ՅՈՒՇԵՐ՝ ՆՈՐ ՍԻՍԻ ԼՈՒՍԻՆԵԱՆ ՎԱՐԺԱՐԱՆԷՆ ԱՉՔԷ ՀԵՌՈՒ ԸԼԼԱԼՈՎ՝ ՍՐՏԷ ԱԼ ՀԵՌՈՒ Չ՛ԸԼԼԱՐ

0 0
Read Time:5 Minute, 56 Second

p13 n demirjian  ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ

Սան Ֆրանսիսքոյի հազուագիւտ, արեւոտ ու տաքուկ օրերէն մէկն էր. կինս դարձեալ առաջարկեց կանաչեղէն գնելու համար հետը շուկայ երթալ յոյնին քով: Նկատի ունենալով, որ օդը հաճելի էր, ըսի՝ այսօր ալ Good boy ըլլամ ու երթամ հետը: Ընդհանրապէս կնոջս հետ շուկայ երթալը կը մերժեմ, որովհետեւ ինծի համար ժամանակի վատնում է եւ յոգնեցուցիչ: Յոյնին խանութն ենք արդէն: Սա լաւ է, սա լաւ չէ, ինչո՞ւ սուղ դրած են այսօր լոլիկը, երբեք այսքան սուղ չէ եղած, խնձորին նայէ՝ գինը շատ աժան է այսօր, կ՛ուզե՞ս առնեմ… Սուղ է, աժան է, այսօր շատ լաւ ապրանք չունի, վաղը ես նորէն կու գամ ու նման յանկերգներ մտիկ ընելով՝ դուրս կ՛ելլէինք, մէյ մըն ալ հարցուց. “Կ՛ուզե՞ս քիչ մըն ալ արաբին քով հանդիպինք“: Քաղաքավարութեամբ մերժեցի ու “խէրով-բարով“ եկանք տուն:
Քանի որ այսօր շատ լաւ տղայ եղայ, պարտականութիւնս կատարեալ ընելու համար, գացի խոհանոց՝ աղուոր սուրճ մը եփելու, ու յանկարծ հեռուէն լսեցի կնոջս ձայնը, կը հարցնէր, թէ ի՞նչ կ՛ընեմ խոհանոցը: “Քեզի համար սուրճ կ՛եփեմ“, ըսի: “Այս ի՛նչ հրաշք է այսօր, միայն չմոռնաս իմ գաւաթիս շաքարը քիչ դիր“, ըսաւ: Այդ հրամանն ալ գործադրեցի ու դրի սուրճերու գաւաթները ափսէի մը մէջ, առանց թափելու բերի, սեղանին վրայ դրի ու ձեռքովս հրամցուցի: Փոխան շնորհակալութեան, քաղաքավար դիտողութիւն մըն ալ ստացայ. “Երանի միւս ափսէին մէջ դնէիր…“։
Սուրճը խմելու ատեն, յանկարծ միտքս ինկաւ մեր վաղեմի ընկերներէն Կիրակոսն ու կինը՝ Նոյեմզարը, որոնք այժմ Նիւ Եորք կ՛ապրին. տարիներէ ի վեր լուր չունինք իրենցմէ, ինչպէ՞ս են արդեօք… Կինս ըսաւ, թէ աշխարհը այսպէս է, “չէի՞ր գիտեր, թէ մէյ մը որ աչքէ հեռու ըլլայ, սրտէ ալ հեռու կ՛ըլլայ“. ըսի՝ “Կնի՛կ, այդպէս չէ. աչքէ հեռու ըլլալով՝ անպայման չէ որ սրտէ ալ հեռու ըլլայ“, մինչ այդ, առանց սուրճիս գաւաթին նայելու, հաւաքեց ու գնաց խոհանոց, կ՛երեւի իր խոհանոցային գործերը շարունակելու:
“Աչքէ հեռու, սրտէ հեռու“… Այս ասացուածքը ժխտական իմաստով տեղը գտած է միտքիս մէջ եւ երբեք չեմ կրցած համաձայնիլ իմաստին հետ, պատանեկան տարիքէս ցայսօր, ու այդ յիշատակներով հիմա, նոյն այդ րոպէին, միտքս ու յուշերս սաւառնեցան ու գացին մինչեւ 1949-1950 դպրոցական տարեշրջանս: 63 տարիներ ետ երթալով՝ մտովին երազներով կ՛երթամ մինչեւ Լիբանան, մինչեւ Պուրճ Համուտ, մինչեւ Նոր Սիս ու մինչեւ մեր սիրելի Լուսինեան Ազգային վարժարանի 6րդ դասարանը, այժմ՝ Ազգային Աքսոր Քասարճեան վարժարան:
Սեպտեմբերեան երանելի օր մը եւ երանելի տարիք մըն էր, 14 տարեկան էի: Մեր դասարանը, դպրոցի շէնքին երկրորդ յարկի վերջին դասարանն էր. աշակերտներուն թիւը լաւ կը յիշեմ՝ ինը աղջիկ ու հինգ տղայ, մեր դաստիարակը եւ հայերէնի ուսուցիչը Կարապետ Կիւլիւզեանն էր: Պարոն Կիւլիւզեան Պէյրութի Ճեմարանէն շրջանաւարտ, վայելուչ ու միշտ փողկապով կոկիկ հագուած երիտասարդ մըն էր, դպրոցի տնօրէն Շաւարշ Մակարեանէն մինչեւ ուսուցչական կազմ ու մինչեւ աշակերտութիւն՝ ան միայն յարգանք կը վայելէր: Որքան կը յիշեմ՝ օրը Չորեքշաբթի էր, օրուան երկրորդ պահը՝ հայերէնի շարադրութեան պահն էր: Ամէն ինչ բնական ընթացքի մէջ էր. իւրաքանչիւրս մեր օրուան պարտականութիւն շարադրութիւնները կարդացինք, պարոն Կիւլիւզեանը, ըստ իր սովորութեան, իւրաքանչիւրիս ընթերցումներուն հետեւելով՝ ըրաւ որոշ սրբագրութիւններ ու թելադրութիւններ։ Դասապահի վերջաւորութեան, աչքը ուղղելով պատէն կախուած օրացոյցին եւ դիմելով անոր ամենամօտ նստած աշակերտուհիին՝ Մարի Աւագեանին, ըսաւ. “Այսօրուան թերթիկը փրցուր օրացոյցէն ու կարդայ“։ Մարին փրցնելով թերթիկը՝ կարդաց գրութիւնը. “Աչքէ հեռու, սրտէ հեռու“: Պրն. Կիւլիւզեան տուաւ իր որոշումը՝ յայտարարելով. “Այս է ձեր յաջորդ Չորեքշաբթի օրուան շարադրութեան նիւթը“: Ես չսիրեցի նիւթը, բայց խորհեցայ՝ տակաւին մէկ շաբաթ կար: Զբօսանքի ելլելու ժամն էր, ու ցրուեցանք:
Չորեքշաբթի եւ Շաբաթ օրերը դպրոցը կէս օր էր. Շաբաթ օրը ժամը 12ին արձակուելէ ետք, ճամբաները քիչ մըն ալ խաղալէ ետք ընկերներուս հետ, հասայ տուն, հեռուէն տեսայ մայրս՝ նստած դրան սեմին, կազէ օճախին վրայ սուրճ կը խարկէր. բարեւելէ ետք նստայ քովը. զարմացած երեսիս նայելով՝ հարցուց. “Խէ՛ր ըլլայ, քովս նստար, կ՛երեւի դրամ պիտի ուզես“, ըսի՝ “Ո՛չ մամա, ուրիշ հարցում մը ունիմ, որ շատ կարեւոր է“։
Այդ տարիներուն, եղբայրս Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց դպրոցը կ՛ուսանէր։
– Ի՞նչ է հարցումդ նայինք։
– Մամա, հարցումս հետեւեալն է. հիմա եղբայրս Սարգիսը, որ Երուսաղէմ է, աչքէդ հեռու է, սրտէ՞դ ալ հեռու է…
Մայրս, որ մինչ այդ սուրճ խարկելով զբաղած էր, յանկարծ կեցաւ ու շշմած, այլայլած, կարծես ինքզինք կորսնցուց, փաթթուեցաւ վիզիս ու հեծկլտալով հարցուց.
– Այդ ի՞նչ հարցում է, տղա՛ս, ինչո՞ւ կը հարցնես այդ տեսակ հարցում։ Այո՛, եղբայրդ Սարգիսը հիմա Երուսաղէմ է, բայց սրտէս հեռու չի կրնար ըլլալ, ամէն վայրկեան հոգիիս մէջն է ու միշտ կը մտածեմ իրեն մասին:
– Մամա, իրար մի անցնիր, շարադրութեան դասիս համար է…
– Այդ ի՞նչ խայտառակ շարադրութիւն է, ուրիշ նիւթ չգտաւ ձեր ուսուցիչը…
Փորձելով հանդարտեցնել զինք՝ ըսի եղելութիւնը, թէ օրացոյցէն փրցուած թերթիկ մըն էր անիկա:
Յաջորդ Չորեքշաբթի, շարադրութեան դասի պահն ենք. ես, առաւել ինքնավստահ իմ ժխտական տեսակէտէս ու զինուած մօրս հետ եղած խօսակցութենէն՝ շարադրութիւնս իմ ըմբռնած ձեւով լաւապէս պատրաստած էի: Դասարանի 14 աշակերտներս հերթով կարդացինք մեր շարադրութիւնները. ես, բացի իմս կարդացած ժամանակէն, կը դիտէի պրն. Կիւլիւզեանի դէմքի արտայայտութիւնները… երբեմն կը ժպտէր, երբեմն կը լրջանար ու երբեմն ալ գլուխը կը շարժէր աջ ու ձախ: Ինծի համար շատ հետաքրքրական էր որ 13 աշակերտներ գրած էին այնպէս, ինչպէս օրացոյցին թերթիկը կ՛ըսէր, զանազան օրինակներ բերելով, թէ՝ այո՛, երբ աչքէ հեռու կ՛ըլլայ, սրտէ ալ հեռու կ՛ըլլայ:
Ընթերցումներու աւարտին, հայեացքը ինծի ուղղելով՝ պրն. Կիւլիւզեան գլուխը վեր-վար ընելով՝ հանդարտօրէն ըսաւ.
– Տէմիրճեան, ուրեմն այս դասարանին մէջ միակ ազատ արտայայտուողը դո՞ւն ես, պրաւօ՛ քեզի:
Յաճախ մականուններով կը խօսէր աշակերտներուն հետ: Բան չհասկցայ իր ըսածէն, բայց նախ քիչ մը շոյուած զգացի դասընկերներուս առջեւ, ապա վախ մը ինկաւ մէջս, թէ՝ ի՞նչ ուզեց ըսել պարոնը, արդեօք յանդիմանութի՞ւն էր այս մէկը, արդեօք ետեւէն ալ ծե՞ծ մը կար… սարսափը մէջս ինկաւ, պահ մը ես զիս անհանգիստ զգացի, մինչ այդ պրն. Կիւլիւզեան ըրաւ իր վերջին խօսքը դասարանէն դուրս ելլելէ առաջ.
– Տէմիրճեան, զբօսանքին զիս տես:
Ես յանկարծ պոռթկացի.
– Պարո՛ն, ի՞նչ ըրի։
– Քեզի ըսի զբօսանքին քովս եկուր:
Արդէն զբօսանքի մէջ էինք, ընկերներս ըստ սովորութեան ուրախ-զուարթ կը խաղային, իսկ ես, ծեծի վախը մէջս՝ կը սարսափէի. սխալ բան մը չէի ըրած, ինչո՞ւ պարոնը զիս պիտի ծեծէր՝ չէի հասկնար. որոշեցի զբօսանքին չերթալ պարոնին քով, ու ամբողջ 15 վայրկեան պահուըտած մնացի անկիւն մը, որ ի՛ր ալ աչքին չերեւիմ:
Չորրորդ պահու վերջաւորութեան զանգը հնչեց ու ամբողջ աշակերտութիւնը անհամբեր իրենց պայուսակները շալկած՝ սկսան դուրս ելլելու. ինծի համար լաւ առիթ էր իրարանցումին մէջ սպրդելու եւ դուրս փախչելու դպրոցի շէնքէն: Բայց չար կամ բարի բախտէս, պրն. Կիւլիւզեանը նշմարեց զիս ու մատովը իրեն քով կանչեց. թակարդին մէջ ինկած էի, փախուստի միջոց չկար. ակամայ, վախով ու դողով գացի ուսուցչարան։ Առաջին հարցումը եղաւ.
– Ինչո՞ւ չեկար զբօսանքի ատեն։
– Պարո՛ն, կը վախնայի, ես բան մը չրի, ինչո՞ւ պիտի ծեծէք զիս։
Գլուխս շոյելով ու իւրայատուկ անուշ ժպիտով մը ըսաւ.
– Շատ աղուոր շարադրութիւն մը գրած էիր, շարադրութեանդ ընդմէջէն տեսայ յատուկ բան մը, զոր կ՛ուզեմ քաջալերել. պէտք է աւելի գրես, ըստ երեւոյթին՝ տեսակէտ ունեցող աշակերտ մըն ես. այս շարադրութեան ընդմէջէն կը տեսնեմ, թէ ազատ մտածող մըն ես։
– Պարոն, կ՛ուշանամ տուն երթալու, հիմա մամաս կը մտահոգուի…
– Համբերէ՛, ըսելիք ունիմ տակաւին. ասկէ ետք, շաբաթը երկու շարադրութիւն պիտի գրես, մէկը՝ դասարանին հետ, իսկ միւսը՝ ազատ նիւթ մը, ու ես մասնաւոր ժամանակ պիտի տրամադրեմ ու հետեւիմ քեզի։
– Բայց, պարո՛ն, ես ժամանակ չունիմ, հազիւ դասերուս կը հասնիմ։
– Ընտրութիւն չունիս, երկո՛ւ շարադրութիւն…
Պրն. Կիւլիւզեան պարտադրեց իր կամքը, ու ես սիրով, ուզելով հնազանդեցայ մինչեւ տարեվերջ՝ շարունակելով շաբաթը երկու շարադրութիւն գրելն ու զանազան գիրքերու ընթերցումը։
Պրն. Կիւլիւզեա՛ն, շաբաթը երկու շարադրութիւններով շա՛տ բան տուիր ինծի. պարզ ուսուցիչ չէիր, սորվեցնող ուսուցիչ եւ իսկական կրթական մշակ մըն էիր: Միշտ կը յիշեմ քեզ ու կեանքիս մէջ շատ բան կը պարտիմ քեզի։

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles