ՄՏԱԾԵԼ ԵՒ ԳՈՐԾԵԼ ԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՒՈՒԹԵԱՄԲ

0 0
Read Time:6 Minute, 44 Second

Յ. Պալեան
Երբեք բաւարար չափով չենք ըսեր եւ կրկներ, որ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹԵԱՆ ՏԻՐՈՒԹԻՒՆԸ ԲՆԱԿԵՑՈՒՄՈՎ Կ’ԻՐԱԿԱՆԱՆԱՅ:  Շաբաթավերջի հեռատեսիլէն եւ ձայնասփիւռէն, կամ թերթի սիւնակէն կրկնուած եւ կրկնուող տասնաբանեայ չէ:
Հայ քաղաքական միտքը եւ նախաձեռնութիւնները, Հայաստանի Հանրապետութիւն թէ բազմերանգ սփիւռք(ներ), ինչպէ՞ս, պարզ հաստատումներէ մեկնելով, պէտք է  իրատեսութեամբ առաջնորդեն եւ առաջնորդուին, առանց ուրիշներու այլ երկինքներու տակ ըսածի թութակ ըլլալու, նոյնիսկ եթէ անոնք ըսուած են հռչակաւոր ամպիոններէ:
Հայկական տարածքներ եւ մշակութային ժառանգութիւն բռնագրաւուած են, կը շարունակեն բռնագրաւուիլ եւ օտարուիլ: Միշտ ի մտի պէտք է ունենալ, որ ցեղասպանութեան ենթարկուած եւ հայրենահանուած ժողովուրդ ենք: Դեռ ինչ որ կը կառուցենք եւ կարծենք ունենալ աշխարհի հեռու եւ մօտ տեղերը անոնք ալ պիտի լքուին, անոնց տէր ըլլալէ պիտի դադրինք՝ պարտադրուած կամ ինքնակամ բացակայութեամբ:
բացակայութեամբ:
Պէտք է հասկնալ, որ այդ մօտ կամ հեռու վայրերուն մէջ հիւր ենք, ունինք հիւրի կարգավիճակ:
Բայց դեռ կ’աղմկենք, կը բողոքենք, կը բերենք պատմութեան եւ  իրաւունքի փաստեր, զանոնք կը հրապարակենք, բայց անոնց իրապէս տէ՞ր ենք: Թէեւ, դառն իրատեսութեամբ կրնանք հաստատել, որ ինչ ալ ըլլան մեր բողոքները եւ փաստերը, կարծէք միայն մենք կը լսենք մեր ըսածը եւ կը գտնուինք դատարկ ջրաղացի չախ-չախի ինքզինք կրկնող աղմուկի ունկնդիրի վիճակին մէջ:
Բողոքի մեծանուն հասցէներ կան, որոնք     այդքան են միայն: Անոնց դռները փակ են, անոնք կոչուին ՄԱԿ, ԻՒՆԵՍՔՕ, ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԻՐԱՒԱՆՑ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԱՏԱՐԱՆ, եւ այդպէս բաներ: Երբեմն հարց կու տա՞նք, թէ ինչո՞ւ չենք լսուիր, մեր գոյութենական եւ ինքնութեան պաշտպանութեան պայքարը, լաւագոյն պարագային, բանտարկուած է, յանձնառուներու մեր ներազգային փակ շրջանակին մէջ:
Եթէ հասկցած ենք անգամ, որ հայկական ժառանգութեան տիրութիւնը կ’ենթադրէ ներկայութիւն, որ կ’ըլլայ բնակեցումով, այդ հասկացողութիւնը երբ համազգային յանձնառութեամբ չէ կենսագործուած, ճառերէ եւ երգերէ անդին, չէ եղած քաղաքական կամակերպուած իրաւ գործ, Հանրապետութիւն եւ միլիոններու սփիւռք, իրաւունքի պաշտպանութեան ուղղութեամբ ոչինչ կատարուած կ’ըլլայ առանց հայրենադարձութեան, հայրենատիրութեան եւ բնակեցման:
Եթէ հայրենի տարածքները բնակուած չըլլան հայերով, անոնք հայկական պիտի չըլլան, Հայաստան եւ ժառանգութիւն պիտի չըլլան: Անցնող երեսուն տարիներուն եւ աւելի առաջ, անհրաժեշտութիւն համարած ենք, վասն լաւ ապրելու ինքնաշնորհուած իրաւունքի, հայրենալքումը, գաղթերը, արտագաղթը, գաղութներու բազմապատկումը դէպի աճող եւ լայնացող հասցէներ, հետզհետէ դառնալով սփիւռք-ազգ, նոյնիսկ եթէ այս ըսել պարտութեան խոստովանութիւն է, յանձնառութենէ խուսափումի գրական պատկեր:  Հայ քաղաքական միտքը, այսինքն հրապարակը աղմկող քաղաքական մեծ ու պզտիկ կազմակերպութիւնները, հայրենասիրական երգերով յուզուողներ, չեն մտածած եւ չեն գործած այն պարզագոյն իմաստութեամբ, որ հողը ամայութիւն է առանց բնակիչի, որ ան տէր կ’ուզէ հայրենիք ըլլալու համար, յետնորդներու կտակուող հարազատ ժառանգութիւն ըլլալու համար: Ինչպէ՞ս տէր ըլլալ Արցախի, Նախիջեւանի, եւ վաղը հայրենալքում-արտագաղթով եւ չկենսագործուող հայրենադարձութեան հետեւանքով  դատարկութեան եւ օտարման դատապարտուած այլ տարածքներու:
Հայրենատիրութիւնը ազգային քաղաքականութեան առանցքն է, որ բնակեցում է, միւս բոլոր ճառ-ճապկումները կը նմանին Արարատի գագաթէն առկախ Լուսաւորիչի Կանդեղին լոյսով ջերմանալու:
Փակագիծ մը. միշտ ալ զարմացած եմ, թէ ինչո՞ւ Կանթեղը գրած ենք եւ կը գրենք Թ տառով, երբ տառադարձութեամբ, «chandelle-candella»ն պէտք է գրել պարզապէս Կանդեղ: Թող լեզուաբանները վճռեն

Եթէ միայն կարելի ըլլար առարկայական վիճակագրութիւններ կազմել, իրատես կը դառնայինք: Կը հասկնայինք թէ ի՞նչ պէտք է ընել եւ չենք ըներ: Այսօր ատրպէյճանական իշխանութիւնները ձեռնարկած են մարդահամար կազմակերպելու՝ խորհրդային շրջանին Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ բնակած եւ գործած ազերիներու մասին: Միտումը պարզ է: Վաղը կրնան պահանջել անոնց բնակած տարածքներու անջատումը Հայաստանի Հանրապետութենէն կամ հոն բնակածներու վերադարձի իրաւունքը եւ այդ վերադարձի հետեւանքներով Հանրապետութեան տարածքները կրկին վիճելի դարձնել, որ կը նշանակէ օրէնքի ճամբով փորձել իրականացնել հանրապետութենէն տարածքներու իւրացումը: Ի հարկէ ատրպէյճանցիները պիտի չխօսին Պաքուի եւ Սումկայիթի ցեղասպանական արարքներու եւ անոնց բնակչութեան զանգուածային հեռացման մասին: Վաղը Արցախի ազատագրական պայքարի հետեւանքով Լեռնային Ղարաբաղէն հեռացածներու մասին ալ մարդահամար կը կազմակերպուի, կը ստեղծուին վերադարձի եւ անոնցմով բնակեցման պայմաններ, կը սահմանուին նոր պահանջներ, կը գծուին նոր քարտէսներ:
Հայ քաղաքական միտքը երէկ եւ այսօր, բնակեցում-տիրութիւն չէ հետապնդած ազատագրուած Արցախի համար, որուն 10.000 քառակուսի քիլոմեթրին վրայ բնակչութեան թիւը չհասաւ 150.000ի երբ նոյնքան տարածութեամբ Լիբանանի մէջ կ’ապրի շուրջ վեց միլիոն մարդ: Հայաստանի պետութիւնը, Արցախի իշխանութիւնները, եւ միլիոններու սփիւռքները, անցնող աւելի քան երեսուն տարիներու ընթացքին ի՞նչ ըրին Արցախի բնակեցման համար, որ տիրութեան նախապայմանն է: Այսօր ո՞վ կրնայ մօտաւոր ճշգրտութեամբ խօսիլ Արցախցիներու մասին, որոնք հասած են Հայաստան, Ռուսիոյ Դաշնութիւն, Եւրոպա, Ամերիկաներ, որոնք ներկայ տէրերը պէտք է ըլլային հողին եւ այնքա՜ն յիշուող մշակութային ժառանգութեան: Արցախի աղէտը հետեւանք է գործի չվերածուած բնակեցման քաղաքականութեան բացակայութեան եւ իրականացման, որուն համար պատասխանատու են ներսի եւ դուրսի բոլոր քաղաքական ուժերը, Երեւանէն Մոսկուա, Միջին Արեւելք, Եւրոպա եւ Ամերիկաներ, որոնք «տուրիզմ»ը համարեցին անհատական եւ հաւաքական քաղաքական յանձնառութիւն եւ անով բաւարարուեցան: Միջազգային կազմակերպութիւնները եւ կառոյցները մեր փոխարէն չզբաղեցան, պիտի չզբաղէին, Արցախի բնակեցումով, որ անոր  պաշտպանութեան անշրջանցելի նախապայմանն էր:
Այս միտքերը կ’արձանագրեմ ոչ միայն եղածին համար աւաղելու, այլ խորհելով այն քիչին մասին, որ մնացած է, որ Հանրապետութեան 30.000 քառ.ք.մ.ն է:

Այսօր Հանրապետութեան տարածքը իրապէս բնակուա՞ծ է: Ի՞նչ է բնակչութեան խտութիւնը: Նկատի պէտք է ունենալ նաեւ, որ երկրի բնակչութեան մէկ երրորդը կը բնակի Երեւան, Հայաստանը դարձնելով գրեթէ միաքաղաք երկիր: Եթէ արդէն այդպէս չէ: Բացասական հետեւանքները կրնան բազմաթիւ ըլլալ՝ տագնապներու պարագային, ինչպէս մատակարարումներու: Իսկ ինչպէ՞ս պիտի զարգանան ցանցառ բնակչութեամբ շրջանները, զարգացման թուլութեան եւ անբաւարարութեան պատճառով, մարդիկ պիտի շարունակեն խուժել Երեւան կամ պիտի գաղթեն:
Ներսի եւ դուրսի քաղաքական միտքին համար պարզ պէտք է ըլլայ, որ Հանրապետութեան տարածքները պահուելու եւ պաշտպանուելու համար բնակչութեան պէտք ունին: Իսկ պետութիւնը տեսանելի արդիւնքներով բնակեցման քաղաքականութիւն չունի: Չունի նաեւ Սփիւռքը: Ինչ կը վերաբերի հայրենադարձութեան ոչ-նկատառելի քանակին, ան ալ կը խռնուի երեւանեան շրջանին մէջ, քաղաք կամ մօտիկ եւ հեռու արուարձաններ:
Հայրենիքի տարածքի պաշտպանութեան համար այսօր կենսական է քաղաքական ըմբռնումով հեռանկարային բնակեցումը, այդ նպատակով կազմակերպուած կառուցապատումը եւ հաղորդակցական ցանցը: Ինչո՞ւ Երեւանի մէջ տեւաբար բուսնող բարձրադիր, եւ ինչպէս կ’ըսուի «էլիտար» շէնքերու մէկ մասը չկառուցել Աշտարակ, Եղվարդ, Ծովունի, նոյնիսկ Եղէգնաձոր եւ այլուր, հաստատելով նպատակայարմար հաղորդամիջոցներ, որոնք շրջանները կը միանան Երեւանին եւ իրարու: Քանի որ Հայաստանի տնտեսութեան համար կարեւոր է զբօսաշրջային եկամուտը, ինչո՞ւ հիւրանոցները բազմապատկել Երեւանի մէջ, զբօսաշրջիկները տեւաբար տեղափոխել այլ քաղաքներ եւ վերադարձնել նոյն օրը, այլապէս կազմակերպելով զբօսաշրջութիւնը, որպէսզի այլ մեծ եւ պզտիկ քաղաքներու կարելիութիւնները օգտագործուին, աշխատանք ստեղծուի երկրի շրջաններու բնակչութիւնը աճի: Եթէ երկրի բնակչութիւնը չաճի եւ այդ աճը չըլլայ հայերով, նաեւ կազմակերպուած հայրենադարձութեամբ, ուրիշներ կրնան գալ, բնակութիւն հաստատել եւ տէր դառնալ տարածքներուն:
Այս առաջադրանքները կը պահանջեն ազգային քաղաքական իմաստութիւն, որպէսզի հաայրենադարձը չդիտուի որպէս «բարերար» կամ «Ամերիկայի հարուստ հօբար»: Հայրենադարձներն  ալ, նոյնիսկ եթէ եկած են նիւթական լայն միջոցներով, պիտի պատշաճին երկրի պայմաններուն: Պէտք է ստեղծել հայրենատիրական հասարակաց այն տեսիլքը, որ Գիւմրին, Սպիտակը, Վանաձորը, Գորիսը, Հրազդանը, եւ բոլոր միւս վայրերը Հայաստան են եւ անոնց զարգացումը հաւասարապէս ազգային առաջադրանք: Մտաւորականութիւնը եւ քաղաքական պատասխանատուները, գիտնականները, գրողները, հայրենատիրական զգացումը եւ գիտակցութիւնը պէտք է տարածեն երկրին վրայ, տնտեսական զարգացումը եւ կենցաղային պայմաններու բարելաւումը ուղղուած պէտք է ըլլայ Հայաստանի իւրաքանչիւր թիզ տարածքին, ան կոչուի Երեւան թէ Մասիս, Արմաւիր թէ Աբովեան, Ջրաշէն, Վետի, թէ Մեղրի: Այս ձեւով կը ստեղծուի հայրենատէր բնակչութիւն եւ ժողովուրդ, որ չի մտածեր «լաւ ապրելու իրաւունք նուաճելու համար» արտագաղթի եւ հայրենալքման մասին, որ հայրենադարձութիւնը չի վերապահեր երազատեսներու եւ հարուստ «հօբար»ներու, զայն կը դարձնէ ազգային-քաղաքական յաջողութեան միտող ընտրանք:
Եւ կը հզօրացնէ Հայաստանը եւ հող կը պատրաստէ, յուսալի լուծումներու պա-րագային, նաեւ՝ Արցախի համար:
Ազգին եւ հայրենիքին համար ոչ թէ զգացական, այլ ճշմարիտ, գործնական եւ իրողական պահեստի մեծ ուժ պիտի ըլլա՞ն սփիւռքի «միլիոններ»ը: Աւելի կոպիտ ձեւով դնելով հարցը, պիտի կարեն՞նանք մեր ժողովուրդի ծոցէն յառաջացնել հաւատք ներշնչող անշահախնդիր ղեկավարութիւններ, Հանրապետութեան աննշան գիւղերէն եւ քաղաքներէն մինչեւ Գիւմրի եւ Երեւան, եւ սփիւռք(ներ)ի պերճանքներէն եւ յղփացողներէն մինչեւ զանգուածները:
Կ’ունենա՞նք այդ ղեկավարութիւնը: Աւելի ճիշդ, գիտակցական հրաշք պահու մը, մեր ժողովուրդը կը յաջողի ինքզինք օժտել զինք առաջնորդող եւ իր առաքելութիւնը ստանձնած բանիմաց եւ եսերը գերանցող առաջնորդութեամբ:
Այս ընթացքին պատասխանատու է ինք՝ ժողովուրդը, զոր լուսաւորելու պարտք ունի իրաւ հայ մտաւորականութիւնը:
Պէտք է խօսիլ, միշտ խօսիլ, ներսի եւ դուրսի ժողովուրդին, հաւատալով անոր ազգային ողջախոհութեան, որ պիտի կարենայ գերանցել անհատական եւ հաւաքական սխալները, ըլլալ իր ապագան կերտող առասպելական հերոսը, որ իրմէ պիտի գայ:
Թէեւ միշտ բաղդատելին պէտք է բաղդատել, բայց կ’արժէ նաեւ մտածել օրինակի մասին: Ֆրանսայի Թուր կամ Լիլ երկու հարիւր հեռաւորութիւն քիլոմեթր հեռաւորութիւն ունեցող քաղաքներէն մարդիկ աշխատանքի կու գան Փարիզ կամ այդ քաղաքները կ’երթան: Բնակեցման քաղաքականութիւնը պէտք է մտածել տնտեսական եւ հաղորդակցական կազմակերպութեան ըմբռնումով, ինչ որ կ’ենթադրէ՝ ոչ սիրողական ղեկավարում:
Միշտ հաւատալով օրինակի արժէքին, հարց պէտք է տալ, թէ Հայաստանի աւագանիի,- պետական, գործատիրական, մտաւորականութեան,՛ արուեստագէտներու, գիտնականներու, նախարարներու, Ազգային Ժողովի անդամներու,- ո՞ր տոկոսը կը բնակի Երեւան, միշտ Հայաստանը դարձնելով միաքաղաք երկիր, կամ կը բնակի Երեւանէն դուրս: Անհրաժեշտ է  բնակեցման եւ բոլոր շրջաններու արժեւորման կազմակերպման եւ զարգացման հայրենատիրական հետեւողական քաղաքականութիւն, քաղքենիացման մանրուքներէն անդին:
Վաղը միշտ ուշ է:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles