ՆՈՐ ԳԻՐ­ՔԵ­ՐՈՒ ՀԵՏ.- ՀԱ­ԼԷՊ. ԱՌԱ­ՋԻՆ ԿԱ­ՅԱ­ՐԱՆ ՄԱՆ­ԿՈՒԹ­ՒԻՆ ՈՒ­ՆԵ­ՑՈ՛Ղ ՏՂՈՒ ՄԸ ՅՈՒ­ՇԵ­ՐԸ (Զա­ւէն Խանճ­եան, Լոս Ան­ճե­լըս, 2012)

0 0
Read Time:10 Minute, 50 Second

p12 Zaven Khanjian Book Cover Զա­ւէն Խանճ­եան անու­նը ան­ծա­նօթ չէ Լոս Ան­ճե­լը­սի հայ գա­ղու­թի զա­ւակ­նե­րուն, եւ ո՛չ միայն Լոս Ան­ճե­լը­սի. անոր ազ­գօ­գուտ հան­րա­յին ծա­ռա­յու­թիւն­նե­րը ու­նին իրենց պատ­մու­թիւնը, որ այս օրե­րուն նոր էջեր կ՛ար­ձա­նագ­րէ շա­տե­րու նման, յատ­կա­պէս Սուր­իոյ Հա­յու­թեան Օժան­դա­կու­թեան հա­մա­գա­ղու­թա­յին մար­մի­նին շրջա­գի­ծին մէջ: Աւե­լի քան տաս­նամ­եակ մը առաջ, անոր անու­նը կապ­ուած էր “Հա­յաս­տան“ Հա­մա­հայ­կա­կան Հիմ­նադ­րա­մին, նա­եւ գոր­ծուն­եայ է Հայ Աւետ. հա­մայն­քին մէջ ու այ­լուր: Տա­կա­ւին` յա­ճա­խա­կի ներ­կա­յու­թիւն է մեր մա­մու­լին մէջ:

2007ին, Զա­ւէն Խանճ­եան լոյս ըն­ծա­յեց իր առա­ջին հա­տո­րը` ԱյսՏու­նըՔո՞ւկդէ, թէ՞Իմս, ներշնչ­ուած ու մղում առած` Արեւմտ­եան Հա­յաս­տան, այ­սինքն` իր նախ­նի­նե­րու ծննդա­վայ­րը այ­ցե­լու­թե­նէ: Իսկ անց­եալ տա­րի, հրա­տա­րա­կեց չա­փա­ծոյ գրու­թիւն­նե­րու գողտ­րիկ գործ մը` ՍրտիեւՄտքիՑոլ­քեր: Եւ ահա, 2012 տար­ուան հրա­ժեշտ տա­լէ առաջ, փու­ռէն նոր ելած տաք հա­ցի պէս մեր սե­ղա­նին կը դնէ Հա­լէպ. Առա­ջինԿա­յա­րանՄան­կու­թիւնՈւ­նե­ցո՛ղՏղումըՅու­շե­րըխո­րագր­եալ հա­տո­րը, գե­ղե­ցիկ տես­քով ու կազ­մով, աւե­լի քան 220 էջ: Հրա­տա­րա­կու­թիւն` Թէ­քէ­եան Մշա­կու­թա­յին Միու­թեան:p12 z khanjian

Սո­վո­րա­կա­նէն քիչ մը եր­կար եւ քա­նի մը “յար­կե­րէ“ կազմ­ուած խո­րա­գի­րը ըստ բա­ւա­կա­նին թե­լադ­րա­կան է բո­վան­դա­կու­թեան մա­սին: Անի­կա կը մէկ­տե­ղէ հե­ղի­նա­կին ման­կու­թեան, պա­տա­նու­թեան ու կա­նուխ երի­տա­սար­դու­թեան տա­րի­նե­րու յի­շա­տակ­նե­րը (ոչ միայն յու­շեր), առա­ւե­լա­բար Հա­լէ­պի եր­կին­քին տակ, ուր ծնած ու հա­սակ առած է ան: Ըն­թեր­ցո­ղը, հա­տո­րին մէջ ընկղ­մե­լէ առաջ իսկ, կ՛անդ­րա­դառ­նայ, որ խո­րա­գի­րին մէկ բա­ժի­նը “հա­կա­ճա­ռու­թիւն“ մըն է Անդ­րա­նիկ Ծա­ռուկ­եա­նի Ման­կու­թիւնՉու­նե­ցողՄար­դիկին, որ նմա­նա­պէս հիւս­ուած էր Հա­լէ­պին մէջ, յետ-Ցե­ղաս­պա­նու­թեան շրջա­նին: “Ու­նե­ցող“ բա­ռը ու­նի շեշտ մը, յա­ւել­եալ թե­լադ­րանք մը կա­տա­րե­լու, որ Հա­լէ­պի անու­նը մեր գրա­կա­նու­թեան մէջ պէտք չէ կապ­ուած մնայ միայն թշուա­ռու­թեան տա­րի­նե­րու, այլ հոն ապ­րող­ներ, աճող­ներ կրնան ու­նե­ցած ըլ­լալ եւ ապ­րիլ նա­՛եւ ու­րախ պայ­ման­նե­րու մէջ, հա­կա­ռակ այն ահա­ւոր կա­ցու­թեան, որուն մատն­ուած են Սուր­ի­ան ու իր զա­ւակ­նե­րը` վեր­ջին ամիս­նե­րուն: Այս իմաս­տով ալ, Հա­լէ­պին “երա­զա­յին“ ըլ­լալու նմա­նա­պէս ծա­ռուկ­եա­նա­կան բնու­թագ­րու­մը ար­ձա­գանգ կը գտնէ հա­տո­րի առա­ջին էջե­րէն սկսեալ:

Գիր­քը, որ ձօն­ուած է Տէր եւ Տի­կին Զա­ւէն եւ Սօ­նա Խանճ­եան ամո­լի ծնող­նե­րուն, կը բաց­ուի հե­ղի­նա­կին կող­մէ եր­կու բա­ցատ­րա­կան­նե­րով: Առա­ջի­նը` երախ­տա­գի­տու­թեան խօսք մըն է հա­տո­րի պատ­րաս­տու­թեան գոր­ծա­կից­նե­րուն, իսկ երկ­րոր­դը, թուղ­թին յանձն­ուած` հա­տո­րի բո­վան­դա­կու­թեան աւար­տէն եր­կու օր ետք, 26 Յու­լիս 2012ին, յու­զա­խառն ներ­բող մըն է, ողբ մը` Սուր­իոյ եւ Հա­լէ­պի վի­ճակ­ուած պայ­ման­նե­րուն լոյ­սին տակ: Հոն կան մարդ­կա­յին խոր կսկիծ` երկ­րի մը քան­դու­մին ու նա­հա­տա­կու­թեան մա­սին, ներ­բո­ղա­կան` Սուր­իոյ ու անոր հայ­կա­կան օճա­խի պատ­մա­կան դե­րա­կա­տա­րու­թեան, սա­կայն նա­եւ հա­ւատք` որ խոր­շակ­նե­րը մշտա­կան չեն, այլ փա­պուղի­ին աւար­տին կայ լու­սա­ւոր ելք մը:

Զա­ւէն Խանճ­եան, յուշ կո­չուող լու­սան­կար­չա­կան գոր­ծի­քը ու­սին, ըն­թեր­ցո­ղը կ՛առաջ­նոր­դէ ընդ­հան­րա­պէս զուարթ, սա­կայն նա­եւ տրտմու­թիւն թե­լադ­րող ճամ­բա­նե­րէ, հա­մըն­թաց` իր կեան­քի սկզբնա­կան ուղի­ին: Իրե­րա­յա­ջորդ գլուխ­նե­րը կարճ պատ­մու­թիւն­ներ են խոր­քին մէջ, ընդ­հան­րա­պէս յար­գե­լով ժա­մա­նա­կագ­րա­կան ըն­թաց­քը: Կայ պա­տում մը, որ գրա­ւած է միայն մէկ էջ, միւս­նե­րը 2էն 5-6 էջի ծա­ւա­լով են, իսկ վեր­ջի­նը կ՛եր­կա­րի աւե­լի քան 25 էջե­րու վրայ: Իւ­րա­քան­չիւր գլու­խի գա­գա­թը զե­տեղ­ուած է Հա­լէ­պէն քաղ­ուած փոք­րա­դիր լու­սան­կար մը, իսկ պա­տում­նե­րը հա­մեմ­ուած են ըն­տա­նե­կան, դպրո­ցա­կան, միու­թե­նա­կան եւ այլ լու­սան­կար­նե­րով:

“Ար­տա­քին“ այս նկա­րագ­րա­կա­նէն ան­դին, քա­նի մը խօսք` բո­վան­դա­կու­թեան մա­սին: Հա­տո­րը կազմ­ուած է 45 պա­տում­նե­րէ, որոնք կը սկսին հե­ղի­նա­կին ծնուն­դով ու Հա­լէ­պի սեղմ աշ­խար­հագ­րու­թեամբ, ապա, գլուխ առ գլուխ կը զար­գա­նան խայ­տաբ­ղէտ յի­շա­տակ­նե­րու եւ յու­շե­րու վե­րար­տադ­րու­թեամբ: Ինչ­պէս նշե­ցինք, առա­ջին դրուա­գը կը պատ­մէ հե­ղի­նա­կին աշ­խարհ մուտ­քը` հռչա­կա­ւոր “Կիւլ­պէնկ­եան“ մայ­րա­նո­ցին ճամ­բով: Իրե­րա­յա­ջորդ գլուխ­նե­րուն, ըն­թեր­ցո­ղը կը ծա­նօ­թա­նայ Զ. Խանճ­եա­նի բնա­կա­րա­նին շրջա­պա­տին, սկսե­լով Հա­լէ­պի շո­գե­կառ­քի պատ­մա­կան “Կար Տը Պաղ­տատ“ կա­յա­րա­նէն, անց­նե­լով իր յա­ճա­խած դպրո­ցը` Հայ Աւետ. Էմ­ման­ուէլ վար­ժա­րա­նը` Քուէյք գե­տա­կի ափին, յե­տոյ նա­եւ հայ­կա­կան որոշ թա­ղա­մա­սեր` Ճը­տէյ­տէն, Ազգ. Առաջ­նոր­դա­րա­նին ու Ս. Քա­ռաս­նից Ման­կանց եկե­ղեց­ւոյ շրջա­նը, մօ­տա­կայ շու­կա­ներն ու հայ­կա­կան բնա­կա­վայ­րեր, օճա­խին “ներ­քին“ գա­ղութ­նե­րը: Ապ­րող հե­րոս­ներն են ծնող­նե­րը, ըն­տա­նե­կան հա­րա­զատ­նե­րը, ու­սու­ցիչ­ներ, դա­սըն­կեր­ներ ու թա­ղե­ցի մար­դիկ, շրջուն վա­ճա­ռորդ­ներ, որոնք անուղ­ղակի­օ­րէն դուրս կու գան ան­հատ­ներ ըլ­լա­լու վի­ճա­կէն ու կը զգե­նուն սե­րուն­դի մը, մէ­կէ աւե­լի սե­րունդ­նե­րու մարմ­նա­ւո­րու­մը ըլ­լա­լու հան­գա­մանք:

Զ. Խանճ­եան առա­ւե­լա­բար պատ­մող է, յի­շա­տակ­ներ նկա­րագ­րող, որոնք հա­մեմ­ուած են ման­րա­պա­տում­նե­րով, դէ­պքե­րու յի­շա­տա­կու­մով, մեծ մա­սամբ հե­տե­ւե­լով “կեան­քը ինչ­պէս որ է“ի սկզբուն­քին. մերթ րնդ մերթ կը գոր­ծա­ծէ թե­թեւ զուար­թա­խո­հու­թիւն, հիւ­մըր: Պա­տում­նե­րը յա­ճախ հա­մեմ­ուած են եր­կիրն ու արա­բա­կան աշ­խար­հը յու­զող իրո­ղու­թեանց յի­շա­տա­կում­նե­րով, ինչ­պէս` Սուէ­զի տագ­նա­պը, Սուր­իա-Եգիպ­տոս միու­թիւնն ու բա­ժա­նու­մը, Իրա­քի 50ական-60ական իրա­դար­ձու­թիւն­նե­րը, Սուր­իոյ մէջ կա­յուն իշ­խա­նու­թեան մը հաս­տա­տումն ու անոր սա­սան­ման ծա­նօթ զար­գա­ցում­նե­րը եւայլն: Հե­ղի­նա­կը յստա­կօ­րէն կողմ է իր դա­տում­նե­րուն ու վեր­լու­ծում­նե­րուն մէջ. ան կը կանգ­նի իր ծննդա­վայր-հայ­րե­նի­քին անվ­տան­գու­թեան, բար­գա­ւաճ­ման հե­տա­մու­տի եւ ար­տա­քին շա­հա­դի­տա­կան ու կոր­ծա­նա­րար մի­ջամ­տու­թեանց ընդ­դի­մա­ցո­ղի դիր­քե­րուն վրայ, այն­պէս` ինչ­պէս կը թե­լադ­րէ իս­կա­կան հայ­րե­նա­սէ­րի մը յանձ­նա­ռութիւ­նը: (Վստա­հա­բար, ան նոյն մօ­տե­ցու­մը ու­նի մայր հայ­րե­նի­քին նկատ­մամբ): Պայ­ման չէ, որ ըն­թեր­ցո­ղը ըլ­լայ հա­լէպ­ցի կամ նախ­կին հա­լէպ­ցի, հա­մակ­ուե­լու հա­մար “հին-լաւ օրեր“ու, ըն­տա­նե­կան, ազ­գա­յին ու մի­ջին-արե­ւել­եան տոհ­միկ, ջեր­մաց­նող մթնո­լոր­տով, աւան­դու­թիւն­նե­րով, ֆոլք­լո­րով…: Իրա­կան տի­պար­նե­րու կամ ար­կա­ծախնդ­րա­կան դէպ­քե­րու մա­սին պա­տում­նե­րը չեն հիւս­ուած վի­պա­կա­նու­թեամբ, այլ պար­զու­նակ հա­ղոր­դա­կա­նու­թեամբ. սա­կայն երբ հար­ցը կը վե­րա­բե­րի սրտի թրթռա­ցում առ­թող զգա­ցա­կան աշ­խար­հին, Քե­սա­պի մէջ ապր­ուած հա­ճե­լի օրե­րու, կամ, վեր­ջա­պէս, վեր­ջերս Հա­լէ­պի վի­ճակ­ուած կսկիծ առ­թող ող­բեր­գու­թեան, հե­ղի­նա­կին գրի­չէն առա­տօ­րէն կը ծո­րին զգա­ցա­կան ար­տա­յայ­տու­թիւն­ներ, որոնք մերթ կը դրսե­ւո­րեն երա­նու­թիւն, զուարթ օրե­րու քաղց­րու­թիւնը, սա­կայն նա­եւ ցա­սում, զայ­րոյթ եւ բո­ղո­քի պոռթ­կում­ներ, որոնք կը սփռուին բա­նաս­տեղ­ծա­կան ու գրա­կան ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րով: Մէկ խօս­քով, հա­տո­րը կը փոր­ձէ վե­րած­ուիլ հա­յու մը եւ հայ­կա­կան օճա­խի մը լաւ ու տխուր օրե­րու հա­յելի­ին, հե­տապն­դե­լով գլխա­ւոր նպա­տակ մը (ոչ միայ­կը), թէ` Հա­լէ­պի մէջ, Ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն վե­րապ­րած հա­յու­թիւնը կեր­տած է իր պատ­ուա­բեր ու հպար­տաց­նող կեան­քը, աշ­խար­հը, ապ­րած է տե­ղա­ցի արա­բին հետ կողք-կող­քի, տա­րի­նե­րու հե­ռա­ւո­րու­թիւնը պատ­ճառ չէ, որ դրա­ցի-գոր­ծա­կից արա­բը մոռ­նայ բա­րի դրաց­նու­թիւնը, սրտակ­ցու­թիւնն ու ճար­տար հա­յու մը հան­դէպ իր սէրն ու հա­մակ­րան­քը, յար­գան­քը:

Ինչ­պէս կը խոս­տո­վա­նի հե­ղի­նա­կը` հա­տո­րը “մրո­տել սկսած է“ աւե­լի քան եր­կու տա­րի առաջ, սա­կայն Սուր­իոյ վի­ճակ­ուած ահա­ւոր կա­ցու­թիւն­նե­րը որոշ չա­փով ար­գե­լա­փակած են գրի­չին ըն­թաց­քը: Եւ ահա, հա­տո­րը լոյս աշ­խարհ կու գայ այն­պի­սի հանգր­ուա­նի մը, երբ հայ­կա­կան աշ­խար­հը հա­մակ­ուած է նոյն այդ տա­ռա­պանք­նե­րով…

Իսկ ինչ կը վե­րա­բե­րի խո­րա­գի­րին “Առա­ջին Կա­յա­րան“ բա­ժի­նին, պի­տի ու­զէ­ինք անոր մէջ տես­նել խոս­տում մը, որ հե­ղի­նա­կը կը ծրագ­րէ կեան­քի յա­ջորդ կա­յա­րան­ներն ալ թուղ­թին յանձ­նել: Յա­մե­նայն­դէպս, այս հա­տո­րին լուռ թե­լադ­րանք­նե­րէն մէկն ալ այն է, որ ման­կու­թեան ու պա­տա­նու­թեան շրջա­նը միշտ ալ աւե­լի՛ քաղց­րա­համ կ՛ըլ­լայ, քան հե­տա­գայ հանգր­ուան­նե­րը, ինչ­պի­սի բոյր ու համ ալ ու­նե­նան անոնք: Հե­ղի­նա­կը այդ մա­սին ալ վկա­յութ­իւն մը ու­նի հա­տո­րի վեր­ջին էջե­րուն, երբ կը պատ­մէ եր­կա­րա­տեւ բա­ցա­կա­յու­թե­նէ ետք Հա­լէպ իր այ­ցե­լու­թեան մէկ քա­նի երես­նե­րը, ֆու­լի հռչա­կա­ւոր ճա­շա­րան մը իր այ­ցե­լու­թիւնը:

Հա­տոր մը, որ ըն­թեր­ցո­ղին կը խոս­տա­նայ թէ հա­ճե­լի եւ թէ սրտի ճմլում պատ­ճա­ռող դրուագ­ներ:

Ս. ՄԱՀ­ՍԷ­ՐԷՃ­ԵԱՆ

Նո­յեմ­բեր 29, 2012

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՄԵՐ ԺՈ­ՂՈ­ՎՈՒՐ­ԴԸ ԱՆ­ԳԱՄ ՄԸ ԵՒՍ ԱՊԱ­ՑՈՒ­ՑԵՑ, ՈՐ ԻՐ ԸՆՏ­ՐԱԾ ՈՒ­ՂԻՆ ԱՆ­ՍԱ­ՍԱՆ ԵՒ ՃԻՇԴ Է…“ ՅԱՅՏ­ՆԵՑ ԱՐ­ՑԱ­ԽԻ ՀԱՆ­ՐԱ­ՊԵ­ՏՈՒ­ԹԵԱՆ ՆԱ­ԽԱ­ԳԱ­ՀԸ
Next post ՀԱՅ ՏՊԱԳ­ՐՈՒ­ԹԵԱՆ 500-ԱՄ­ԵԱ­ԿԻ ՑՈՒ­ՑԱ­ՀԱՆ­ԴԷՍ ՎԻ­ԵՆ­ՆԱ­ՅԻ ՄԷՋ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles