ՉՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԵԼՈՒ ՎԱԽՈՎ ՉԱՐՏԱՅԱՅՏՈՒՈՂ ՄՏԱՒՈՐԱԿԱՆ ԿԻՆԸ

Յ. Պալեան Համաձայն չեմ ձեր ըսածին, բայց մինչեւ մահ պիտի պայքարիմ, որպէսզի դուք իրաւունք ունենաք այդ ըսելու* Վոլթէր Երեւան, թատրոնի մուտքին, հանդիպեցայ իր ժամանակը Երեւանի եւ Պէյրութի միջեւ բաժնող մտաւորական տիկինի մը: Խօսեցանք այլազան հարցերու մասին: Դժգոհութիւններ ունէր Լիբանանի մշակութային կեանքէն: Այդ զրոյցը զիս կրկին մղեց մտածելու խօսքի եւ մամուլի ազատութեան մասին, նաեւ՝մշակոյթի, գրականութեան, գրողի եւ յարակից հարցերու: Եթէ այդ մտաւորական տիկինը դժգոհութիւն ունի, կը նշանակէ, որ կ’ուզէ քննադատել: Բայց եթէ մենք կ’ապրինք Վոլթէրի «Քանտիտ»ի աշխարհին մէջ, «ուր ամէն բան լաւ է աշխարհներու լաւագոյնին մէջ», քննադատութիւնը խանգարող բնոյթ կ’ունենայ: Հետեւաբար, մտաւորական կինը, որ ժողովուրդին եւ հաւաքականութեան թշնամի չէ, կը մտնէ համակարգին մէջ եւ չ’արտայայտուիր: Այդ վերաբերումը, ի հարկէ, հարց չի լուծեր, ալիք չի ստեղծեր: Այսինքն՝ ակամայ կը նպաստէ լճացման: Երբ ըսի իրեն, որ պէտք է գրէ եւ խօսի, համակերպածի տխրութեամբ ըսաւ՝ «չեն հրատարակեր»: Չհրատարակելու պատճառաբանութիւնն ալ յստակ է. պէտք չէ խրտչեցնել, պէտք չէ յուսահատեցնել, բացասական պէտք չէ ըլլալ: Բայց եթէ այդ մտաւորական կինը չարտայայտուի, իր մտածումները չբաժնէ ընթերցողին հետ, ժողովուրդին հետ, ինչպէ՞ս կը զարգանան բարեկարգումը, որակը, աւելի լաւին ձգտումը, մէկ խօսքով՝ ինչպէս կը յառաջդիմէ հաւաքականութիւնը: Քանի որ սփիւռքներու հաղորդակցական միջոցները (մետիա) ենթակայ են այս կամ այն կողմին, «սեփական կողմ»ի նախաձեռնութիւնները չեն քննադատուիր: «Միւս կողմ»ի նախաձեռնութիւններն ալ չեն քննադատուիր, համախոհական հանդարտութիւնը չխանգարելու համար: Ես պիտի չըսեմ, թէ ի՞նչ էին մտաւորական տիկինին դժգոհութիւնները: Ան ինքզինքին պէտք է շնորհէ ազատ արտայայտուելու յանդգնութիւնը եւ հաղորդամիջոցը պատնէշ պէտք չէ կանգնէ: Հարցը անհատի մը չի վերաբերիր, բացառիկ պարագայ չէ: Ոմանք կը շրջանցեն «չհրատարակուելու» արգելքը, եւ զանազան ձեւերով կ’օգտագործեն համացանցը, յաճախ ազատութիւնը վերածելով անորակի, անպարկեշտութեան: Այս վերջին պարագային ըսուածը կը յամենայ «ասէ-կոսէ»ի սահմաններուն մէջ: Հիացումով ֆրանսական նոյն թերթին մէջ, ան ըլլայ «աջ» թէ «ձախ», կարդացած եմ քաղաքական տարբեր ուղղութիւններու պատկանող ղեկավարներու ստորագրած էջերը, հակընդդէմ կարծիքներ յայտնելով: Ինչպէ՞ս կրնայ լուսաբանուիլ հանրային կարծիքը, երբ թերթը, ձայնասփիւռը կամ հեռատեսիլը օրնիբուն կը հոլովէ նոյն կարծիքները, անգիտանալով այլ ճշմարտութիւններ: «Այլ»երով լուսաբանուած ընթերցողը միայն կրնայ ճիշդ կողմնորոշուիլ: Հաղորդակցական միջոցը, ի հարկին կրնայ տեղ տրամադրել «Ազատ Բեմ» սիւնակի մէջ: Կը յիշեմ պարագայ մը: Հայ գրող մը նամակ գրած էր եւ նամակին մէջ գրած էր, թէ գիտէր որ այդ նամակը պիտի չհրատարակուէր: Նամակին հրատարակուիլը իր մտաւորականի իրաւունքն էր: Անոր պատասխանել՝ խմբագրին իրաւունքը: Հրատարակել եւ պատասխանել պէտք է համարել երկխօսութիւն, որ դարպասն է ճշմարտութեան հասնելու: Գիւտարար եւ յանձառութիւն մերժող ինքնակոչիկ քաղաքագէտներ կան, որոնք օր մը յանկարծ կը կարծեն գտած ըլլալ «ալշիմիստ»ներու «հրաշագործ քարը»՝ որ կապարը պիտի վերածէ ոսկիի, եւ կը յայտարարեն, թէ թուրքին հետ երկխօսութիւն պէտք է ընել, երբ մենք ներազգային երկխօսութիւնը դժուարութեամբ կ’ընդունինք: Մեծն Սոկրատի մայրը դայեակ էր, ինք ալ կ’ըսէր, թէ գաղափարներու ծնունդի դայեակ է, իր հռչակաւոր maտeutique-ը: Մեր զանազանութիւնները եւ անցեալի ու ներկայի բանավէճերը (երբեմն ալ կագ ու կռիւները) գաղափարներու հասունացում կ’ըլլային, նոյն էջին վրայ կարդայինք կամ նոյն ալիքներու վրայ լսէինք տարբեր կարծիքներ, մտածելով այն մասին, որ ոչ թէ վարձկան գրիչները կամ դիւանակալներն են իրաւ, այլ ժողովուրդն է դատաւոր, իր ընդոծին ողջմտութեամբ: Պատահա՞ծ է, որ ներկայացման մը կամ երգահանդէսի առիթով, մարդիկ դժգոհութեամբ մեկնին սրահէն ներկայացումը չաւարտած: Նման դէպք տեղի չ’ունենար ընկերահամակրական կամ կողմնապաշտական նկատումներով: Եթէ յիշուած մտաւորական տիկինի յօդուած(ներ)ը հրատարակուին, ան իր դատելու իրաւունքով ներկայ կ’ըլլայ հանրային կեանքին մէջ եւ հանրութիւնն ալ յաճախ ճապաղ գովերգանքէ տարբեր բան կը լսէ: Նման վերաբերում խօսքի եւ կարծիքի ազատութեան իրաւունքի կենսագործում կ’ըլլայ, փաստը ժողովրդավարականօրէն հասուն ընկերութեան: Չեմ գիտեր, թէ այդ մտաւորական տիկինը պիտի արտայայտուի՞, եթէ արտայայտուի մեր «կողմեր»ու պատկանող հաղորդակցական միջոցները (media), յարգելով խօսքի ազատութիւնը, պիտի հրապարակե՞ն իր միտքերը: Ոչ միայն իրեն համար, այլ որպէսզի տեղի ունենայ սոկրատեան հայկական maïeutique-ը: Իսկ երբ հաղորդակցական միջոցներուն տիրութիւն կ’ընեն նեղմիտներ, անգրագէտներ, փառատենչիկներ, ժողովուրդին համար օդի եւ ջուրի չափ կարեւոր խօսքի ազատութիւնը կը խեղդուի եւ maïeutique-ը տեղի չ’ունենար: Եւ ինչո՞ւ զարմանալ, որ գաղափարները կը ճապաղին կարգախօսներու մէջ: * “Je ne suis pas d’accord avec ce que vous dites, mais je me battrai jusqu’à la mort pour que vous ayez le droit de le dire”. Voltaire * “Je ne suis pas d’accord avec ce que vous dites, mais je me battrai jusqu’Ո la mort pour que vous ayez le droit de le dire”. Voltaire

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

ՉՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԵԼՈՒ ՎԱԽՈՎ ՉԱՐՏԱՅԱՅՏՈՒՈՂ ՄՏԱՒՈՐԱԿԱՆ ԿԻՆԸ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Համով Պաղպաղակ, Անհամ «Բարբարակ». Տառացի Տառադարձութեան Տառապանքը

Խորհուրդներուս Աշխարհէն…«ՏԱՐԵԴԱՐՁ»-Ս…

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է