ԳԵՐԼՈՐՁՆԱՀՈՍՈՒԹԻՒՆ (HYPERSALIVATION)

0 0
Read Time:3 Minute, 16 Second

 

    Լորձունքի գեղձեր
Լորձունքի գեղձեր

 

Գերլորձնահոսութիւն (sialorrhea, hypersalivation, ptyalism) կը նշանակէ լորձունքի առատ արտադրութիւնը լորձնագեղձրու կողմէ: Ան կը յառաջանայ զանազան հիւանդութիւններու կամ ախտապատճառներու հետեւանքով:

Գերլորձնահոսութեան  մասին խօսելէ առաջ ամփոփ ձեւով անդրադառնալու ենք լորձնագեղձերու եւ լորձունքի արտադրութեան մասին:

Լորձունքը կ՛արտադրուի լորձնագեղձերու մէջ: Բնական պայմաններու մէջ ան շարունակ կ’արտադրուի եւ ապա կը հոսի բերնին մէջ: Մենք տեւաբար եւ անգիտակցաբար կը կլլենք բերնին մէջ գտնուած լորձունքը:

Լորձունքը կը պարունակէ ամիլէյզ (amylase) կոչուած խմորիչը (enzymu), որ կ՛օգնէ հացահատիկներու-օսլայի (starch) լուծումին բերնին մէջ, ինչպէս նաեւ կրածին եւ ֆոսֆոր, որոնք կարեւոր են ակռաներու կառոյցին եւ առողջութեան.

Լորձնագեղձերը կը գտնուին բերնին մէջ: Այս գեղձերը երկու տեսակ են՝ հիմնական եւ երկրորդական լորձնագեղձեր:

Հիմնական լորձնագեղձերը մեծ են չափով: Այս խմբաւորումին մաս կը կազմեն ունկնա-լորձնագեղձերը/ունկնագեղձերը (parotid glands), ենթածնօտային լորձնագեղձերը (submaxillary glands) եւ ենթալեզուային լորձնագեղձերը (sublingual glands):

Ունկնա-լորձնագեղձերը երկու հատ են, իւրաքանչիւրը կը գտնուի դէմքին մէկ կողմը, ականջի յառաջամասին եւ ծնօտին վրայ:

Ենթածնօտային լորձնագեղձերը դարձեալ երկու հատ են, իւրաքանչիւրը կը գտնուի լեզուին տակը, աջ եւ ձախ կողմերը եւ ծնօտին ետեւն ու տակը:

Ենթալեզուային լորձնագեղձերը բազմաթիւ են եւ կը գտնուին լեզուի տակը:

Երկրորդական մանր լորձնագեղձերը բազմաթիւ են եւ կը գտնուին քիմքի  ամբողջ տարածքին։

Լորձունքը ունի հիմնական դերեր՝

  1. Ան կ’օգնէ մարսողութեան: Նախնական մարսողութիւնը կը սկսի բերնին մէջ լորձունքին մէջ գտնուող ամիլէյզ խմորիչի միջոցաւ:
  2. Ան կակուղ, լպրծուն եւ սահուն կը պահէ ամբողջ բերնի լորձնաթաղանթը (mucous membrane) եւ արգելք կը հանդիսանայ բերնի չորութեան: Այս մէկը կարեւոր է, որպէսզի դիւրաւ խօսինք, ծամենք եւ կլլենք:
  3. Կը չէզոքացնէ բերնին մէջ գտնուող մանրէները, սունկերը եւ աւելորդ հիւթերը.
  4. Կը պաշտպանէ ակռաները փտումէ (decay).
  5. Կը վնասազերծէ (neutralize) բերնի թթուն.
  6. Կ՛օգնէ բերնի վէրքերուն շուտափոյթ ախտահարման եւ բերնի մակերեսի վերակազմութեան (regenerate).

Գերլորձնահոսութիւն կը յառաջանայ հիմնական եւ երկրորդական  ախտապատճառներով:

 

Հիմնական ախտապատճառներն են՝

  1.   Լորձնագեղձերու սուր եւ երկարատեւ-մնայուն մանրէական եւ ժահրային բորբոքում.
  2. Լորձնագեղձերու գերծաւալում՝ անորոշ պատճառներով:

 

Երկրորդական ախտապատճառներն են՝

  1. Գրգռիչ պատճառներ՝

–  Երկարատեւ ծամոնի գործածութիւն.

–  Որոշ կերակուրներու համը եւ հոտը.

–  Որոշ դեղեր.

–  Թունաւոր մետաղներ՝ սնթիկ, կապար եւ զարիկ (arsenic).

–  Միջատասպան թոյներ.

–  Լինդաբորբ (gingivitis) եւ բերնի զանազան բորբոքումներ-խոցեր:

Այս բոլորը կը գրգռեն լորձնագեղձերը եւ պատճառ կը դառնան լորձունքի

առատ արտադրութեան:

  1. Յղութիւն.
  2. Կարգ մը հիւանդութիւններ, օրինակ՝ կատղախտ (rabies) եւ լուսնոտութիւն (epilepsy):

 

Լորձունքը արտաթորուելէ ետք լորձնագեղձերու մէջ կը հոսի լորձնագեղձերու ծորաններէն եւ կը հասնի բերան: Սովորաբար եւ անգիտակցաբար բերնին մէջ գտնուած լորձունքը մենք կը կլլենք: Յաճախ լորձունքը կը կուտակուի բերնին մէջ: Այս տեղի կ՛ունենայ հետեւեալ ախտապատճառներով եւ հիւանդութիւններով՝

1.Կլլելու դժուարութիւն, որուն պատճառներն են՝

–  Նշկաբորբ (tonsillitis), որկրաբորբ (esophagitis), ըմբանաբորբ (pharyngitis), մակալեզուակի բորբոքում (epiglotitis).

–  Բերնի քիմիադարմանում(chemotherapy).

–  Նեարդային որոշ հիւանդութիւններ, ինչպէս՝  բարքինսընս-ի հիւանդութիւն (parkinson’s disease), զօրաւոր մկանաթուլութիւն (myasthenia gravis).

–  Որկորի ընդոծին խցում եւկերակրափողի լաւորակ ու վատորակ ուռեր.

  1. Ծնօտի կոտրուածք եւ վնաս.
  2. Դէմքի անդամալուծութիւն (facial paralysis):

 

Լորձունքի բերնէն դուրս հոսիլը կը կոչուի բերանալորձնավազք կամ բերանալորձնահոսք (drooling): Այս կը յառաջանայ հետեւեալ հիւանդագին եւ անբնական երեւոյթներով՝

1.Գերլորձնահուսութիւն, որուն մասին վերը խօսեցանք.

2.Բերնին մէջ լորձունքը պահելու դժուարութիւն, որուն պատճառներն են՝

–  Շրթունքներու մկանային տկարութիւն,

– Դէմքի մկաններու տկարութիւն եւ անդամալուծութիւն.

– Լեզուի շարժումներու նուազում եւ անդամալուծութիւն.

– Ընդոծին (congenital) եւ ոչ-ընդոծին լեզուի գերծաւաում.

– Ակռաներու յոռի նստուածք (malocclusion).

– Քիթի խցում.

Այս հինգ պատճառներով բերանը մշտապէս կը մնայ բաց եւ հոն կուտակուած լորձունքը կը հոսի բերնէն դուրս:

– Ուղեղային թերաճութիւն,

– Նեարդային կեդրոնական համակարգի որոշ հիւանադութիւններ.

– Ուղեղային կաթուած, (stroke):

 

Լորձունքի կուտակումը բերնին մէջ կրնայ յառաջացնել լորձունքի ներխժում խռչափողէն ներս եւ հոնկէ թոքեր ինչպէս նաեւ թոքատապ.

Երկարատեւ բերանալորձնաւազքի հետեւանքով տեղի կ՛ունենան կարգ մը բարդութիւններ, որոնցմէ կարեւորագոյններն են՝

  1. Շրթունքներու եւ բերնի շուրջի մորթի մաշում եւ բորբոքում.
  2. Մարմնական ընդհանուր ջրանուազում.
  3. Բերնի գարշահոտութիւն.
  4. Հոգեբանական-զգացական խանգարումներ՝ ամօթխածութիւն, ընկճուածութիւն, առանձնութիւն եւ ընկերային կեանքի խզում:

 

Գերլորձնահոսութեան,  բերնին մէջ լորձունքի կուտակման եւ բերանալորձնավազքի ախտաճանաչումը ինքնին բացայայտ է: Սակայն ախտաճանաչուելու է անոնց ախտապատճառները, որպէսզի յարմարագոյն  դարմանումի ձեւը որդեգրուի

 

Գերլորձնահոսութեան, բերնին մէջ լորձունքի կուտակման եւ բերանալորձնավազքի դարմանումը տեղի կ՛ունենայ դարմանելով անոնց ախտապատճառները: Սակայն մինչեւ ախտապատճառներուն ախտաճանաչումը գոյութիւն ունին կարգ մը դարմանամիջոցներ, որոնք կրնան օգտակար դառնալ, ինչպէս՝

  1. Որոշ դեղեր որոնք կը նուազեցնեն լորձունքի արտադրութիւնը լորձնագեղձերու մէջ.
  2. Գերգործող լորձնագեղձերու Ք ճառագայթային դարմանում.
  3. Լորձնագեղձերու վիրահատում եւ կամ անոնց ծորաններու (tubes) մասնակի ծորանակապում (tube ligation):

 

Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles