջ աշխարհը հայրենիք էր, եւ եղաւ արտագաղթ, որ ազգի տեսանկիւնէ, կրկնենք, հայրենալքում է: Ինչպէ՞ս սփիւռքի հայը պիտի մտածէ հայրենադարձութեան մասին, երբ Հայաստանի ծնունդ եւ Հայաստան պահած հայը կը լքէ հայրենիքը:

            Այս բոլոր բացասականութիւնները կան: Մտաւորականութիւն, ներսի եւ դուրսի ղեկավարութիւններ պարտաւոր են ազգային ճիշդ ուղի ցոյց տալ, խօսիլ ինքնութեան եւ շարունակութիւն ըլլալու մասին, քանի որ ընկերաբանական օրէնք է, յաջորդական պատշաճեցումները, սփիւռք(ներ)ը, վաղ թէ ուշ, պիտի առաջնորդեն այլանալու, օտարման:

            Այս հարցերը պէտք է քննուին, լուսաբանուին, գտնելով ժողովուրդէն լսուելու հնարը: Հիմնական ըմբռնումով մը պէտք է առաջնորդուիլ եւ առաջնորդել. սփիւռքը հայրենիք չէ, որ ան որպէս ազգ յաւերժանայ:

            Հետեւաբար, համահայկական ռազմավարութիւն պէտք է ըլլայ հայրենադարձութիւնը, զայն պէտք է կազմակերպել, եւ ղեկավարութիւնները իրենք պէտք է առաջնորդեն հայրենադարձութիւնը, ոչ միայն կազմակերպեն, այսինքն՝ վերադառնան, միայն խելքաբաշխութիւն չընեն: Ըլլան օրինակ եւ օրինակելի:

            Իմաստասիրութեան մէջ կը խօսուի ՕՐԻՆԱԿԻ ԱՐԺԷՔԻ ՄԱՍԻՆ: Պարզ խօսքով, ղեկավարութիւնները, էսթէպլիշմընթները, պէտք է հետեւին ՕՐԻՆԱԿԻ ԱՐԺԷՔԻ իմաստութեան, իրենք ալ վերադառնան:

            Հայաստան եւ սփիւռք պիտի մեծնա՞ն եւ պիտի իրականացնե՞ն հայրենադարձութիւնը: Այդ կ’ըլլայ մեր ժողովուրդի պատմական ՄԵԾ ՅԱՂԹԱՆԱԿԸ:

            Միշտ յիշելով, որ ՎԱՂԸ ՈՒՇ Է:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles