ՀԱՅՐԵՆԱԴԱՐՁՈՒԹԻՒՆ-ԲՆԱԿԵՑՈՒՄ ԻՆՉՈ՞Ւ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ ՉԵՆ ԵՂԱԾ ԵՒ ՉԵՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 45 Second

Յ. Պալեան

            Այսօր բարեկամ մը հեռախօսեց Երեւանէն եւ ըսաւ, որ ընտանիքով կը գտնուի Հայաստան, ոչ որպէս զբօսաշրջիկ: Հոն հաստատուած է: Երեւանէն դուրս տուն կը կառուցէ: Անհատական նախաձեռնութիւն, որ հաւատք է եւ քաջութիւն: Բայց մէկ ընտանիքով հայրենադարձութիւն չ’ըլլար, ոչ ալ բնակեցման քաղաքականութիւն կ’իրագործուի:

            Պէտք է բնակեցնել եւ զարգացնել Հայաստանի իւրաքանչիւր թիզ հողը, ընել այնպէս, որ ծայրամասերն ալ ըլլան Երեւանի պէս, Հայաստանը միայն Երեւան չըլլայ: Այս հայրենակերտում է, խորապէս տարբեր երեւելիապաշտ եւ քաղքենի հայրենասիրութենէ, որ չանհանգստացնող բարեսիրութիւնը հայրենատիրութեան կը շփոթէ, պարտականութիւնը կատարածի ինքնաբաւութեամբ:

            Պետութիւնը, Հայաստանի եւ սփիւռքի կուսակցութիւններն ու իրենք իրենց «Հայաստանի օգնելու» առաքելութեան կոչած կազմակերպութիւնները,- բարեսիրական, բժշկական-առողջապահական, մտաւորականներու եւ քաղաքագէտներու,- գործա՞ծ են եւ կը գործե՞ն մէկ հիմնական առաջադրանքով, որ կը սահմանուի հողը տէր կ’ուզէ պարզ սկզբունքով: Այդ տիրութեան համար բաւարար չեն ճառերը եւ երգերը, ոչ ալ այլազան ընկերաքաղաքական տեսութիւնները: Տիրութիւնը կ’ըլլայ մէկ առաւել մէկով թիզ բնակուած, մշակուած եւ պաշտպանուած հողով:

            Հայրենադարձութիւն-բնակեցում զոյգը ազգային վերականգնումի առաջնահերթութիւն է, պէտք է ըլլար Հայաստանի պետութեան եւ ժողովուրդին համար, նաեւ սփիւռք(ներ)ի եւ անոր ղեկավարութիւններուն համար: Այդպէս պէտք է ըլլար, դիրքապաշտական մրցավազքերէ առաջ: Այսօր ո՞վ կրնայ ըսել, որ այդ զոյգը այդպէս դիտած են եւ ըստ այնմ գործած են ղեկավարութիւնները, ընելով հաշուետուութիւն՝ տալով թիւեր:

            Յաճախ, ընթերցելով հայկական մամուլը, Հայաստանի եւ սփիւռքի, հազուադէպօրէն,- չըսելու համար բնաւ,- կը հանդիպիմ հայրենադարձութիւն եւ բնակեցում բառերուն, պետական եւ տասնեակներով կուսակցութիւններու արտայայտութիւններուն մէջ ալ չկան այդ եզրերը: Ամէնքն ալ քաղաքականութիւն կը խօսին, Թուրքիա եւ Ատրպէյճան, Ռուսիա եւ Իրան, Արեւմուտք եւ Ամերիկա:

            Փոխարէն կը հանդիպինք արտագաղթ եզրին եւ ստապատիր հրճուանք պատճառող «մերոնք»ի լուրերուն: «Մերոնք»՝ ինչո՞ւ եւ ի՞նչ ընելու համար: Հին ու մանաւանդ «նոր մերոնք»-ի, որ Հայաստանէն դուրս կը տանի ազգի ներուժը, որուն առաւել կամ նուազ յաջողութիւններով կ’ուրախանանք, ինչպէս ճաշկերոյթներու ընթացքին կը ծափահարենք հաճոյախօսական-ինքնագոհական հոգեպարար դատարկաբանութիւնները: Այս հակասութիւններուն եւ լքումներուն մէջ պիտի շարունակենք տուայտիլ, քանի որ ցարդ չենք ուզած հայրենադարձութիւն-բնակեցում իրականացնել, այդ էական խնդիրը օրակարգ չէ ներսը եւ դուրսը, այդ ընելու համար, անոր ձեռնարկելէ առաջ խօսած ենք անկարելիութեան եւ երազապաշտութեան մասին, խօսքեր՝ որոնք պարտութիւն կը նշանակեն:

            Հաւաքաբար պատասխանատու ենք այս հակազգային վերաբերումին համար:

            Այս ընդհանուր հաստատումներէն ետք, խորագրի հարցումին պէտք է պատասխանել առանց խուսանաւումներու. հայրենադարձութիւն-բնակեցում ինչո՞ւ հիմնական առաջադրանք չեն եղած եւ չեն: Այս մասին պէտք է կազմակերպել հրապարակային վիճարկում, կատարել հարցախոյզ՝ որ կը նշանակէ լսել զանգուածները: Խօսիլ նաեւ պատասխանատուութիւններու մասին եւ ըստ այնմ վստահութիւն յայտնել:

            Ներգաղթի օրերուն, նաեւ այսօր, հայրենադարձը երբեք հարազատի պէս չէ ընդունուած, անոր իւրայատկութիւնը չէ հանդուրժուած, հակառակ ըսուածին եւ գրուածին ան մնացած է առաւել կամ նուազ դրսեցի: Հայրենադարձութեան յաջողութիւնը կ’ենթադրէ Հայաստանի մէջ ազգային հոգեբանութեան փոփոխութիւն, արժեւորում հայրենադարձի մշակութային եւ մարդկային արժանիքներուն: Աւելի անմիջական եւ պարզ. հայրենադարձին պէտք է խնայել դիւանակալական անվերջանալի ամէն կարգի թղթաբանական ճնշում, թերեւս հաստատելով յատուկ սպասարկութիւն, որ ստանձնէ մաքսի, պաշտօնատուներու, ելեկտրականութեան, ջուրի, քաղաքապետութեան հետ գործերը, որոնք հայրենադարձին համար լաբիւրինթոսային են:

            Օրինակ մը անհասկացողութիւններու եւ կենցաղային տարբերութեան: Համատիրութիւններու մէջ կենցաղային տգեղ երեւոյթներ կան, որոնք պէտք է նկատի առնուին թաղապետութիւններու կողմէ: Նոր շէնքի մէջ բնակարան կը գնէ հայրենադարձը, հոն կը հաստատուին նաեւ հայրենաբնակներ, որոնք իրենց դռներու կողքին, պատերու տակ, կը շարեն պահարաններ, մուտքերը խճողելով եւ տգեղցնելով, այն բացատրութեամբ, որ պատը իրենց կը պատկանի, եւ կը գրաւեն բնակարաններու միջեւ եղած ազատ տարածքները, անոնց տալով արեւելեան պազարի կերպարանք:

            Հայրենադարձները պէտք չէ դիտուին որպէս հարուստներ: Յաճախ անոնք արհեստաւորներ են, մանր առեւտրականներ, թոշակառուներ: Խրտչեցնող վերաբերումներ կան: Վիճակագրութիւն կազմուա՞ծ է, գիտնալու համար, թէ քանի հայրենադարձներ վերադարձած են իրենց սփիւռքի բնակավայրերը: Թիւերու լեզուն իմաստութեան եւ գիտակցութեան կ’առաջնորդէ: Կարելի եղա՞ծ է ճշդել, որ հայրենիք վերադառնալէ ետք ինչո՞ւ կրկին հեռացած են:

            Պարզ. պետական աջակցութեան քաղաքականութիւն պէտք է հայրենադարձի կեցութիւնը դիւրացնելու համար, մանր շահախնդրուածութիւնները եւ դիւանակալական դժուարութիւնները վերացնելով:

            Հայրենադարձութիւն եւ վերաբնակեցում իրականացնելու համար, Երեւանէն հեռու գտնուող տարածքներէն հողաշերտեր պէտք է տալ հայրենադարձներուն, պայմանաւ որ հոն բնակութիւն հաստատեն եւ այդ տարածքը հայրենադարձի սեփականութիւն դառնայ միայն տասը տարի բնակութենէ ետք: Միաժամանակ Երեւանէն դուրս գտնուող տարածքները պէտք է օժտել ժամանակակից կենցաղային նոյն պայմաններով, որոնք կան Երեւան. ճամբաներ, ելեկտրականութեան, ջուրի, կազի մատակարարում, փոխադրամիջոցներ, համացանց: Այս կ’ըլլայ հեռանկարային հզօրացման ազգային քաղաքականութիւն, որպէսզի Հայաստանը չըլլայ միաքաղաք երկիր, մնացեալ տարածքը չդատապարտուի ըլլալու զբօսաշրջութեան քարտէս:

            Անկեղծութեան պահու մը պէտք է խոստովանիլ, որ մեծ ու պզտիկ հետապնդած ենք դիրքեր, արագ հարստացում՝ անոր բոլոր հետեւանքներով, հետեւաբար ոչ ոք ուզած է ախտը դարմանել: Երեւանէն հազիւ տասը քիլոմեթր երբ հեռանանք, մենք մեզ կը գտնենք երրորդ աշխարհի անբաղձալի պատկերներուն առջեւ: Այս կացութեան պատասխանատուն թշնամիները չեն: Վերանկախացումէն երեսուն տարի ետք Երեւանէն դուրս կեանքը կանգ առած է: Եւ ճակատագրապաշտութեամբ, ժողովուրդը հաշտուած է կացութեան հետ:

            Ղեկավարութիւնները,- ոչ միայն եկող-գացող իրարու յաջորդած իշխանութիւնները,- հայրենակերտման եւ ազգակերտման հեռանկարային քաղաքականութիւն չեն ունեցած: Ոմանք ալ բանտարկուած մնացած են պատմական ժառանգութեան գեղեցիկով եւ հարստութեամբ: Պէտք է միշտ խօսիլ աղէտ-արտագաղթի մասին, որ երկիրը կը զրկէ իր կենսունակ եւ տաղանդաւոր ուժէն, որուն պատրաստութեան համար երկիրը ներդրում ունեցած է:

            Այսօր աւելի քան երէկ, հայրենադարձութիւն-բնակեցում քաղաքական առաջադրանք պէտք է ըլլայ: Իսկ առաջադրանքը փուճ է, եթէ չկայ կազմակերպութիւն եւ նիւթական ներդրում: Հայաստանի ղեկավարութիւնը,- պետութիւն եւ կուսակցութիւններ,- եւ միլիոնաւորներու սփիւռք(ներ)ու ղեկավարութիւնները եթէ այս առաջադրանքը հայրենասիրական-հայրենատիրական առաջադրանք չհամարեն եւ ըստ այնմ չգործեն, ազգը եւ հայրենիքը կը դատապարտեն պատերազմով կամ առանց պատերազմի պարտութեան:

            Հայրենադարձութիւն-բնակեցում գոյութենական հիմնահարց է, որուն իրականացման ղեկավարը ժողովուրդն է, հայը:

            Այս գիտակցութեան հզօրացումը գործն է նաեւ հարազատ մտաւորականութեան, որ պէտք է գտնէ ձեւը հասնելու իւրաքանչիւրին՝ իր յարկին տակ:

            Պարտութիւններէն եւ ընկրկումներէն ետք գտնելու համար վերականգնումը:

            Այսօ՛ր:

            Վաղը արդէն ուշ է:

            Կ’ուզեմ այս սկսած մտորումներս շարունակել ժամանակակից չեխ մեծ գրող Միլան Քունտերայի (ծնած՝1929-ին) հետեւեալ խօսքով. «Կարելի է դաւաճանել ծնողներու, ամուսինի մը, սիրոյ մը, հայրենիքի մը, բայց դաւաճանելու ի՞նչ պիտի մնայ երբ մնացած չըլլան ո՛չ ծնողք, ո՛չ ամուսին, ո՛չ սէր, ո՛չ հայրենիք» («Էակի անտանելի թեթեւամտութիւնը», («L’insoutenable légèreté de l’être», « The Unbreable Lightness of Being»):

            Ապարանքներու պատեր եւ մոռցուած տապանաքարեր:

            Այս հասկնալ միթէ՞ դժուար է Երեւանէն Պեվըրլի Հիլզ, Աքափուլքօ, Փարիզ, Պէյրութ, Փունթա տէլ Էսթէ, հոն ուր հայեր կան եւ կ’երթան: Հին եւ նոր «մերոնք»…

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Նիւ Եորք.- ԱՌԱՋՆՈՐԴ ՍՐԲԱԶԱՆ ԳԵՐՇ. Տ. ԱՆՈՒՇԱՒԱՆ ԱՐՔ. ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ ՄԱՍՆԱԿՑԵՑԱՒ «ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆ»-Ի ՀԱՆԳԱՆԱԿՈՒԹԵԱՆ՝ ՄԱՅՐ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՄԷՋ
Next post ՍՏԱՑԱՆՔ․- ՎԵՀԱՆՈՅՇ ԹԵՔԵԱՆԻ «ԿԻՆ՝ ԱՏԵԱՆ ԵՒ ՄԱՏԵԱՆ»-Ը

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles