ՊԱՏՄԱԿԱՆ “ԿԵԶԻ“ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՊԱՐՏԷԶԻՆ ԹՆՃՈՒԿԸ

0 0
Read Time:7 Minute, 17 Second

gezi2  Պոլ­սոյ Պէյօղ­լու շրջա­նին մէջ գո­յու­թիւն ու­նե­ցող այս կտոր մը կա­նա­չու­թիւնը` “Կե­զի“ն, այս օրե­րուն կի­զա­կէտ դար­ձած է եւ մե­լան կը հո­սեց­նէ ամե­նու­րէք:

Հե­տաքրք­րա­կան է արագ ակ­նարկ մը նե­տել այս կտոր մը կա­նա­չու­թեան պատ­մա­կա­նին մա­սին:

Պոլ­սոյ ամե­նա­փոքր հան­րա­յին պար­տէզ­նե­րէն` “Կե­զի“ն նա­խա­պէս եղած  է զի­նո­ւո­րա­կան զօ­րա­նոց: Կա­ռուց­ուած 1806-ին, Օս­մա­նա­կան, ռու­սա­կան եւ հնդկա­կան ճար­տա­րա­պե­տա­կան ոճով, ան կը կրէր “Խա­լիլ Փա­շա“ զօ­րա­նոց անու­նը: 1909-ին բա­ւա­կան մը վնաս­ուե­լով, անոր կա­ռոյ­ցը մնաց ան­փո­փոխ, մին­չեւ 1936-ին, երբ օր­ուան նա­խա­գահ Մուս­թա­ֆա Քե­մալ Աթա­թուրք հրա­ւի­րեց հան­րա­ծա­նօթ ֆրան­սա­ցի ճար­տա­րա­պետ եւ քա­ղա­քի վե­րա­նո­րոգ­ման մաս­նա­գէտ Հան­րի Փրոսթ (1874-1959), որ­պէս­զի ու­նե­նայ իր ներդ­րու­մը:gezi b1

Հան­րի Փրոս­թի վե­րա­նո­րոգ­ման աշ­խա­տանք­նե­րը Պոլ­սոյ մէջ տե­ւե­ցին մին­չեւ 1951:

Ան որո­շած էր այս զօ­րա­նո­ցը վե­րա­ծել հան­րա­յին պար­տէ­զի: 1940-ին կա­տար­ուե­ցան շի­նա­րա­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րը, տեղ­ւոյն քա­ղա­քա­պետ Լութ­ֆի Քիր­տա­րի օրե­րուն:

Մինչ այդ, ար­դէն իսկ տա­րի­նե­րէ ի վեր պարպ­ուած զօ­րա­նո­ցը վե­րած­ուած էր մար­զա­դաշ­տի: Եւ այս­պէս, “Թաք­սիմ“ մար­զա­դաշ­տին վրայ, Թուրք­իոյ ոտ­նագն­դա­կի ազ­գա­յին հա­ւա­քա­կա­նը, իր անդ­րա­նիկ մի­ջազ­գա­յին պաշ­տօ­նա­կան հան­դի­պու­մը կա­տա­րեց, այս մար­զա­դաշ­տին վրայ, Ռու­ման­իոյ հա­ւա­քա­կա­նին դէմ, Հոկ­տեմ­բե­րի 26,1923-ին եւ ար­դիւն­քը աւար­տե­ցաւ 2-2 հա­ւա­սա­րու­թեամբ:

1943-ին, պաշ­տօ­նա­պէս աւար­տե­ցան հան­րա­յին պար­տէ­զին աշ­խա­տանք­նե­րը եւ նոյ­նինքն քա­ղա­քա­պետ Քիր­տա­րի ներ­կա­յու­թեամբ, կա­տար­ուե­ցաւ այս զբօ­սայգի­ին պաշ­տօ­նա­կան բա­ցու­մը: Անունն էր “Իս­մէթ Ինօ­նիւ“, ի յի­շա­տակ նա­խա­գա­հին, որ կա­ռա­վա­րած էր 1938-էն 1950: Այս կա­նաչ­ութիւնը կը տա­րած­ուէր մին­չեւ Մաշ­քա եւ Պոս­փո­րի ափե­րը:gezi b2

Հա­կա­ռակ շրջա­պատ­ուած իրարան­ցու­մին, այս այ­գին միշտ ալ հրա­պու­րած է Պոլ­սե­ցին, որ այդ օր­ուայ հեւքէն դուրս գա­լով, շա­րու­նակ կ՛այ­ցե­լէ “Կե­զի“ քա­նի մը վայրկ­եան հանգ­չե­լու եւ մա­քուր օդ շնչե­լու:

Պոլ­սոյ “Մար­մա­րա“ օրա­թեր­թը կը յայտ­նէ թէ այս այ­գին, ժա­մա­նա­կին իր մէջ կը նե­րառ­էր նա­եւ հայ­կա­կան հսկայ Սուրբ Յա­կոբ գե­րեզ­մա­նա­տու­նը:

Պատ­մա­կան տու­եալ­նե­րու հա­մա­ձայն` ԺԶ. դա­րուն, Սուլ­թան Սիւ­լէյ­ման այդ տա­րած­քը շնոր­հած էր հա­յե­րուն, որ­պէս վար­ձատ­րու­թիւն հայ խո­հա­րար Մա­նուկ Քա­րա­սէ­ֆէր­եա­նի կող­մէ իր կեան­քի փրկու­թեան դի­մաց:…Խո­հա­րա­րը մեր­ժած էր թշնամի­ին դա­ւին մեղ­սա­կից դառ­նալ եւ թու­նա­ւո­րել իր սուլ­թա­նը: Ու­րեմն, այդ հո­ղե­րը մօ­տա­ւո­րա­պէս չորս դար հա­յե­րու պատ­կա­նե­լէ եւ որ­պէս հայ­կա­կան գե­րեզ­մա­նա­տուն ծա­ռա­յե­լէ ետք, 1930-ական­նե­րու վեր­ջա­ւո­րու­թեան գրաւ­ուած են պե­տու­թեան կող­մէ եւ ամ­բող­ջու­թեամբ քանդ­ուած:

Այլ հե­տաքրք­րա­կան տե­ղե­կու­թիւն մըն ալ այն է թէ, Սուրբ Յա­կոբ գե­րեզ­մա­նա­տան մէջ, 1919-ին կանգ­նած է Հայ­կա­կան Ցե­ղաս­պա­նու­թեան զո­հե­րու յու­շար­ձան մը, որ իր տե­սա­կին մէջ առա­ջինն էր հա­մաշ­խար­հա­յին առու­մով: Այդ տա­րին, այդ նպա­տա­կով կազմ­ուած է յանձ­նա­ժո­ղով մը եւ մշակ­ուած է ոգե­կո­չում­նե­րու ծրա­գիր մը:

gezi3  Մինչ այդ, այս հա­ւաք­նե­րուն որոշ ցու­ցա­րար­ներ, “Կե­զի“ հան­րա­պար­տէ­զին տե­ղը նա­խա­պէս գո­յու­թիւն ու­նե­ցած հայ­կա­կան գե­րեզ­մա­նա­տան հար­ցը ար­տա­յայտ­ուե­լու կող­քին, նա­եւ ար­ծար­ծած են Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման հար­ցը: Ցու­ցա­րար­նե­րէն մէ­կը, խօ­սե­լով անց­եա­լը չմոռ­նա­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թեան մա­սին` ըսաւ.- Թաք­սի­մի հան­րա­յին պար­տէ­զը հայ­կա­կան գե­րեզ­մա­նա­տուն էԱյս զբօ­սայգի­ին տակ Հա­յե­րու ոս­կոր­ներ կանԱմ­բողջ երկ­րի հո­ղե­րուն տակ Հա­յե­րուՀա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ժա­մա­նակ զոհ­ուած­նե­րումեր եղ­բայր­նե­րուն ոս­կոր­ներն ենԱսոր պա­տաս­խա­նա­տուն Թուրք­իոյ հան­րա­պե­տու­թիւնն էՄե­զի դէմ ար­տաս­ուա­բեր կազ գոր­ծա­ծող­նե­րը 1915 թուա­կա­նին հա­րիւր հա­զա­րա­ւոր Հա­յեր սպան­նե­ցին:

Ան խօ­սե­ցաւ նա­եւ Հրանդ Տին­քի մա­սին, որուն ձայ­նը եղած է եղ­բայ­րու­թեան, խա­ղա­ղու­թեան, բա­րե­կա­մու­թեան ձայն եւ դա­տա­պար­տեց պե­տու­թիւնը, որ Տին­քը սպան­նած եւ ոճիրն ալ ան­պա­տիժ ձգած է:

Այ­նու­հե­տեւ, ցու­ցա­րար­նե­րը սկսած են վան­կար­կել` Բո­լորս Հրանդ ենքբո­լորս հայ ենք ու պա­հան­ջած են, որ “Կե­զի“ հան­րա­պար­տէ­զին փոք­րիկ փո­ղոց­նե­րէն մէ­կը ան­ուա­նա­կոչ­ուի Հրանդ Տին­քի անու­նով, որ­պէս­զի թուր­քե­րը իմա­նան, թէ պար­տա­կան են հա­յե­րուն` Հրանդ Տին­քին: Ապա, տեղ­ւոյն ներ­կա­նե­րը զբօ­սայգիի ձո­ղե­րէն մէ­կուն վրայ փակ­ցու­ցած են “Հրանդ Տինք Պո­ղո­տայ“ գրու­թիւնը:

Նշենք թէ անց­եալ շաբթ­ուայ ըն­թաց­քին պա­տու­րա­կու­թիւն մը այ­ցե­լեց  փոխ ­վար­չա­պետ Պիւ­լէնթ Արըն­չին եւ ներ­կա­յա­ցուց պա­հանջ­ներ, որոնք կը բաղ­կա­նան վեց են­թա­մա­սե­րէ.-

gezi b3– Թաք­սի­մի “Կեզի“ հան­րա­պար­տէ­զը պէտք է մնայ որ­պէս հան­րա­յին պար­տէզ: Պաշ­տօ­նա­պէս պէտք է յայ­տա­րար­ուի, որ այդ հո­ղա­շեր­տին վրայ որե­ւէ շի­նու­թիւն պի­տի չկա­տար­ուի:

– Աթա­թիւրք Մշա­կոյ­թի Կեդ­րոնի փլուզ­ման ծրա­գի­րը ան­մի­ջա­պէս պէտք է առ­կախ­ուի եւ փլու­զու­մէն պէտք է հրա­ժա­րիլ:

– Պաշ­տօ­նազր­կել բո­լոր այն պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րը, գլխա­ւո­րու­թեամբ Պոլ­սոյ, Ան­գա­րա­յի, Հա­թա­յի կու­սա­կալ­նե­րուն ու Ապա­հո­վու­թեան տնօ­րէն­նե­րուն, որոնք բո­ղո­քար­կու­նե­րու վրայ բիրտ ուժ կի­րար­կե­լու հրա­հանգ տուին, եր­կու հոգիի մահ­ուան ու հա­րիւ­րա­ւոր­նե­րու վի­րա­ւոր­ուե­լուն պատ­ճառ դար­ձան:

– Ար­գի­լել ար­ցուն­քա­բեր ռում­բի կամ նման նիւ­թե­րու գոր­ծա­ծու­թիւնը:

– Ազատ ար­ձա­կել բո­լոր անոնք, որոնք այս ցոյ­ցե­րու հե­տե­ւան­քով հսկո­ղու­թեան տակ առն­ուած են: Իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը պէտք է ապա­հո­վու­թիւն տան, որ անոնց դէմ հե­տապն­դում պի­տի չկա­տար­ուի:

–          Իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը պէտք է ջնջեն Թուրք­իոյ բո­լոր քա­ղաք­նե­րուն գլխա­ւոր հրա­պա­րակ­նե­րուն վրայ հա­ւա­քոյթ­ներ ու ցոյ­ցեր կազ­մա­կեր­պե­լու ար­գել­քը, այդ հրա­պա­րակ­նե­րը պէտք է բաց­ուին կար­ծի­քի ազա­տու­թեան ու ար­տա­յայ­տու­թեան:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles