ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆ

Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Արեւելեան Միացեալ Նահանգներու Կեդրոնական Կոմիտէն կ՛ողջունէ Միացեալ Նահանգներու ղեկավարութեան եւ հայ ժողովուրդի հոգեւոր հաստատութիւններուն միջեւ բովանդակալից շփումները։ Հայ հոգեւոր առաջնորդները պէտք է հանդիպին Նախագահին եւ ամերիկեան բարձրաստիճան այլ պաշտօնատարներուն։ Այսպիսի հանդիպում կրնայ խորացնել Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդին մասին փոխըմբռնումը եւ կարեւոր հարթակ մը ստեղծել Հայաստանի, Արցախի եւ աշխարհի տարածքին հայ համայնքներուն առնչուող բարոյական հարցերու արծարծման համար։
Հետեւաբար, Սեպտեմբեր 16-ին Սպիտակ Տան մէջ տեղի ունեցած հանդիպման առնչութեամբ մեր մտահոգութիւնը հայ հոգեւոր առաջնորդներու ներկայութիւնը չէ, այլ այն շրջանակը, որուն մէջ անոնք մասնակցեցան։ Հանդիպումը նախաձեռնուած էր Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանատան եւ Սպիտակ Տան Հաւատքի Գրասենեակին համագործակցութեամբ, իսկ Հայաստանի դեսպանը ներկայ էր հոգեւորականներուն կողքին։ Ամերիկահայ եկեղեցիները ամերիկեան հաստատութիւններ են, որոնք կը ծառայեն ամերիկահայ համայնքին։ Անոնց առաջնորդները պէտք է Ուաշինկթընին հետ շփուին իբրեւ անկախ հոգեւորներ՝ իրենց մասնակցութեան, օրակարգին եւ պատգամին նկատմամբ իրական ինքնավարութեամբ, եւ ոչ թէ իբրեւ որեւէ օտար կառավարութեան, ներառեալ Հայաստանի կառավարութեան կողմէ կազմակերպուած եւ քաղաքականօրէն ձեւաւորուած պատուիրակութեան մը մաս։
Այս յստակացումը կարեւոր է, որովհետեւ մեր եկեղեցիներուն բարոյական հեղինակութիւնը կը հիմնուի ժամանակաւոր քաղաքական իշխանութիւններէն անոնց անկախութեան վրայ։ Դեսպանատունը կը ներկայացնէ այն կառավարութիւնը, որ նշանակած է իր դեսպանը, մինչդեռ մեր եկեղեցիները կը ներկայացնեն համայնքներ, համոզումներ եւ ազգային մտահոգութիւններ, որոնք կը գերազանցեն որեւէ գործող վարչակազմ։ Երբ կառավարութիւն մը կը կազմակերպէ, կը գումարէ եւ կը մասնակցի նման հանդիպման մը, վտանգ կայ, որ անկախ եկեղեցական հեղինակութիւնը ներառուի կառավարութեան դիւանագիտական օրակարգին մէջ։
Հանդիպման պաշտօնական ներկայացումը շեշտը դրաւ խաղաղութեան, Ա․Մ․Ն․-Հայաստան յարաբերութիւններուն, քրիստոնէական կապերուն եւ Նախագահ Թրամփի՝ Հայաստան-Ատրպէյճան դիւանագիտական գործընթացին մէջ ունեցած դերակատարութեան վրայ։ Ասոնք օրինական եւ կարեւոր հարցեր են։ Սակայն նոյնքան առանցքային մտահոգութիւններ հանրութեան առջեւ համարժէք կերպով չարտացոլուեցան՝ Ատրպէյճանի մէջ տակաւին ապօրինաբար պահուող հայ պատանդները, Արցախի բռնի տեղահանուած հայերուն իրաւունքները, Ատրպէյճանի վերահսկողութեան տակ գտնուող հայկական եկեղեցիներու եւ մշակութային ժառանգութեան պաշտպանութիւնը, ինչպէս նաեւ չլուծուած անվտանգային եւ մարդու իրաւունքներու հարցերը։ Սպիտակ Տուն ներկայանալը իր իսկական արժէքը կը ստանայ այն ատեն, երբ ան կը ստեղծէ դժուար ճշմարտութիւններ բարձրաձայնելու հնարաւորութիւն, եւ ոչ թէ միայն հանդիսաւոր հաստատումներու առիթ կը դառնայ։
Հոգեւորականներու հետ շփումը պէտք չէ երբեք փոխարինէ նաեւ ամերիկահայ քաղաքացիական եւ քարոզչական կազմակերպութիւններու բովանդակալից ներգրաւումը։ Հոգեւոր առաջնորդներն ու քաղաքացիական հաստատութիւնները տարբեր պարտականութիւններ ունին. հոգեւորականները կը խօսին հաւատքի, բարոյականութեան, մարդկային արժանապատուութեան եւ համայնքային բարօրութեան մասին, մինչդեռ քաղաքացիական կազմակերպութիւնները կը զբաղին օրէնսդրութեամբ, արտաքին քաղաքականութեամբ, անվտանգութեամբ, մարդու իրաւունքներով, հաշուետուութեամբ եւ հայ ժողովուրդի երկարաժամկէտ շահերով։ Մէկը պէտք չէ օգտագործուի միւսին փոխարէն։
Այս հարցը առաւել եւս լուրջ է՝ Սուրբ Էջմիածինի Մայր Աթոռին դէմ պետական իշխանութիւններուն կողմէ շարունակուող յարձակումին պայմաններուն մէջ։ Հայաստանի կառավարութիւնը պէտք է յատուկ զսպուածութիւն ցուցաբերէ՝ նախքան ինքզինք արտասահմանի հայ եկեղեցական առաջնորդներուն կազմակերպիչն ու միջնորդը ներկայացնելը, մինչդեռ երկրի ներսը ազգային Եկեղեցւոյ ղեկավարութիւնն ու անկախութիւնը կը գտնուին ուժեղ պետական ճնշման տակ։ Եկեղեցական լեգիտիմութիւնը չի կրնար ընդունելի ըլլալ Ուաշինկթընի մէջ, երբ ան օգտակար է դիւանագիտութեան համար, մինչդեռ Երեւանի մէջ եկեղեցական անկախութիւնը յարձակման կ՛ենթարկուի։
Այս սկզբունքը կը վերաբերի թէ՛ Սուրբ Էջմիածինի Մայր Աթոռին եւ թէ՛ Կիլիկիոյ Սուրբ Աթոռին ենթակայ հաստատութիւններուն։ Երկուքն ալ պէտք է պահպանեն իրենց հոգեւոր եւ հաստատութենական անկախութիւնը եւ քաղաքական իշխանութեան մօտենան իրենց սեփական ձայնով, առաջնահերթութիւններով եւ բարոյական հեղինակութեամբ։
Սեպտեմբեր 16-ի դասը այն չէ, որ մեր հոգեւոր առաջնորդները պէտք է խուսափին Սպիտակ Տունէն։ Ընդհակառակը՝ անոնք պէտք է երթան՝ վստահութեամբ եւ յաճախակի, թէ՛ Հանրապետական եւ թէ՛ Դեմոկրատ վարչակազմերու օրով, բայց իբրեւ ամերիկահայ հաստատութիւններու անկախ առաջնորդներ եւ ոչ թէ որեւէ կառավարութեան դիւանագիտական օրակարգին ծառայող գործիքներ։
Սեղանի շուրջ աթոռ ունենալը արժէքաւոր է. բայց ամենակարեւորը այն է, թէ այդ աթոռին նստելէ ետք ի՛նչ կ՛ընտրես ըսել։

