ՅԱՆՁՆԱՌՒԹԵՆԷ ԽՈՒԱՓՈՂ  ՃԱԿԱՏԱԳՐԱՊԱՇՏ  ԼԱՒԱՏԵՍ ՀԱՅԵՐ «ԵՒ ՍԱԿԱՅՆ ՄԻ», ՄԻԱՑԵԱԼ. ՀԱՒԱՏԱ՞Լ

0 0
Read Time:4 Minute, 39 Second

Յ. Պալեան

            Քիչ մը բանաստեղծութիւն, պճեղ մը քաղաքականութիւն, իրատեսութիւն նուաճելու համար իմաստուններու հետ զրուցելու փորձութիւն եւ հոգեվերլուծողներու համար անսահման աշխատանք՝ բացականերու հետ:

            Ի՞նչ կը մտածէ հայը, ինչպէ՞ս կը դիտէ իր ներկան եւ գալիքը:

            Հայը, ուր որ ալ գտնուի, Հայաստան եւ բազմագոյն սփիւռքներ, ե՛ւ ճակատագրապաշտ է ե՛ւ գործնապաշտ, ե՛ւ ղեկավար է ե՛ւ տեսաբան, ե՛ւ պարտութիւնները որպէս յաղթանակ վաճառող քաղաքական աճպարար:

            Ճորճ Պէրնար Շոն հայ չէր: Չեմ գիտեր թէ հայերը ճանչցա՞ծ էր, թէ՞ ոչ: Բայց կարդալով հետեւեալը, կենթադրեմ, որ հայերը ճանչցած էր. «Ոչինչ գիտէ եւ կը կարծէ ամէն բան գիտնալ: Այդ աներկբայօրէն նախատեսել կու տայ քաղաքական ասպարէզ մը»:

            Հայը կը սիրէ իր բանաստեղծները, մանաւանդ երբ խնճոյքի կամ հանդէսի ընթացքին բեմէն կը հնչէ անոնց խօսքը: Բայց կիսով կը լսէ, կը լսէ ընտրովի, կարծես ըսուածը ուրիշի կը վերաբերի:

            Ինչպէ՞ս չյուզուիլ լսելով Գէորգ Էմինը: Բայց անոր խօսքը տանիլ իր յանգումին, արդէն այլ բան է, կը պահանջէ մտածում եւ դատողութիւն:

            Մեր հոգեբարոյական կենդանագիրը կայ բանաստեղծի հետեւեալ պարզ եւ կարճ տողերուն մէջ, եթէ զեղչենք ցանկութիւն արտայայտող վերջին հինգ տողերը:

Մենք գահ ու թագ չե՛նք ունեցել,Եւ…
արքա´յ է ամէն մի հայ.
Զօրք ու բանակ չենք ունեցել,Եւ…
սպայ է ամէն մի հայ։
Ամէն մի հայ լերան մի ծերպ,
Ամէն մի հայ ուրոյն մի կերպ,
Ամէն մի հայ մի Հայաստան,
Բաժան-բաժան,Անմիաբան,
Զատուա՜ծ, հատուա՜ծ,Եւ սակայն մի´,
Երբ սպառնում է թշնամին,
Մեր դարաւոր անմահ երթին,
Եւ այս ժայռին թառած բերդին,
Որ Հայրենիք ենք անուանում…

            Ճակատագրապաշտ եւ գործնապաշտ դարձած են նոյն: Այսինքն՝ պատշաճելու իմաստութիւն: Ոչ միայն այսօր, այլ հազար տարի վերջ ալ, մեր դրացիներուն հետ պիտի ապրինք, ետեւաբար այսօր ալ լաւ ապրինք, կ’ըսենք: Եւ դարձնենք անհանգստութիւն պատճառող էջերը:

            Միասին ապրիլ ինչպէ՞ս: Այս մասին պէտք է խօսիլ, այդ ինչպէսը պէտք է երեւակայել, ընդունիլ: Պարտուած երկիր եւ իշխանութիւն յաղթականի հետ պիտի ապրին վերջինի  պարտադրած կանոններով, մանաւանդ երբ պարտութիւնը կը դիմագրաւենք անմիաբանութեամբ, իշխանատենչութեամբ, ընչաքաղցութեամբ:

            Եւ քաղաքականութիւն կը խաղցուի, կը խաղանք, Ճորճ Պէրնար Շոյի նկարագրած տիպարը կրկնելով, ներսը եւ դուրսը: Կը խաղանք ինչպէս ըսած է հայ բանաստեղծը. «Արքա´յ է ամէն մի հայ… սպայ է ամէն մի հայ»… Հիմա մանաւանդ, երբ կան համացանց, ֆէյսպուք, թուիթթըր եւ ընկերային ցանցեր, ուրկէ կը ճառեն բոլոր մարգարէները:

            Հակառակ պարտութեան յառաջացուցած ընկճուածութեան, նիւթական եւ բարոյական հետեւանքներուն, բանաստեղծի նկարագրած հայն ենք. արքա´յ է ամէն մի հայ,… սպայ է ամէն մի հայ, …Բաժան-բաժան,Անմիաբան,… Զատուա՜ծ, հատուա՜ծ… Այդպէս ենք Հայաստան, այդպէս ենք ուր ալ գտնուինք, համացանցի անսահմանութեան մէջ: Մնացեալ բոլոր խօսքերը իրականութենէ խուսափումի  հոգեթով խօսքեր են:

            Ճակատագրապաշտները եւ գործնապաշտները եթէ այլ երկինքներու տակ ապահովութիւն կամ բախտ  որոնելու չերթան, եթէ դեռ ապրելու իրաւունք ունենան, «միասին պիտի ապրին», ի հարկին ինքնութենէ հրաժարելով: Միթէ՞ այդպէս չէ ինչ որ կը կոչենք Սփիւռք, ի հարկէ տարբեր պայմաններու մէջ, եթէ ոչ այսօր, վաղը անպայման: Ճկոյթի ետին թաքնուելով, չենք ուղղեր իրատեսի հարցումը. «Մինչեւ ե՞րբ»:

            Այս մտածումները սրտցաւ խօսք կը մնան, եթէ հարց չտանք, թէ «ինչո՞ւ»: Անհրաժեշտ է հայկական իրականութեան վրայ բանալ Ճորճ Պէրնար Շոյի նշդրակող ախտաճանումը. «Ոչինչ գիտէ եւ կը կարծէ ամէն բան գիտնալ: Այդ աներկբայօրէն նախատեսել կու տայ քաղաքական ասպարէզ մը»: Եթէ մատներու արանքէն չդիտէինք հայկական իրականութիւնը, մի՛շտ՝ ներսը եւ դուրսը, քիչ մը աւելի իմաստուն կ’ըլլայինք:

            Հայաստանի եւ սփիւռքի բազմապատիկ ղեկավարութիւնները փորձենք Ճորճ Պէրնար Շոյի լուսարձակին տակ բռնել: Ազգի ճակատագիր որոշողներուն մէջ քանինե՜ր կան, որոնք ոչինչ գիտեն, կը կարծեն ամէն բան գիտնալ եւ մեքենայութիւններով (քոմպինացիաներով-մանիպուլացիաներով), քսակով կամ ժառանգականութեամբ, կամ ԽԾԲԻ իրաւունքով, աթոռ-աթոռակ կը գրաւեն, ղեկավարում եւ քաղաքականութիւն կը դարձնեն քառակուսի անիւ: Ա՞զգ եւ  հայրեն՞ք՝ եսերէն վերջ. այդ կը պահանջեն շահախնդրութիւնը եւ փառասիրութիւնը:

            Հայոց պատմութիւնը միայն կարգախօսներով գիտցողը, չգիտցածը կրկնելով, ինքզինքին կը սահմանէ քաղաքական-ղեկավարական ասպարէզ կամ լուսապսակ: Մարդ չնեղացնելու կամ հակակրանքի-ատելութեան բաւարարութիւն տալու համար, կը հանդուրժուի դիրքերու իւրացումը, ամբոխաճական մթնոլորտի մէջ, ամէն կարգի իշխանութիւններու բոլոր մակարդակներուն: Իսկ հայերս միշտ եղած ենք, եւ ենք, «քաղաքական միամիտներ», զորս կարելի է ասդին կամ անդին տանիլ: Միշտ կը յիշեմ այդ «միամտութեան» խօսուն օրինակը, պատանութեանս օրերէն, երբ համեստ մարդիկ բեմէն լսուած խօսքը առանց հասկնալու կը ծափահարէին, ըսելով. «Ի՜նչ լաւ կը խօսի, մարդ բան չի հասկնար»:

            Բնաւ մտածա՞ծ ենք ուրիշի գրած հայերէն ճառով, լատինատառի փոխուած, բեմէն թատրոն խաղցողի մասին, հարց տալով, որ ան ո՞ւր կրնայ տանիլ ազգը, կամ ինչո՞ւ կ’ուզէ այդ դերը խաղալ: Հարցուցէ՛ք Ճորճ Պեռնար Շոյին:

            Ահաւոր է Գէորգ Էմինի խօսքը, զոր որպէս հոգեմաքրման խոստովանանք, catharsis, պէտք է կրկնէ իւրաքանչիւր գիտակից եւ իր կացութեան անդրադարձող հայ, ան ըլլայ այսպէս կոչուած վերնախաւ-էլիդայի անդամ, թէ այդ վերնախաւին ծնունդ տուող զանգուած, որմով կը ստեղծուին տեսակաւոր ԽԾԲական շրջանակները, դառնալով սխալ կողմնորոշումներու անկամ-անգիտակից մեղսակիցներ:

            Ես ինծի թոյլ կու տամ հարցնելու, թէ ի՞նչ կը նշանակէ, ի՞նչ տարողութիւն ունի Գէորգ Էմինի հոգիները յուզող իրականութեան հետ ոչ մէկ առնչութիւն ունեցող բարձրախօսներ թնդացնելու կոչուած խօսքը.

Բաժան-բաժան,Անմիաբան,
Զատուա՜ծ, հատուա՜ծ,Եւ սակայն մի´,
Երբ սպառնում է թշնամին…

            Որքա՜ն պիտի ուզէի տեսնել այդ կախարդական ՄԻն: Հայաստան եւ սփիւռքներ, մէկ առ մէկ:

            Ճորճ Պէռնար Շոյի նկարագրած  Հայաստանի եւ  հայկական սփիւռք(ներ)ի տիպարները եթէ պառկեցնէին հոգեվերլուծողի տիվանին եւ բուժէին,- գէթ բուժուելիքները,- մեր վաղը ապահովաբար այսօրուընէ լաւ կ’ըլլար:

            Բայց ո՞ւր գտնել այդքա՜ն մեծ թիւով հոգեվերլուծողներ եւ հոգեվերլուծման ենթարկուելու կամաւորներ, որոնք ընդունին թէ բուժման կարիք ունին…

            Մինչ այդ հետեւինք, որպէս ցաւի ամոքման դեղ ու դարման, բանաստեղծի երազային լաւատեսութեան.

Զատուա՜ծ, հատուա՜ծ,Եւ սակայն մի´,
Երբ սպառնում է թշնամին…

            Եթէ իրմէ զատ հաւատացող մըն ալ գտնենք, Գէորգ Էմին երջանիկ կ’ըլլայ անդենականի մէջ:

            Շատ կը սիրեմ նախորդ դարու մեծ իմաստասէր Կարլ Եազբերսի խօսքը. «Իմաստասիրութեան մէջ հարցումները աւելի էական են քան պատասխանները, եւ իւրաքանչիւր պատասխան կը դառնայ նոր հարցում»:

            Եթէ հարցումները լսէին պատասխանողնելէ առաջ…

            Ի՞նչ վիճակի մէջ է եւ ո՞ւր է բանաստեղծի տեսիլքի բերդը.

Եւ այս ժայռին թառած բերդին,

Որ Հայրենիք ենք անուանում…

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՍՏԱԼԻՆԵԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ԺԽՏԱԿԱՆ ՀԵՏԵՒԱՆՔՆԵՐՈՒ ՎԵՐԱՑՈՒՄԸ՝ ԿԵՆՍԱԿԱՆ
Next post Պուտափէշթի Միջամտութիւնն Ու Երեւանի Միամտութիւնը

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles