ՈՂՋՈՅՆ ՄԱՅԻՍԻ 28-ԻՆ՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ Ա. ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ 104-ԱՄԵԱԿԻՆ

0 0
Read Time:8 Minute, 4 Second

Բժիշկ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ

Շնորհաւոր ըլլայ ողջ հայութեան Մայիսի 28-ը՝ Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան 104-ամեակը:
Մայիս 28-ը հայոց պետականութեան վերածնունդի խորհրդանիշն է: Ան հայ ժողովուրդի փառապանծ սխրանքն է:
Ամէն տարի մայիս 28-ին համայն հայութիւնը թէ՛ Հայաստանի, թէ՛ սփիւռքի եւ Արցախի մէջ կը տօնէ Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան օրը:
Հարկ է, որ հակիրճ ձեւով անդրադառնանք պատմական այս մեծ իրագործումին:
14-րդ դարու վերջերը Հայաստանը կորսնցուց իր պետականութիւնը, ազատութիւնը եւ անկախութիւնը: Այս թուականէն սկսեալ հայ ժողովուրդի եւ Հայաստանի ստրկութիւնը եւ մութ պատմաշրջանը տեւեցին մօտ 600 տարի: Հայ ժողովուրդը ամբողջ 600 տարիներ ապրեցաւ ստրկութեան, զրկանքի, տառապանքի եւ բնաջնջումի արհաւիրքը: Ամբողջ հայութիւնը ապրեցաւ ազգային քաղաքական մահաքունի վիճակ մը՝ մինչեւ 19-րդ դարու վերջերը: Ան թիրախ դարձած էր հիւսիսէն եւ հարաւէն՝ Ռուսաստանին եւ Թուրքիոյ յարձակումներուն: Այս բոլորին հետ մէկտեղ հայ ժողովուրդը չհաշտուեցաւ իր ազգային իրաւունքներու կորուստին: Ան մնաց աննկուն եւ տոկուն եւ իբրեւ բնական հետեւանք՝ հայ ժողովուրդի ծոցէն ծնան հայ ազատատենչ կուսակցութիւնները, որոնց նպատակն էր ազատագրել հայ ժողովուրդը ստրկութենէն, պաշտպանել հայ ժողովուրդը, հայ եկեղեցին եւ հայրենիքը:
Այս իրադարձութիւններու ընթացքին թուրքերը գործադրութեան դրին իրենց հրէշային ծրագիրը 1915-ին՝ հայ ժողովուրդի ջարդ-բնաջնջումը: Նահատակուեցան յայտնի դէմքեր, տաղանդաւոր գրողներ, հռչակաւոր լրագրողներ ու բժիշկներ: Ասոր յաջորդեցին գաւառներու մէջ կողոպուտն ու թալանը, առեւան-գումներն ու սպանութիւնները: Տեղի ունեցաւ աննախընթաց Հայոց ցեղասպանութիւնը: Հայ ժողովուրդի մնացորդացը ուղղուեցաւ դէպի արաբական անապատները: Տարագրուեցաւ ամբողջ հայութիւնը՝ առանց խտրութեան: Բնաջնջուեցաւ հայութեան կարեւորագոյն մէկ մասը: Յառաջացաւ հայ սփիւռքը:
Հայոց ցեղասպանութեան ընթացքին հայ ժողովուրդը կորսնցուց իր նիւթական, մարդկային, մշակութային եւ հողային հարստութիւնը, կորսնցուց մէկուկէս միլիոն մարդ եւ պատմական Հայաստանի մեծ մասը: Հայ ժողովուրդը տեղ-տեղ հեռոսական կռիւներ մղեց, դիմադրեց թուրք բռնակալութեան եւ ստեղծեց աննախընթաց հերոսամարտեր: Տեղի ունեցան Վանի, Շապին Գարահիսարի, Սուէտիոյ եւ Ուրֆայի հերոսամարտերը:
Սեւ Ապրիլ 24-էն ետք, երբ ոխերիմ թշնամին՝ թուրքը կը կարծէր, որ վերջ կրնար տալ նաեւ փոքր Հայաստանին եւ ոչնչացնել վերջին հայը` հայ ժողովուրդը՝ գիտակից իր ազգային ինքնորոշման իրաւունքին, իր բոլոր հատուածներով եւ հոսանքերով մարտնչեցաւ վճռակամութեամբ, դարձաւ ապառաժեայ բռունցք եւ անցաւ ինքնապաշտպանութեան:
Հայը կռուեցաւ Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի եւ Ղարաքիլիսէի մէջ: Ճգնաժամային օրեր էին: Հայկական բանակը տարբեր ճակատներու վրայ կը ճակատէր թշնամիին դէմ, սակայն դէմ յանդիման էր ամէն տեսակի դժուարութիւններու: Հայ ժողովուրդը կը հետեւէր հայկական բանակի դիմադրութեան եւ կը լսէր անոր ղեկավարներուն կոչերը։ Ահաւասիկ երկու յատկանշական կոչեր ուղղուած հայ ժողովուրդին.

Առաջին՝
Զօրավար Սիլիկեանի կոչը այդ օրհասական օրերուն՝ հայ ժողովուրդին, 5 Մայիս 1918-ին.

«Հայե՛ր, շտապեցէ՛ք հայրենիքն ազատելու:
«Հասած է պահը, երբ իւրաքանչիւր հայ, մոռնալով իր անձնականը, յանուն մեծ գործի` հայրենիքի փրկութեան եւ իր կնոջ ու աղջիկներու պատուի պաշտպանութեան, պիտի գործի դնէ իր վերջին ճիգը` թշնամին հարուածելու համար:
«Մենք չէինք ուզեր կռուիլ, յանուն խաղաղութեան ու հաշտութեան պատրաստ էինք ընդառաջ երթալու ամէն տեսակ զոհողութիւններու, սակայն մեր անմարդ թշնամին կ՛ընթանայ իր ծրագրած ուղիով. ան, ըստ երեւոյթին, ստրկացնել կþուզէ մեզ, բայց, իրօք, կþուզէ ոչնչացնել մեր բազմաչարչար ազգը: Բայց քանի որ պիտի ոչնչանանք, աւելի լաւ չէ՞, որ զէնքը ձեռքերնիս փորձենք պաշտպանել մենք զմեզ: Գուցէ յաջողինք կռուով ձեռք բերել ապրելու իրաւունքը:
«Իսկ որ մենք կարող ենք պաշտպանուիլ, այդ ցոյց տուին վերջին կռիւները, ուր մեզմէ թուով գերազանց թշնամին նահանջի կը դիմէ մեր հերոսական գրոհի առաջ:
«Հարկաւոր է ճիգ մը եւս, եւ թշնամին վռնտուած կþըլլայ մեր երկրի սահմաններէն, ուր մեր պապերն ու հայրերը երկար տարիներ արիւն-քրտինքով աշխատած են՝ գէթ կերպ մը հայթհայթել իրենց օրուան ապրուստը:
«Հայե՛ր, ժամանակը չի դանդաղիր: Մինչեւ յիսուն տարեկան բոլոր տղամարդիկ պարտաւոր են զէնք վերցնելու, եւ ես կը պահանջեմ ձեր բոլորէն՝ ներկայանալ ձեր զէնքերով ու փամփուշտներով` հայրենիքի պաշտպանութեան համար:
«Հայուհինե՛ր, յիշեցէ՛ք 5-րդ դարու փափկասուն տիկնանց, որոնք ոգեւորեցին իրենց ամուսինները Մեծ գործի` անմահ Վարդանի կռիւներու ժամանակ, հետեւեցէք անոնց օրինակներուն, եթէ չէք ուզեր, որ ձեր պատիւը ոտնահարուի, խրախուսեցէ՛ք զանոնք ու արհամարհեցէ՛ք այն վախկոտները, որոնք զանազան պատրուակներով կը խուսափին ճակատ գալէ: Հաւաքեցէ՛ք ռազմամթերք, հաց, հագուստ եւ ուրիշ մթերքներ…
«Ես խորապէս համոզուած եմ, որ իմ այս կոչը անարձագանգ պիտի չմնայ,- եւ երկու-երեք օրուայ ընթացքին կը կազմակերպուի այնպիսի քաջարի զօրաբանակ մը, որուն կը յաջողուի վռնտել թշնամին հայրենի հողի սահմաններէն եւ ապահովել հայ ժողովուրդի գոյութիւնը:
«Յանուն բազմաչարչար հայ ժողովուրդի ֆիզիքական գոյութեան, յանուն ոտնակոխ եղած ճշմարտութեան՝ ոտքի կանգնեցէ՛ք: Դէպի՛ սրբազան պատերազմ»:

Երկրորդ՝
Հրամանատար Նազարբէկեանի կոչը հայ ժողովուրդին՝ թրքական արշավանքին դէմ համազգային ճակատ ստեղծելու անհրաժեշտութեան մասին, 25 Մայիս 1918.

«Հայե՛ր, ծանր փորձութիւններ կþապրի մեր ժողովուրդը: Տաճկական բազմադարեան ստրկութիւնէ ետք մեր ժողովուրդը հասկցաւ, որ այդպէս շարունակել այլեւս կարելի չէ եւ վճռեց կա՛մ զէնքը ձեռքին նուաճել իր ազատութիւնն ու ստեղծել իրեն համար երջանիկ ապագայ եւ կամ պատուով մեռնել…
«Տաճիկները ամենաբարբարոս կերպով խախտեցին հաշտութեան բանակցութիւններն ու կնքուած զինադադարը. անոնք, օգտուելով զինադադարէն, առանց նախազգուշացնելու, անսպասելի կերպով հարձակեցան ու գրաւեցին Ալեքսանդրապոլը: Այս բանը վերջնականապէս քայքայեց մեր զօրքը, եւ զինուորները, ձգելով իրենց շարքերը, անկանոն կերպով փախան իրենց տուները` ձգելով բախտի բերմունքին բոլոր մեր պահեստներն ու ամբողջ ռազմամթերքը: Կը թուէր, թէ ամէն ինչ կորած է, եւ նենգ թշնամիին կը մնայ միայն շարունակել իր յաղթական ընթացքը դէպի երկրի ներսը` ստիպելով հայ ազգաբնակչութեանը գաղթել իր բնակավայրերէն եւ կորսնցնել իր ամբողջ ունեցուածքը:
«Եթէ դուք կը ցանկանաք ազատել ձեր ընտանիքներն ու ունեցուածքը, եթէ չէք ցանկար ապրիլ աւելի վատթար ստրկութեան մէջ, քան այն, որ դարերու ընթացքին կրած են մեր եղբայրները տաճիկ կառավարութեան լուծի տակ, եթէ չէք ուզեր, որ ամբողջ հայութիւնը կորչի, եկէ՛ք բոլորդ, ով զէնք կրելու ընդունակ է, եկէ՛ք ձեր զէնքով ու փամփուշտներով, վերցուցէ՛ք ձեզի հետ հինգ օրուան ուտելիքեղէնի պաշար, մինչեւ որ կարելի ըլլայ զօրքի կանոնաւոր պարենաւորումը կազմակերպել:
«Լաւ գիտցէք, որ եթէ այժմ զէնքով չկարողանանք պաշտպանել մեր ազատութիւնն ու ունեցուածքը, ապա մենք արժանի չենք գոյութիւն ունենալու որպէս ինքնուրոյն ժողովուրդ, եւ այն ժամանակ վա՛յ մեզ ու մեր հետնորդներուն: Մեր որդիներն ու թոռները միայն անէծքով կը յիշեն մեզ: Մենք յոյսը պէտք է դնենք միմիայն մեր սեփական ուժերու վրայ, եւ եթէ այժմ առանց ժամանակ կորսնցնելու չօգնենք մեր զօրքին, չլրացնենք մեր շարքերը զինուորներով ու չմատակարարենք զայն անհրաժեշտ մթերքներով, մենք կորած ենք: Լա՛ւ իմացէք, որ եթէ այժմ զէնքով չնուաճենք մեր ազատութիւնն ու չստեղծենք մեզի համար երջանիկ ապագայ, այլեւս երբեք չի յաջողուիր այդ բանը ո՛չ մեզի եւ ո՛չ մեր սերունդներուն»:
Հայ ժողովուրդը ականջալուր այս կոչերուն՝ բերաւ իր մասնակցութիւնը սրբազան գործին՝ լինելութեան ռազմավարութեան:
Հայ ժողովուրդը իր աննկուն բանակին հետ ոտքի կանգնեցաւ, յարութիւն առաւ եւ կերտեց Մայիս 28-ը՝ ազատ Անկախ Հայաստանը:

Հայը շահեցաւ ապրելու իրաւունքը իր հողին վրայ, իր հայրենիքին մէջ ազատ եւ անկախ: Հայ ժողովուրդը ունեցաւ իր հանրապետութիւնը, իր պետականութիւնը՝ աղքատութեան, հալածանքի, սովի, հիւանդութեան եւ աւերակներու մէջ: Շուտով, ընկերային, մշակութային, տնտեսական եւ քաղաքական շօշափելի բարեկարգումներ տեղի ունեցան, ու շատ կարճ ժամանակի մէջ Հայաստան ամրապնդուեցաւ այնքան, որ այլեւս համարձակօրէն կարող էր կանգնիլ քաղաքական ասպարէզի վրայ եւ իր խօսքը ըսել համայն աշխարհին:
Ազատ, անկախ Հայաստանը գոյատեւեց միայն երկուքուկէս տարի: Ան նուէր չտրուեցաւ մեզի, այլ հայ ժողովուրդը իր բանակով եւ խելացի ղեկավարներով ձեռք բերաւ զայն՝ նուաճումներով, պայքարով, անհաւասար կռիւներով, արիւնոտ ու հերոսական ֆետայական մարտնչումներով: Երկուքուկէս տարուան անկախութեան ընթացքին եռագոյնը ծածանեցաւ ամբողջ հայրենիքի տարածքին՝ իբրեւ խորհրդանիշը հայկական պետականութեան: Հայ ժողովուրդը տէր դարձաւ իր ազգային, քաղաքական, տնտեսական, մշակութային, ընկերային եւ զինուորական ճակատագրին: Ազատ էր հայ ժողովուրդը, ուրախ էր հայ մարդը: Սակայն երկար չտեւեց այս ուրախութիւնը: Սեւ ամպեր պատեցին Հայաստանի կապոյտ երկինքը: Ազատ, անկախ Հայաստանը դարձաւ Խորհրդային Հայաստան: Հաստատուեցաւ ռազմական կոմունիզմը եւ սկսան բռնագրաւումները, ձերբակալութիւնները, սպանութիւնները, աքսորը, գնդակահարութիւնները, եւ այլ արարքներ: Վարչակարգի փոփոխութեամբ, փոփոխութեան ենթարկուեցաւ նաեւ Հայաստանի ազգային ու պետական եռագոյն դրօշը: Ազատ, անկախ Հայաստանի ղեկավարութեան հետ եռագոյն դրօշն ալ բռնեց գաղթի ճամբան եւ եղաւ սփիւռք:
Սփիւռքը սրտբաց եւ հեռատեսութեամբ հիւրընկալեց, ընդունեց աքսորեալ ազատ, անկախ Հայաստանի հիմնադիրներէն շատերը: Սփիւռքը ամբողջական հաւատքով ու համոզումով տէրը կանգնեցաւ այս աքսորեալ ղեկավարներուն եւ հիմնադիրներուն սրբազան սկզբունքներուն՝ հաւատալով, որ «վերադարձը դէպի հայրենիք», դէպի հայրենի հող պիտի չուշանայ, արդարութիւնը պիտի վերահաստատուի, եռագոյնը պիտի բարձրանայ ու ծածանի հայրենիքի հողին վրայ, հայը ինքը պիտի որոշէ իր կեանքի ճանապարհը՝ իր սեփական հողին վրայ, իր սեփական երկինքին տակ եւ իր սեփական մշակոյթով:
Հայրենիքի մէջ կարելի չէր արմատախիլ ընել մայիս 28-ի կարգախօսը եւ գաղափարաբանութիւնը: Հայ ժողովուրդը հայրենիքի մէջ կառչած մնաց իր ազգային համոզումներուն, իտէալներուն եւ սկզբունքներուն: Տարուէ տարի ուռճացաւ Մայիս 28-ի ոգին, արմատներ նետեց ժողովուրդի լայն զանգուածներուն մէջ: Հաւատաւոր հայրենի ժողովուրդը տոկաց բոլոր անմարդկային դժուարութիւններուն եւ հալածանքներուն ու տաժանակիր քաղաքական, տնտեսական, ընկերային բոլոր պայմաններուն:
Սեւրի դաշնագիրը, որ ստորագրուեցաւ 1920 Օգոստոս 10-ին, Հայաստանի անկախութեան կապուած միջազգային կարեւոր փաստաթուղթը եղաւ: Առաջին անգամ ըլլալով Սեւրի մէջ ազատ, անկախ Հայաստանի ներկայացուցիչները նստան ազատ ազգերու կողքին՝ հայ ժողովուրդի պատմական իրաւունքները պահանջելու համար: Առաջին անգամ ըլլալով մեծ պետութիւնները ճանչնալով այդ իրաւունքները՝ ստորագրեցին Սեւրի դաշնագիրը, որ կոչուած էր հայերուն վերադարձնելու իր պապենական հողերը: Այս միջազգային դաշնագրին կնքումով Հայաստանի գոյութիւնը կը ստանար նաեւ իրաւական բնոյթ: Սակայն հետագային դաւադրաբար ստորագրուած Լոզանի դաշնագիրը եկաւ հարուածեց հայ ժողովուրդի ազգային ակնկալութիւնները: Սեւրի դաշնագիրը մոռցուեցաւ հայ ժողովուրդին թշնամիներուն եւ մեծ պետութիւններուն կողմէ:
Խորհրդային կարգերու փլուզումով 1991-ին հայ ժողովուրդը երկրորդ անգամ ըլլալով վերատիրացաւ իր ազատութեան եւ անկախութեան: Հռչակուեցաւ Հայաստանի երկրորդ ազատ անկախ հանրապետութիւնը, որ կը գոյատեւէ մինչեւ այսօր: Եռագոյն դրօշը ծածանեցաւ ամբողջ Հայաստանի տարածքին: Ազատ ու անկախ հայրենիքի քայլերգը ղօղանջեց բոլորին ականջին: Հայրենիքը ունեցաւ բարգաւաճ տնտեսութիւն եւ մեծ իրագործումներ: Սակայն շատ ու շատ իրագործելի աշխատանքներ կը մնան սպասողական վիճակի մէջ:
1991-էն մինչեւ օրս Հայաստան ունեցաւ հինգ նախագահներ եւ իրերեյաջորդ վարչապետներ:

Ներկայիս Հայաստան կ՛ապրի քաղաքական տագնապալից իրադարձութիւններ: Հայաստանի քաղաքական երկնակամարը մշուշապատ է եւ սեւ ամպերով կուտակուած: Կացութիւնը ահազանգային է եւ ճակատագրական: Հարկ է, որ հայրենի ղեկավարութիւնը զգաստանայ եւ գործէ մայիս 28-ի ոգիով: Հայ ժողովուրդը չի կրնար յուսահատիլ եւ չի կրնար նահանջել: Միայն հայ ժողովուրդը կը հանդիսանայ իր ազատութեան ու անկախութեան իրական, դրական եւ կարեւոր կռուանը, ազդակը եւ ուժը:
Վա՛յ բոլոր անոնց, որոնք կը մոռնան Սարդարապատի մարտնչումով իրագործուած մայիս 28-ը՝ ազատ, անկախ Հայաստանի Հանրապետութեան ստեղծումը: Թող ողջ հայութիւնը ականջալուր ըլլայ Պարոյր Սեւակի «Սարդարապատ»-ին որ կ՛ըսէ.

«Երբ չի մնում ելք ու ճար,
Խենթերն են գտնում հնար,
Այսպես ծագեց, արեգակեց
Սարդարապատի մարտը մեծ:
Զանգե՛ր, ղօղանէք,
Սրբազան քաջերին կանչէք
Այս արդար պատից:
Սերունդնե՛ր, դուք ձեզ ճանաչէք
Սարդարապատից:

Աւարայրից ջանք առանք,
Այստեղ մի պահ կանգ առանք,
Որ շունչ առած՝ շունչներս տանք
Սարդարապատի պատի տակ:

Բայց մենք չընկանք, մենք միշտ կանք,
Մենք չհանգանք՝ դեռ կգանք,
Երբ տան զանգը, ահազանգը,
Որ մեր հոգու պարտքը տանք:

Կեցցե՛ն Մայիս 28-ը եւ Մայիս 28-ի
ռահվիրանները:
Կեցցէ՛ ազատատենչ հայ ժողովուրդը, որ գիտէ
Մայիս 28-ի արժէքը:

Զարթի՛ր, լա՛օ…..

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles