ՄՏՈ՜Ր ՄՏՈՐ… ՄՏՈՐՄՈՒՆՔ

0 0
Read Time:2 Minute, 54 Second

Aleppo_old_city

ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ

Երեւան

Պատմութեան տարբեր ժամանակաշրջաններ, տարբեր տեղանուններ, բնակավայրեր ինչ-ինչ պատճառներով ասպարէզ կ’ելլեն, մամլոյ ու ժողովուրդի առօրեայ քննարկման նիւթ ու մտահոգութիւն կը դառնան։

Մինչ այդ, կը պատահին դէպքեր, որոնց ընթացքին ի յայտ կու գայ, որ կարգ մը մարդիկ քարտէսի վրայ վայրի մը գոյութենէն անտեղեակ կ’ըլլան, նոյնիսկ զայն իբրեւ տեղանուն լսած չեն ըլլար:

Հայաստանի մէջ ուսանած տարիներուս եղած են դասընկերներ, որոնք Սուրիան ու Լիբանանը, Հալէպն ու Պէյրութը, երբեմն նաեւ Պարսկաստանը խառնած են իրարու. սեմական արաբերէնն ու հնդեւրոպական լեզուական ընտանիքի պատկանող պարսկերէնը՝ նոյնպէս։

Հարց տուած են՝ «քրիստոնեա՞յ  ես», «բա, որտեղի՞ց հայերէն գիտես», «էդ սահարայում ո՞նց էք ապրում», «մուսլուման երկրում հայկական դպրոց ու եկեղեցի ունէ՞ք», «չատրա կամ գլխաշոր կրո՞ւմ էք» եւ այլն։

Քննադատութեան համար չէ որ կ’ըսեմ։ Մարդիկ, շատ մը տեղանուններու ու ժողովուրդներու, յատկապէս համայնքային փոքրամասնութեանց կրնան ծանօթ չըլլալ կամ երբեմն շփոթել մէկը միւսին հետ։

Տեղանուն մըն ալ, կարծէք, դարաշրջաններու ընդմէջէն՝ ինքզինք յիշեցնելու, մօտէն ճանչցնելու, բան մը փոխելու, ուշադրութիւն հրաւիրելու, տեղեկութիւն մը փոխանցելու, պատմութեան մէջ նոր էջ մը բանալու, նորանոր ճակատագիրներ գծելու ակամայ առաքելութիւն մը կը ստանձնէ։

Ակամայ կ’ըսեմ, զի պատմութիւնը, դէպքերը, իրադարձութիւնները, անխուսափելիօրէն վճռորոշուած, կամքէ անկախ այնպէս մը կը հիւսուին, որ ժամանակ առ ժամանակ, աշխարհագրական այս կամ այն տարածքը, ի մասնաւորի ողբերգութեամբ մը աչքի կը զարնէ ու աշխարհի ուշադրութեան կեդրոն կը հանդիսանայ։

Նոյնը կը վերաբերի նաեւ անձնանուններուն. Հրանդ Տինք, երբ դաժանաբար փամբուշտի զոհ դարձաւ, շատեր նոյնիսկ անունը լսած չէին, «Ակօս»ի գոյութենէն տեղեակ չէին, սակայն այսօր, այդ սպանութեան որպէս հետեւանք՝ «Բոլորս Հրանդ ենք, բոլորս Հայ ենք» կոչեր կը հնչեն, հայաստանեան ու սփիւռքեան լրոյ գիրերը տեղի ունեցած ոճրագործութիւնը ցեղասպանութեան շարունակութիւն կ’որակեն, Թուրքիոյ մէջ ցասման ալիք մը կը բարձրանայ, նոր զարթօնք մը կը սկսի, Պոլսոյ մէջ, փողոցներու պատերուն վրայ հայատառ գրառումներ կ’երեւին, հարիւրամեայ լռութիւնը կը խախտի, գոց բերանները՝ բացուելու, լեզուները՝ դառնալու, վախը իր դիրքերը խիզախութեան զիջելու, մոռցուած հաշիւները տեսնուելու կը սկսին. պարտատէրերը՝ պարտք, իրաւազուրկները՝ իրաւունք, կորուսեալներն ու քօղարկուածները՝ ինքնութիւն պահանջելու կը սկսին…։

Երկրի մը համաշխարհային թատերաբեմ ներկայանալու պատճառներն ալ տարբեր են՝ մերթ քաղաքացիական կռիւներ, պատերազմներ (ջարդ, կոտորած), ցեղասպանութիւններ, գաղթեր (բռնագաղթ, ներգաղթ, արտագաղթ), մերթ ալ երկրաշարժներ, ջրհեղեղներ, համաճարակներ, սով ու երաշտ…։

Պատմական Բերիա՝ Հալէպ քաղաքն ալ այսօր աշխարհագրական այս անուններէն մէկն է։ Թէեւ Տիգրան Մեծի ժամանակաշրջանէն մինչեւ Օսմանեան կայսրութեան ժամանակաշրջան իր մասին բազմիցս յաջողած է խօսեցնել, սակայն պատմութեան մէջ թերեւս առաջին անգամ այսքան չարաբաստիկ դաւադրութեան ու հարուածի մը կիզակէտ կը դառնայ։ Անխտիր ու անխնայ, բունէն ու հիմքէն ի սպառ ոչնչացում. իսլամի անուան տակ՝ իսլամութեան, Աստուծոյ անուան տակ՝ քրիստոնէութեան ու կրօնական դաւանանքներու, էրտողանեան պատուէրով՝ հայութեան ու հայ համայնքի, զանազան այլ հաշիւներով ու անհաշիւ բնաջնջում տեղի կ’ունենայ։

Սակայն՝ այսօր, քանի մը տարիէ ի վեր ընթացող «սուրիական քաղաքացիական պատերազմին» որպէս արդիւնք, Հալէպը սփիւռքեան ամենահանրածանօթ  համայնքը կը դառնայ։

Աղիտալի դէպքերը պատճառ կը դառնան, որպէսզի  hայրենիքը մօտէն ճանչնայ ու ծանօթանայ հալէպահայ համայնքին՝ իր կազմակերպութիւններով, կուսակցութիւններով, մտաւորականութեամբ, ունեւոր եւ չունեւոր խաւով, մեծատուններով եւ տնանկներով, առեւտրականներով, ոսկերիչներով, արհեստաւորներով, եւ ինչո՞ւ չէ՝ ցուցակ մը եւ լայնածաւալ «փաթեթ» մըն ալ պատրաստէ այդ մասին։

Ծայր կ’առնեն շինարարական աշխատանքներ, կը հաստատուին հայրենիք-սփիւռք խնամիական կապեր. եւ վերջապէս տեղի կ’ունենայ արեւելահայերէնի ու արեւմտահայերէնի ամուսնութիւն՝ «Տեղ ոսկի տեղայր ի փեսայութեանն Արտաշիսի, տեղայր մարգարիտ ի հարսնութեանն Սաթինկանն», ուրկէ լոյս աշխարհ կու գայ խառնածին մը։

Յաճախ, երկրի մը ողբերգութիւնը ամբողջ ժողովուրդի մը ողբերգութեան կամ գոյատեւման ու նոր սկիզբի, վերածնունդի մը առիթ կու տայ. անձի մը սպանութիւնը՝ սթափելու, ինքզինք վերագտնելու, զգուշանալու, հետեւողականօրէն պահանջատէր դառնալու գիտակցութիւն։

Թէ պատմութեան հետագայ էջերը ի՞նչ կը ներառեն ու կը բովանդակեն, ո՞ր տարածաշրջանի համար ինչպիսի՞ անակնկալներ կը վարագուրեն իրենց քուլիսներուն մէջ, չենք կրնար գուշակել կամ ենթադրել…հուսկ, բարին կամենանք՝ «Արեւելեան կողմն աշխարհի խաղաղութի՜ւն թող ըլլայ…»։

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles