ՄՏԱԾԵԼՈՎ ՀԱՅՐԵՆԱՏԻՐՈՒԹԻՒՆ, ԳԱՂԹԵՐ ԵՒ ՀԱՅՐԵՆԱԴԱՐՁՈՒԹԻՒՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 41 Second

 Յ․ Պալեան

            Բազմանուն ժողովներէն առաջ եւ վերջ քննարկում, որոշում եւ գործադրութիւն պահանջող օրակարգ պէտք է ըլլան խորագրով ճշդուած երրեակ միտքերը. առանց տեսութիւններու, թիւերու գումարնե-րով:

            Հայութիւնը, մի՛շտ Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), կանգնած է գո-յութենական սուր խնդրի առջեւ. ինչպէ՞ս ազգ մնալ եւ ըլլալ շարունա-կութիւն: Պատասխանել անհատականի եւ քաղքենիապաշտականի արատէն բուժուելով, ինքնամաքրումով, catharsis:

            ԺԹ․ դարու ռուս մեծ գրող Իվան Դուրկենիեւ խորիմաստ խօսք ունի: Կ’ըսէ. «Հայրենիքէ դուրս երջանկութիւն չկայ, թող իւրաքանչիւր ոք արմատներ ձգէ հարազատ հողի մէջ»: Այդ հարազատութիւն է, սեփական տան մէջ որպէս տէր ապրիլ, վարձու երդիքը ազգին համար անապագայ գաղթականութիւն է: Խօսքը ազգի մասին է, եւ ոչ այս կամ այն պիտակով ներկայացող համայնքներու:

            Աւելի պարզ. այնպէս ինչպէս որ են հայերու քաղաքական, ընկերային, մշակութային եւ հայրենատիրական ըմբռնումը եւ կացութիւնը, անոնց որպէս ազգի լիիրաւ անդամ մնալու եւ որպէս այդպիսին գոյատեւումը հարցական է, յանձնառու եւ գիտակից փոքրամասնութիւններ իրենց աչքերը պէտք չէ վարագուրեն: Իրատեսութիւնը պէտք է առաջնորդէ միտք, կողմնորոշում եւ նախաձեռնութիւններ, առանց ցանկութիւնները իրականութիւն համարելու թեթեւամտութեան:

            Ո՞վ չի գիտեր եւ չի տեսներ, որ հեռացումներ եւ հրաժարումներ կան ազգ գոյացնող ստորոգելիներէն, զորս պէտք է կրկին սահմանել, այդ սահմանումին մէջ մենք մեզ եւ զիրար տեսնել, առանց յատուկ, բացառիկ եւ անհատական կացութիւններ նկատի առնելու եւ խօսքի ճապկումներով արդարացումներ փնտռելու, մանաւանդ աժանագին մարդորսութիւն ընելու՝ վասն դիրքապաշտութեան:

            Ազգի անդամութիւնը եթէ ամբողջական չէ, փուճ է, ճառ է, գեղօր: Գիտակցական պահու մը, եթէ բարօրութիւն եւ երջանկութիւն հե-տապնդելու մեր արշաւի ընթացքին, կանգ առնենք եւ մտածենք Իվան Դուրկենիեւի պէս, ի՜նչ հարցեր կը լուծուին. արմատ ձգել հարազատ հողի մէջ, որ ազգի լինելիութիւնն իսկ է:

            Այսօր, բազմաշերտ եւ բազմագոյն սփիւռք(ներ)ի մէջ եւ Հայաստան, այս հարցը կը դրուի. ժողովուրդը տէր պէտք է ըլլայ հողին, հողը ապրեցնէ, անով ոգեշնչուի եւ ոգեշնչէ նոր հասնող սերունդները: Օտար աշխարհները կրնան գրաւիչ եւ սիրելի ըլլալ, բայց հայու հայ-րենիք չեն: Ղեկավարութիւնները չեն յաջողած մշակել այս գիտակցութիւնը եւ փոխանցել որպէս հարազատ զգացողութիւն, եթէ յաջողած ըլ-լային այդ ընել արտագաղթ չէր ըլլար, կ’ըլլար հայրենադարձու-թիւն, կ’ըլլայինք ուժ: Չենք յաջողած ինքնութիւն եւ ազգային գիտակցութիւն պահել սպառողական եւ զբօսի աշխարհին մէջ, հակառակ հրավառութիւններու:

            Պարտութիւններ, հալածանքներ եւ թշնամիներ այնքա՜ն ընկ-ճած են մեր ժողովուրդը, ստեղծած են հոգեբարոյական խուճապ, նուազեցուցած եւ երբեմն ալ ոչնչացուցած են հայրենատիրական զգա-ցումը եւ յանձնառութիւնը: Հայրենատիրութիւնը ազգային հարազատի գիտակցութիւն է, ան է որ հայրենիք պահած է, եղած են կռիւներ, եղած է Գիրերու Գիւտ: Ամբողջը՝ Հայոց Պատմութիւն:

            Այսօր ո՞վ կը յիշէ Աւետիք Իսահակեանի մեզ զգաստութեան հրաւիրող խօսքը. «Հայրենիքն անմուրհակ պարտատէր է, հայրենա-սէրը՝ կամաւոր պարտապան»։

            Ամերիկայի նախագահ Ճոն Ֆիցճերըլտ Քեննըտի, իր պաշտօնի ստանձնման օրը ըսած էր. «Մի՛ հարցնէր թէ քու երկիրդ ի՞նչ կրնայ ընել քեզի համար, հարցո՛ւր, թէ դուն ի՞նչ կրնաս ընել իրեն համար» (20 յունուար 1961): Ճիշդ այնպէս, հայրենատէրը պարտապան է, հայ-րենիքը՝ պարտատէր: Մեր անցեալի, ներկայի եւ ապագայի դժուարու-թիւնները եթէ դիմագրաւէինք հայ բանաստեղծի պատգամով, տուրք չտալով մեր օտարասիրութեան, լսէինք օտար երկրի նախագահը եւ հարազատ բանաստեղծը, ինչպիսի հարցեր կը լուծէինք, չէինք տար-տղնուեր, չէինք պարտուեր:

            Եթէ հայրենատէր ըլլայինք, չէինք արտագաղթեր, հայրենա-դարձութիւնը օրակարգ կ’ըլլար, Հայաստանի եւ սփիւռքի ամէն բնոյթի ղեկավարութիւններուն համար, ըլլայ քաղաքական, բարեսիրական, թէ մշակութային: Բոլոր կազմակերպութիւնները, առանձին առանձին, հաշիւ պէտք է տան ազգին, որ ամէն տարի քանի անձի, քանի ընտա-նիքի Հայաստան վերադարձի եւ հաստատուելու ծրագիր իրականա-ցուցած են, այս կ’ըլլայ անվիճելի թիւերով, ո՛չ ճառերով:

            Չենք յաջողած, ճիգ չենք ըրած, իւրաքանչիւր հայու չենք ներ-շնչած, Աւետիք Իսահակեանի խոր իմացումը, որ ինք պարտապան է հայրենիքի համար, հայրենիքի հողին վրայ սոսկ զբօսաշրջիկ չէ, հայ-րենի պետութիւնն ալ սփիւռքի հայը պէտք չէ դիմաւորէ որպէս զբօսա-շրջիկ, բարերար, գործարար, այլ՝ համահաւասար իրաւատէր:

            Հայը, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), որպէս ազգ հոգեբարոյական եւ քաղաքական վերաորակաւորման կարիք ունի, այդ պէտք է ըրած ըլլային եւ ընեն պետութիւնը, մտաւորականութիւնը, ղեկավարու-թիւնները, մամուլը, կուսակցութիւնները եւ բազմանուն կազմակեր-պութիւնները: Վերաորակաւորում՝ մեր ժամանակներու առաջին դա-րու հռոմէացի իմաստասէր Սենեկի (Sénèque) ուսուցումով: Եր-կու հազար տարի առաջ ապրած Սենեկ պարզ խօսք ըսած է. «Հայրենիքը կը սիրես ոչ անոր համար, որ ան մեծ է, այլ անոր համար, որ ան քուկդ է»: Այսինքն՝ հայրենատէր ես:

            Չի բաւեր ժողովներու մէջ, բեմերէ, այցելութիւններու ընթացքին յայտարարել, որ Հայաստանը համայն հայութեան հայրենիքն է: Հայու հայրենիք չեն ո՛չ Փունթա տէլ Էսթէն, ո՛չ Պեվըրլի Հիլզը եւ ո՛չ ալ Պա-յատան, նոյնիսկ երբ աշխարհի այդ վայրերուն մէջ բնութեան գեղեց-կութեան մէջ քանդակուած տուներ ունինք: Հայաստանը համայն հա-յութեան հայրենիք կ’ըլլայ երբ հայը Փունթա տէլ Էսթէն, Պեվըրլի Հիլզը եւ Պայատան գտնէ իր հողին վրայ: Ղեկավարութիւնները այս գիտակ-ցութիւնը եւ զգացողութիւնը զանգուածային չդարձուցին:

            Իրատեսութեամբ եւ քաջութեամբ, հայը, ուր ալ գտնուի, ինչ դիրք, հետաքրքրութիւն եւ փառասիրութիւն ունենայ, պէտք է որ ինք-զինքին հաշիւ տայ, հետեւելով Գարեգին Նժդեհի մտածման, որ կը լրացնէ հռոմէացի իմաստունի միտքը. «Մի ժողովուրդ, որն իրեն պէտք եղած ուժն իրենից դուրս է փնտռում, կուրօրէն իր պարտութիւնն ու անկումն է նախապատրաստում»:

            Հարց տանք, թէ ինչո՞ւ կը պարտուինք, ինչո՞ւ կը գտնուինք յա-ջորդական անկումներու մէջ: Պատասխանը պարզ է. ինչպէ՞ս կը կար-ծէք որ հայրենիք կարելի է ունենալ, պահել, պաշտպանել, նստելով Քորտոպա, Մելպուռն, Ֆլորիտա, եւ այլուր, կարելի՞ է հայրենատէրի ոգի ունենալ, խզուելով սեփական լեզուէն, մշակոյթէն, քաղաքակըր-թութենէն, եւ ուրիշներու երդիքին տակ նստած եւ անոնցմէ փոխառ-նուած ոգեկանութեամբ:

            Իրա՛ւ ղեկավարի եւ հարազատ մտաւորականի պարտականու-թիւնն է ստեղծել այն մեծ մշակոյթի միտքը, որ մեր ժողովուրդը դադրի իր ուժը փնտռել իրմէ դուրս:

            Օր մը կը հասկնա՞նք եւ կ’առաջնորդուի՞նք Վիգէն Խեչումեանի յաճախ իմ յիշած ազգային-քաղաքական իմաստութեամբ, որ «ուրիշի դրանը քեզ կը կոչեն հիւր, որպէսզի չասեն ծառայ»: Եթէ այս չհաս-կնանք, հայ ըլլալու կարիք ալ չենք զգար, եւ կ’ըլլանք Ճորճ Օրուէլի թուանշանով ճանչցուող մեր ժամանակի տիպար՝ արտադրող-սպա-ռող քաղաքացին:

            Ազգը կարիք ունի ո՛չ հռետորական, այլ՝ որակական հոգեմտա-ւոր յեղափոխութեան, եւ այդ սրսկող ատակ եւ յանձնառու մտաւորա-կանութեան եւ ղեկավարութեան:

            Անոնք պիտի ծնին ժողովուրդէն եւ ո՛չ ցուցականի, փառքի եւ շահի հետամուտ բազմագոյն ինքնակոչ «ընտրանիներէն»:

            Մի՛շտ խորհելով, որ վաղը միշտ ուշ է:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles