ՅՈՒՇԵՐ ՆԻԿՈԼ ԱՂԲԱԼԵԱՆԻ ԳՐԱԲԱՐԻ ԴԱՍԷՆ

0 0
Read Time:5 Minute, 48 Second

Nigol_Aghpalian_NewՎարդգէս Քերոբեան
Ճեմարանի 1948-ի շրջանաւարտ
Հոկտեմբեր, 2014
Մոնրէալ, Գանատա
vartkeskeropian@yahoo.com

Աւարտած էր արդէն Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմը եւ 1946-ի աշնան մենք դարձեր էինք ՝՝Հայ Ճեմարան՝՝-ի լսարանի ուսանողներ, թիւով տասը եւ մեծամասնութեամբ Պուրճ Համուտէն, Մար Մըխայլէն եւ Էշրէֆիէէն:
Օրին, երբ հանրակառքը օձապտոյտ կը սողար վար` դէպի Պապ-Էտրիս, աշակերտներս, տակաւին ընթացքի մէջ եղող հանրակառքէն դուրս կը ցատկէինք ճիշտ ՝՝Capucin՝՝-ներու եկեղեցւոյ առջեւ եւ ճամբան կտրելով կը մտնէինք Հրէաբնակ ՝՝Ուատի Ապու Ճեմիլ՝՝ կոչուող թաղամասը: Կը քալէինք այնուհետեւ արագ-արագ եւ մօտ երեք հարիւր մէթր կտրելով կը հասնէինք դպրոց, համարեայ թաղի վերջաւորութեան:
Դասաւանդութիւնը սկսելէն կէս ժամ առաջ դպրոցի պատշգամը կ՚ըլլայինք` դիտելու համար մեր ուսուցիչներուն ժամանումը: Ընդհանրապէս վերջին հասնողը կ՚ըլլար գրաբարի եւ գրականութեան մեր սիրելի ուսուցիչը` Ն. Աղբալեան: Հեռու տեղէ չէ որ կու գար ան. իր բնակարանը կը գտնուէր Ճեմարանի հարեւանութեամբ` դէմ-դիմաց, բաժնուած փողոցով մը: Իր ժամանման պահը մեզի յայտնի էր, եւ մենք զիրար հրմշտկելով, մէկս միւսի ուսը բարձրանալով, իւրաքանչիւրս մեզմէ կ՚ուզէր առաջինը տեսնել զինք: Ու Ն. Աղբալեան, սրճագոյն վերարկուն ուսը նետած, մի քանի գիրքեր թեւին տակ, յամրաքայլ կը բարձրանար շէնքի առաջին աստիճաններէն: Այնուհետեւ, քալելու էր փոքր հեռաւորութիւն մը եւս` հասնելու համար դպրոցի շեմին: Տակաւին բարձրանալու էր ա՜յն 30-40 աստիճանները:
Ուսանողներս, այդ պահուն, իրար անցած, մէկը միւսին կը տրտնջար մրմռալով` թէ աթոռ մը յարկաւոր է իջեցնել վար ամեն անգամ, եւ չորս հոգիի օգնութեամբ բարձրացնել զինք վեր: Սակայն, ան կը բարձրանար միշտ վեր, եւ մենք, այլեւս այդ “փրկարար աթոռ“ը մոռցած, դարձեալ զիրար հրմշտկելով, կը մօտենայինք դրան, այս անգամ աւելի մօտէն տեսնելու մեր առաքելատիպ ուսուցիչը: Ն. Աղբալեան, քաղցրահունչ “բարի լոյս“ մը փոխանցելով զինք անհամբեր սպասողներուս, կը մտնէր ներս եւ ուղղուելով` կը գրաւէր իրեն համար պահ դրուած աթոռը:
Վերոնշեալ այդ երկու նիւթերու դասաւանդման ընթացքին, կլանուած ու հմայուած իր բացատրական եղանակով ու յայտնած իւրաքանչիւր միտքով, մենք դասը կ՚աւարտէինք հոգեկան մեծ բաւարարութեամբ եւ ամենայն լրջութեամբ:
Դասի ամբողջ տեւողութեան, ան ո՛չ միայն մեզի կը փոխանցէր Ս. Գիրքի բարոյական ուսմունքը, այլ նաեւ կը հարստացնէր զայն իր մտքի եւ հոգիի անսպառ հարստութեամբ:
Խոստովանիմ` որ մեր մէջ կային նաեւ “չար տղաք“ եւս: Բայց ո՛վ կը համարձակէր դասը խանգարել, մանաւանդ քաջ իմանալով մեր աւագ ընկերներէն` թէ մեր ուսուցիչը ամեն ինչ կը նշմարէ առանց իսկ շուրջը նայելու: Հետեւաբար`
Ն. Աղբալեանի դասը խոչընդոտել` բոլորովին բացառուած էր մեր մտքերէն:
Բայց այդ ինչպէս՞ եղաւ, մեր “չար“ տղոցմէ մէկը, արտասովոր միտք մը յղանալով բացականչեց` թէ ո՛վ ի վիճակի է լուսամուտի փայտեայ բեղկը հանել գրաբարի ժամուն: Տարօրինակ կերպով պատասխանը չուշացաւ, եւ Սահակը, դասարանի մեր հուժկու եւ թիկնեղ տղան, վայրկեանական, առանց տատամսելու, պատասխանեց՝ թէ “այո, ես կը հանեմ այդ բեղկը“, առանց անդրադառնալու արարքի անկարելիութեան եւ հետեւանքի մասին:
Ն. Աղբալեան ամպիոնի ետեւն է, եւ նստած՝ աչքերը յառած Ս. Գիրքին, կը մատուցանէ գրաբարի դասը: Սովորական ուշադրութեամբ, հետեւելով հանդերձ դասին՝ մեր նայուածքէն չէր խուսափեր մեր ընկերոջ “տքնաջան աշխատանքը“:
Սահակ Փեհլիվանեանը նստած կողքիս, պատուհանին կից, ձախ թեւը միշտ դուրսը, մեծ ջանքեր կը թափէր եւ կը փորձէր անդադար, գոնէ տեղէն շարժել փայտեայ այդ մեծ բեղկը: Երբ սրտատրոփ կը հետեւէինք իրեն եւ կը նկատէինք իր դէմքի յուսահատական նշանները, ա՛հա այս վայրկեանին, Ն. Աղբալեան, մատնացոյց ընելով մեր ընկերոջ՝ կը հրաւիրէ որ կարդայ իր պարտականութիւնը: Շշմած էր դասարանը՝ թէ ինչպէս, առանց գլուխը վեր բարձրացնելու, մեր ուսուցիչը զգացած եւ հաւանաբար նշմարած էր Սահակին “բանով մը“ զբաղած ըլլալը: Այժմ, մեր դասընկերը անակնկալի եկած, ձեռքը ներս քաշելով պատուհանէն, ի զուր կը փորձէր գտնել պարտականութեան իր տետրը: Ն. Աղբալեան, փոքր սպասումէ մը ետք, անշուշտ Սահակի անմխիթար վիճակին տեղեակ, ամենայն լրջութեամբ եւ առանց իսկ անոր նայելու, կը յարէ՝ թէ մի քանի վայրկեանէն դարձեալ դասի է հանելու անոր: Բաւարարուած էինք բոլորս՝ եւ՛ Սահակը եւ՛ մենք, քանի դոյզն իսկ դիտողութեան չէինք արժանացած:
Մէկ ուրիշ անգամ, իմացեր էինք դպրոցի հերթապահուհի տիկին Գոհարէն, թէ
Ն. Աղբալեան անհանգստացեր է եւ հաւանաբար բացակայելու է մի քանի շաբաթով: Աշակերտութեան բացարձակ մեծամասնութիւնը, մտածելով որ այս բացակայութիւնը երկար է տեւելու, գրաբարի իր պարտականութիւնը թերացած էր կատարելու, երբ, երկու շաբաթը չանցած, մեր ուսուցիչը, ի զարմանս բոլորիս` ներկայացաւ դպրոց:
Գրաբարի ժամն է. դասաւանդութիւնը պահ մը դադրեցնելէ ետք, Ն. Աղբալեան պահանջեց մեզմէ որ կարգաւ կարդանք մեր պարտականութիւնը: Այս որոշման առաջ, անակնկալի էինք եկած բոլորս: Ու երբ, հինգ-վեց աշակերտներ, յաջորդաբար, իրենց զգացած ամօթէն ընկճուած կը խոստովանին թէ չեն կատարած իրենց պարտականութիւնը, Ն. Աղբալեան, լուռ ու թախծադէմ, կը փակէ Ս. Գիրքը եւ վշտալից նայուածքով կը յարէ աշակերտներուս` թէ ինք, տակաւին լրիւ չապաքինուած` շտապած էր իր պարտականութեան, եւ իրեն համար անըմբռնելի էր դասարանին ցուցաբերած անտարբերութիւնը: Ապա, հաւաքելով իր երկու գրքերը, դանդաղ քայլերով կը հեռանայ դասարանէն` ձգելով մեզի հոգեպէս ընկճուած ու ամօթահար:
Ս. Գիրքի մէջ կը կարդանք թէ Քրիստոս, երբ կը խրատէր եւ բարի յորդորներ կուտար մարդկանց, ըսած է. “Սուրբ բանը միԲ տաք շուներուն, եւ ձեր մարգարիտները մի՛ նետէք խոզերուն առջեւ“:
Բայց, Ն. Աղբալեան իր անպարտաճանաչ աշակերտները չէր պատժեր երբեք, չէր հանդիմաներ, չէր մեղադրեր անգամ, այլ` քանի մը քաղցր խօսքերով կ՚արթնցնէր անոնց մէջ ինքնագիտակցութեան զգացումը` այս պարագային պարտականութեան հանդէպ: Ան կ՚ըզգացնէր մեզի` թէ մարդ ունենալով թերութիւններ, եթէ դիմէ իր խղճմտանքին` գիտակցութեան ու արժանապատուութեան, կրնայ սրբագրել զանոնք անյապաղ: Մարդս համոզող, չարը բարիի վերադարձնող, կեանքի լուսեղէն ճանապարհը ցոյց տուող մեծ առաքեալն էր ան: Եւ մենք, ի տես իր մարդկային այս վեհ մօտեցումներուն, լուռ` մեր սրտերուն մէջ կամ խօսակցելով մեր մէջ կը յայտնէինք մեր անվերապահ համաձայնութիւնը իրեն:
Այս երկու յուշերուս վրայ, աւելորդ չեմ նկատեր երբեք աւելցնելու երկու վկայութիւններ եւս, որոնք կ՚ընդգծեն մեր ուսուցչի անմոռաց յիշատակը:
Այսպէս, փոքր տարիքիս, ամառնային դպրոցական արձակուրդներս կ՚անցնէի Պապ Իտրիսի “Ga-Ma“ վաճառատան մէջ, որու սեփականատէրն էր, դժբախտաբար վաղամեռիկ, Կարապետ Մատէնլեանը, ազնուական մի անձնաւորութիւն, որը այնքան սիրուած ու յարգուած էր շրջապատի բոլոր առեւտրականներու կողմէ: Անզուգական հայն էր ան. բառին բովանդակ իմաստով իսկական մարդը եւ միաժամանակ իսկական հայը: Երբ կը բաւարարուիմ ըսելով միայն թէ ան իսկական մարդն էր եւ իսկական հայը, ա՛լ աւելորդ կը նկատեմ յիշելու իր այլ՝ ա՛յն բոլոր արժանիքները, որոնց բերումով էր ահա՛, որ պրն. Մանուկ Արսլանեանը, Պէյրութ լոյս տեսնող “Ազդարար“ շաբաթաթերթին տէրն ու գլխաւոր խմբագիրը, համարեայ ամեն ուրբաթ օր, կէսօրէ առաջ, իր հերթական այցելութիւնը կուտար վարպետիս: Ներս կը մտնէր պատկառելի այս անձնաւորութիւնը՝ ունենալու համար մի քանի ժամուայ վրայ երկարող սիրալիր խօսակցութիւն մը: Իսկ անդին, աթոռակի մը վրայ նստած, ես մտիկ կ՚ընէի, սուսիկ-փուսիկ, այս ջերմ ու հետաքրքրական զրոյցը:
Ահա այս այցելութեան ընթացքին, երբ խօսքը կը դառնար Ճեմարանի եւ մասնաւորապէս Ն. Աղբալեանի տուած դասախօսութիւններու շուրջ, ես լաւ կը յիշեմ իր խօսքը, երբ որոշ ընդվզումով Մանուկ Արսլանեան կը կրկնէր՝ թէ Ն. Աղբալեանի դասախօսութիւններուն հարկաւոր է որ գտնուին ճեմարանական երեք ուսուցիչներ՝ գրի առնելու համար մեծ դասախօսի արտասանած իւրաքանչիւր բառը, նախադասութիւնը, եւ բոլոր մտքերը՝ փրկելու համար զանոնք ստոյգ կորուստէ, որովհետեւ, Ն. Աղբալեան, իր մտքի գոհարները ընդհանրապէս կը յայտնէր արտասանելով եւ ոչ թէ ընթեռնելով:
Ուրիշ անգամ, Երեւան ենք, եւ այցի ենք գացած պրն. Մօրուս Հասրաթեանին: Մտերմիկ եւ ջերմ այդ անմոռանալի մթնոլորտին մէջ, երբ մեր խօսակցութեան նիւթը կը շօշափէր հայ Ճեմարանն ու մանաւանդ Ն. Աղբալեան մեծ մտաւորականը, ան բաժակը բարձրացնելով՝ առաջարկեց խմել մեր անմահանուն ուսուցչի կենացը, աւելցնելով՝ թէ, “ազգ մը Ն. Աղբալեան ունենալու համար պէտք ունի հարիւր տարուայ“:
Մեր սիրելի ուսուցչի մահուընէ ասդին անցեր են արդէն 67 երկար տարիներ: Ես յիշեցի դպրոցական կեանքէս առնուած երկու յուշեր միայն, ինչպէս նաեւ երկու վկայութիւններ, արտասանուած մեր երկու կարկառուն գրական մշակներու կողմէ: Ո՛վ գիտէ՝ մտքի թանկագին ի՜նչ գոհարներ են անհետ կորսուած՝ գրի չառնուելով իր ժամանակակից մտերիմներու եւ գրչի եղբայրներու կողմէ: Հազար ափսոս՜:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

One thought on “ՅՈՒՇԵՐ ՆԻԿՈԼ ԱՂԲԱԼԵԱՆԻ ԳՐԱԲԱՐԻ ԴԱՍԷՆ

  1. Garo Armenian Մեծ հաճոյքով ըմբոշխնեցի Վարդգէս Քերոբեանի յուշագրական յօդուածը ՆԻկոլ Աղբալեանի մասին։ Ճեմարանի Ուատի Ապու Ժեմիլի շէնքը յուզումով կը յիշեմ, քանի որ հոն սկսաւ ճեմարանականի իմ մկրտութիւնս։ Կը յիշեմ Պր. Աղբալեանի հայրական ներկայութիւնը առանց որ բախտը վիճակուած ըլլար իմ սերունդիս աշակերտելու իրեն։ Ան մեկնեցաւ այս աշխարհէն, երբ մեր դասարանը լսարանական կարգերը չէր հասած։ Կը յիշեմ Աղբալեանի ցնցիչ յուղարկաւորութիւնը Պէյրութի պողատաներէն և հօրս և իր ընկերներուն արտասուքը։ Նաև կը յիշեմ Լևւոն Շանթի և Նիկոլ Աղբալեանի միացեալ նախաձեռնութեամբ ստեղծուած երեկոյեան լսարանը Ուատի Ապու Ժեմիլի վերի սրահին մէջ, ուր Շանթ, Աղբալեան, Գառնիկ Գիւզալեան, Գասպար Իփէկեան և Կարօ Սասունի մեր մշակոյթի ճոխ գանձերը կը բանային մեր հայրերու սերունդին առջև։ Ես և լուսահոգի ընկերս՝ Վաչէ Մատէնլեանը (Պր. Կարօ Մատէնլեանի եղբօրորդին) կ՚ընկերանայինք մեր հայրերուն և գետինը ծալլապատիկ նստած կը հետևէինք հսկաներու այս խորհուրդին։Շնորհակալութիւ՚ն։

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles