ՇԱԲԱԹԱԿԱՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ.- ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՇՈՒՐՋ

0 0
Read Time:4 Minute, 24 Second

Տիգրան Չանտոյեան

Երեւան

Թուրքիոյ տնտեսութիւնն աւելի վատ վիճակում է, քան կանխատեսւում էր, քանի որ այն առաջ է գնացել ամենադանդաղ ընթացքով 2020-ի համավարակից ի վեր, ինչը անհանգստացնում է Էրտողանին եկող տարուայ ընտրութիւններից առաջ:

Էրտողանը ձգտում է վերընտրուել եկող տարի, եւ պաշտպանում է այն տնտեսական նախատիպը, որտեղ առաջնահերթութիւնը տրւում է արտահանմանը, արտադրութեանը եւ զբաղուածութեանը` ի վնաս գնային կայունութեան եւ արժոյթի: Նախագահը ճնշում է գործադրել կեդրոնական դրամատան վրայ, որպէսզի այս վերջինը իջեցնի տոկոսադրոյքը մինչեւ միանիշ թիւեր, եւ այդ նպատակը ձեռք է բերուել անցած շաբաթուայ հանդիպման ժամանակ` տոկոսը հասցուել է 9 առ հարիւրի: Նա յայտարարել է, որ կառավարութիւնը յոյս ունի 2023 թուականի սկզբին կոտրել երկրում բարձր սղաճի ողնաշարը:

«Մենք քայլ առ քայլ որոշում ենք կեանքի գնի եւ սղաճի հարցը, որը բոլորի օրակարգում է` ներառեալ  Եւրոպայի եւ Ամերիկայի: Մեր կողմից ձեռնարկուած միջոցների շնորհիւ, մենք յոյս ունենք յաջորդ տարուայ սկզբին կոտրել սղաճի ողնաշարը», – ասել է Էրտողանը: Նրա խօսքով` մակարդակը, որին երկիրը կարճ ժամանակում հասել է պաշտպանական արդիւնաբերութեան ոլորտում, դարձել է «Ազգի հպարտութեան առարկաներից մէկը: 2002 թուականին պաշտպանական արդիւնաբերութեան արտադրանքի արտահանումը կազմել է ընդամէնը 248 միլիոն տոլար, իսկ անցեալ տարի մենք մրցանիշ ենք սահմանել` 3 միլիառ 224 միլիոն տոլար: Այս տարի մենք ակնկալում ենք, որ  արտահանման ցուցանիշը կը լինի աւելի քան 3 միլիառ տոլար», – ասել է Էրտողանը:

Լիրայի անկումը գների տարեկան աճի պատճառներից մէկն է, որը մօտենում է 86 տոկոս մակարդակի: Թրքական արժոյթը, որի անկումը տոլարի նկատմամբ կազմել է մօտ 10 տոկոս երրորդ եռամսեակում, գրեթէ չի փոխուել տուեալների հրապարակումից յետոյ: Թրքական տնտեսութիւնն արտահանման վերելքի միջոցով խթանելու Էրտողանի նպատակը նոյնպէս սպառնալիքի տակ է, քանի որ անկման վտանգը կախուած է Եւրոպայի` նրա ամենամեծ առեւտրային գործընկերոջ վրայ: Յուսահատեցնող չորրորդ եռամսեակում թրքական ապրանքների վաճառքն արտասահմանում Հոկտեմբերին աւելացել է ընդամէնը 3 տոկոսով` նախորդ ամսուայ աւելի քան 9 տոկոսի փոխարէն:

===

Էրtողանը ձգտում է տնտեսական խնդիրները կարգաւորել արտաքին ներդրումների հաշուին եւս: Մասնաւորապէս բանակցութիւնները այս ուղղութեամբ տարւում են Սէուտական Արաբիոյ հետ, որի տնտեսութեան նախարար Մոհամէտ Ալ Ճատաան յայտնել է, որ «Թուրքիոյ հետ մեր յարաբերութիւնները զգալիօրէն բարելաւուում են, եւ մենք յոյս ունենք, որ ներդրումային հնարաւորութիւններ կ’ունենանք»: Անցեալ ամիս յայտարարուեց, որ Սէուտական Արաբիան գտնւում է Թուրքիոյ կեդրոնական դրամատնում 5 միլիառ տոլար արժողութեամբ աւանդի համաձայնեցման վերջին փուլում, ինչը լուրջ խթան է Էրդողանի` լիրայի կայունութիւնը պահպանելու ձգտման համար:

Թուրքիան ակնկալում է Ռուսաստանից կազի 25 տոկոսի զեղչ ստանալ Դեկտեմբերի 9-ին Մոսկուայում կայանալիք բանակցութիւնների ընթացքում: Ռուսաստանի հետ գործարքը կարող է թուլացնել ճնշումը լիրայի վրայ եւ օգնել Էրտողանին խուսափել ելեկտրականութեան գների բարձրացումից յաջորդ տարուայ ընտրութիւններից առաջ: Թուրքիան ցանկանում է, որ զեղչը կիրառուի 2023 թուականին վճարումների եւ 2022 թուականին կատարուած որոշ նախորդ վճարումների նկատմամբ: Իսկ կազային հանգոյցի կառուցման թեքնիք աշխատանքները, ինչպէս նաեւ իրաւաբանական եւ առեւտրային գնահատականներն արդէն սկսուել են:

===

Այնուհանդերձ Էրտողանը ստիպուած է որոշ հարցերում ետքայլ անել: Նա կարող է հրաժարուել պետական եւ մասնաւոր հատուածի աշխատակիցների վաղաժամկէտ կենսաթոշակի անցնելու ծրագրից` բիւջէի լարուածութեան հետ կապուած մտահոգութիւնների պատճառով: Այլընտրանքային ծրագրերը նախատեսում են ամենատարեց աշխատողների վաղաժամկէտ կենսաթոշակի անցնելը: Վաղաժամկէտ կենսաթոշակը առանցքային խոստում է Յունիսին կայանալիք նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրութիւնների նախաշեմին: Ըստ գնահատականների` այդ ծրագրերը կ’ընդգրկեն 1,5 միլիոն մարդու, սակայն Էրդողանն այժմ դիտարկում է այլընտրանքային տարբերակ, որը կ՛ազդի աւելի քիչ աշխատակիցների վրայ: Վաղաժամկէտ կենսաթոշակի պահանջները բաւարարելու խոստումն օգնել էր Էրտողանին ամրապնդել իր աջակցութեան հիմքը: Սակայն կառավարութիւնը ներկայումս քննարկում է մի ծրագիր, որը կ՛ընդգրկի այդ իրաւունքն ունեցողների միայն մօտ 60 տոկոսին: Նախնական ծրագրի արժէքը, որը ներառում է վերջնահաշուարկը, կարող է գերազանցել 250 միլիառ լիրան (13 միլիառ տոլար): Դա երեք անգամ աւելի է, քան երկրի ընկերային ապահովութեան համակարգը վճարել է մօտ 14 միլիոն թոշակառուների այս տարուայ Հոկտեմբերին:

===

Էրտողանը յայտարարել է, որ Թուրքիան Սուրիայում իր եղբայրներին վերաբերւում է նոյն զգայունութեամբ, ինչ Ղարաբաղում (իբրեւ Ատրպէյճանի պատկանող շրջան), Պոսնիա- Հերցեկովինայում, Լիպիայում եւ մոլորակի այլ շրջաններում գտնուող իր բարեկամներին:

Սրանով Էրտողանը անուղղակիօրէն արտայայտում է Թուրքիայի արտաքին քաղաքական յաւակնութիւնները: Ըստ նրա` «Ցանկացած թոյլ երկիր իրեն դատապարտում է արտաքին միջամտութեան: Ձեզնից իւրաքանչիւրն այսօր տեսնում է պետութիւնների գործողութիւնները, որոնք իրենց սահմանից հազարաւոր քիլոմեթրներ հեռու միջնորդաւորուած պատերազմներ են վարում մեր տարածաշրջանում` արդարացնելով իրենց գործողութիւնները անվտանգութեան եւ բարեկեցութեան պահանջներով: Ընդ որում, այդ նոյն տէրութիւնները դէմ են Անգարայի քայլերին` ապահովելու թրքական սահմանների անվտանգութիւնը»,-ասել Է Էրտողանը: Սրանով էլ, կարծես փորձ է արւում լեգիտիմացնել այլ պետութիւնների տարածքում Թուրքիայի իրականացրած ռազմական քաղաքականութիւնը․  տրամաբանութիւնը մօտաւորապէս այս է` եթէ ուրիշները անում են, ինչու՞ մենք էլ չանենք: Ընդ որում, նա հաւաստիացրել է, որ Թուրքիան անպայման կ՛աւարտի իր հարաւային սահմաններից 30 քլմ. հեռաւորութեան վրայ գտնուող «անվտանգութեան գօտի»-ի  ստեղծումը:

===

Ռազմական տեսանկիւնից Թուրքիոյ «Եղբայրներ»-ի  շրջանակն ընդլայնւում է ի հաշիւ Ուզպէքիստանի: Այսպէս, նախագահ Շաւքաթ Միրզիոյեւը շրջանակային համաձայնագիր է ստորագրել թրքական կողմի հետ, որը ենթադրում է ռազմական համագործակցութիւն եւ այլ շփումներ տարածաշրջանային պաշտպանութեան թեմայով: Այդ փաստաթղթի համաձայն` երկու երկրները կը շարունակեն համագործակցութիւնը ռազմական պատրաստութեան, պաշտպանական արդիւնաբերութեան, քարտէսագրութեան, ականների եւ այլ սարքերի դէմ պայքարի հարցում: Գնալով աւելի տեսանելի ու առարկայական է դառնում Թուրքիոյ ներկայութիւնը Միջին-Ասիական երկրներում, եւ սրա գաղափարախօսական հիմքը փանթուրքիզմն է:

===

Ատրպէյճանում շարունակւում է Թուրքիոյ հետ համատեղ հերթական զօրավարժութիւնը, եւ Թուրքիոյ պաշտպանութեան նախարար Աքարը բանակի ողջ հրամկազմով գտնւում է Ատրպէյճանում` հետեւելով զօրավարժութեան ընթացքին եւ վերահսկելով այն: Զօրավարժութիւնն ընդգրկում է Պաքու քաղաքը եւ Աստարայի, Ճոպրայիլի եւ Իմիշլիի  շրջանների տարածքները: Սրանք Իրան-Ատրպէյճան միջպետական սահմանին մօտ տեղակայուած քաղաքներ են, եւ հաշուի առնելով զօրավարժութիւններին ամերիկեան Էֆ-16 ռազմական ինքնաթիռների մասնակցութիւնը եւ գետանցմամբ (Արաքս գետի վրայով) ծանր սինամթերքի գործածութիւնը` կարող ենք եզրակացնել, ու զօրավարժութիւնները  կրում են հակա-իրանական բնոյթ: Հետաքրքրական է, որ Միացեալ Նահանգները  857 միլիառ տոլարի չափով պաշտպանական պիւտճէի վերաբերեալ օրինագծի վերջնական տարբերակից հանուել են Թուրքիոյ Էֆ-16 -ներ տրամադրելու սահմանափակումները: Դրական գնահատելով Քոնկրէսի այս քայլը, Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Չաւուշօղլուն յայտարարել է, որ այս օրինագծի հաստատումը եւ գնումների աւարտը կը ծառայեն «համընդհանուր շահերին»:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles