ՆՈՐ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ ՄԸ՝ «ԻՏԱԼԻՈՅ ՀԱՅ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ» (1915-2000)

0 0
Read Time:2 Minute, 27 Second

image001 (1)Մինաս Լուռեան
Վենետիկի Հայ Մշակոյթի Ուսումնասիրութեան եւ Վաւերագրումի Կեդրոնի գործադիր տնօրէն, Իտալիոյ Հայոց Միութեան վարչական խորհուրդի անդամ

 

Մի քանի օր է, Իտալիոյ գրախանութներուն մէջ սկսած է շրջիլ Իտալիոյ հայ համայնքի 20րդ դարու պատմութեան յատկացուած շահեկան եւ փաստագրական ճոխ նիւթ պարունակող հատոր մը, Յակոբիկ Մանուկեանի(*) հեղինակութեամբ: Գիրքի հրատարակիչն է Իտալիոյ հանրածանօթ եւ վերջին 10-15 տարիներու ընթացքին, Հայկական հարցին ու ժամանակակից պատմութեան յատկացուած տասնեակ հատորներ հրապարակած՝ Guerini e Associati հաստատութիւնը:Ստորեւ թարգմանաբար կու տանք խմբագրութեան՝ գիրքի նկարագրական համառօտագրութիւնը.-Սոյն հրատարակութիւնը Իտալիոյ Հայոց Միութեան վարչութեան փափաքով է որ լոյս կը տեսնէ, իր իսկ ծնունդի՝ 1915ի Եղեռնին զուգադիպող խորհրդանշական տարուան ու կազմաւորումի պարագաներուն քննական պատում մը կատարելու:

Աշխատասիրութիւնը՝ իր ընտրած փաստագրական ոճի ուղեգիծով, ինչպէս նաեւ հեղինակի ընկերաբան ըլլալու հանգամանքին բերումով, կը խուսափի որեւէ սրբախօսական շեշտէ եւ չի ծածկեր պատմական բարդ ժամանակամիջոցներուն, գաղութի պատասխանատու անձնաւորութեանց կիրարկած՝ փոխզիջումնային, երբեմնի հակասական կամ երկսայրի «քաղաքականութիւնը»: Նախնական գաղութային փոքր կորիզի աստիճանական կազմաւորումը՝ այլազան նախաձեռնութիւններու եւ ընկերակցութիւններու բազմատարր յօդաւորումը, սոյն աշխատանքի հորիզոնները ընդլայնեցին վերածելով զայն ընդարձակ որմնանկարի մը որ երկու ուղղութեամբ կը զարգանայ: Առաջինը կ՚ուսումնասիրէ թէ ի՞նչպէս գաղթական Հայերը սկսան հետզհետէ համարկուիլ տեղացի բնակչութեան. համապատասխան ինչպիսի՛ ռազմավարութիւններ մշակեցին երկրի քաղաքական տարբեր իրավիճակներուն նկատմամբ. ի՞նչ ձեւ կամ միջոց կիրարկելով իրենք զիրենք դրսեւորեցին իրենց ինքնութիւնը փաստելու, ճանչցուելու եւ ընդունուելու համար. ինչպէ՞ս յաջողեցան կապը չխզել անցեալի արմատներուն հետ, ստեղծելով հանդերձ ինքնուրոյն կազմակերպչական եւ խորհրդանշական հողային նոր միջավայր:
Զուգահեռաբար եւ գրեթէ հայելական երկրորդ զարգացումի քննարկումը՝ թէ ինչպէ՞ս իտալացի միջավայրը եւ յատկապէս՝ ընկերային, քաղաքական եւ մշակոյթի որոշ ընտրանի խաւեր, փոխազդեցութեան գործօն կապեր հաստատեցին նորակազմ այս «օտար» տարրին հետ, փորձելով հետախուզել, յայտնաբերել, ճանչնալ եւ արժեւորել այս վերջինի կրած կամ ժառանգած մշակոյթը:
Իտալիա քիչ թէ շատ երկար ժամանակ է կայք հաստատած Հայերուն, ինչպէս նաեւ միայն հայ անուն կրողներուն կամ իրենց արմատները հինէն կորսնցուցած ծագումով Հայերուն, այս պատումը թոյլ կու տայ վերակերտել յիշողութիւն մը, վերակազմել դէպքերու շարք մը, որոնք կ՚իմաստաւորեն գաղութապատկան վայրերու, հաստատութիւններու կամ մշակութային ու ընկերային ճանաչումի իրականութիւնը:
Իսկ օտար ընթերցողներուն այս գիրքը որոշ խորհրդածութիւններու առիթ կ՚ընծայէ. թէ ի՞նչպէս օրինակ գաղթականներու եւ ապա՝ ներգաղթի համայնք մը կրցած է ինքզինք կազմակերպելով իր իսկ անդամներուն վրայ ընկերային վերահսկումի աշխատանք վարել. եւ ի՞նչպէս օրինակ Իտալիոյ ընկերային միջավայրի ներկայացուցիչներ կրցած են իրենց կարգին տեղ բանալ ու տրամադրել մշակութային այլ իրականութեան մը, արժէքներու փոխանակութիւն կիրարկել մինչ այդ անծանօթ պատմութեան, լեզուի եւ աւանդութեան տէր ինքնութեան մը հետ:
Տրուած ըլլալով որ Իտալիայէն դուրս ապրող համայն հայութեան ջախջախիչ մեծամասնութիւնը ընդհանրապէս Իտալիոյ 20րդ դարու հայ փոքրաթիւ եւ սակայն մշակոյթի, արուեստի ու հրատարակչական արտադրութեան, կրթական, հայագիտական ու մասնագիտական ասպարէզի եզակի կենսունակութիւն դրսեւորող համայնքի իրականութեան անհաղորդ եղած է, եւ կը շարունակէ ըլլալ, պարզապէս լեզուի անմատչելիութեան պատճառաւ, առաւել եւս նկատի առնելով հեղինակի մասնագիտութիւնն ու լուսամիտ մտաւորականի ղեկավար տարր հանդիսացած ըլլալու հանգամանքը, մեզ կը քաջալերէ պարբերաբար եւ թարգմանաբար հայալեզու ընթերցող հանրութեան ներկայացնել գիրքի ամբողջական բովանդակութիւնը, անշուշտ եթէ մեր ժամանակը ներէ, Եւրոպայի միակ հայատառ արեւմտահայ միտքի բեմ հանդիսացող «Նոր Յառաջ» թերթի կամ ընդհանրապէս հայ մամուլի էջերէն: Այդ կրնայ ցարդ չուսումնասիրուած հետաքրքրական զուգահեռներու կամ համեմատական քննարկումներու առիթ հանդիսանալ, զանազան գաղութային իրականութիւններու աստիճանական կազմաւորումին, եւ ինքնաբերաբար անդրադառնալ՝ կրկնուող սխալներու կամ ուրախալի յաջող զուգադիպութիւններու:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles