ՄԱՐՏԱՀՐԱՒԷՐՆԵՐ, ԳՐԳՌՈՒԹԻՒՆՆԵՐ, ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐ ԵՒ ՄՈՒԹ ՎԱՂՈՐԴԱՅՆՆԵՐ

1 0
Read Time:5 Minute, 25 Second

Յ. Պալեան           

            Մղձաւանջ ապրող անզօր հանդիսատեսներն ենք աշխարհը յուզող ուքրայնական պատերազմին: Ամէն ոք իր կացութենէն մեկնելով, գալիքի նախատեսութիւններ կ’ընէ: Պատկերներ եւ անվերջանալի վերլուծումներ կը զբաղեցնեն մեծ եւ պզտիկ: Իսկ հայը, Հանրապետութիւն եւ համայն, մտահոգուելու, դիրքորոշուելու եւ ըստ այնմ իր ներկային եւ ապագային մասին մտածելու եւ գործելու ստիպուած է: Կան նախատեսուած եւ չնախատեսուած մարտահրաւէրներ, հին ու նոր գրգռութիւններ:

            Գեղեցիկ խօսքեր ըսուած են պատերազմի եւ խաղաղութեան մասին… Ո՞վ կը յիշէ մեծ գիտնական Ալպէր Այնշթայնի խօսքը: Քանի մը գրոց-բրոցներ կրնան ասդին-անդին արձանագրել անոր խօսքը, որ բախտաւոր պարագային, կ’ըլլայ զարդ, գեղօր: Հզօրներ եւ մեծեր ժամանակ չունին խօսք լսելու: Բայց միամիտ ըլլանք եւ արձանագրենք Այնշթայնի խօսքը. «Աշխարհ պիտի չքանդուի անոնց կողմէ որոնք չարիք կը գործեն, այլ անոնց կողմէ որոնք կը դիտեն առանց ոչինչ ընելու»: Այսինքն՝ անմիջականի մէջ բանտարկուած կուշտ մնալու մտահոգութեամբ ապրողները:

            Կը խօսինք այլազան նուաճումներու եւ յառաջդիմութիւններու մասին, բայց դար մը առաջուան, կամ հազարամեակներու յոգնած աչքով կը դիտենք կամայ ակամայ համաշխարհայնացող համաշխարհայնացած ժամանակի գիտական, ճարտարագիտական, տնտեսական, սպառողական, քաղաքական, մշակութային, համագումար՝ աշխարհաքաղաքական (geopolitic), բնակչութեան եւ տեղաշարժերու խնդիրները: Հանդիսատես ենք, կը սպասենք որ հարցերը ինքնաբերաբար լուծուին, ուրիշներ զանոնք լուծեն մեր փոխարէն, կ’արդարանանք որ ուժ չունինք ազդելու դէպքերու եւ պատմութեան ընթացքին վրայ:

            Մոլորակը դարձած է մէկ, բայց քաղաքական առաջնորդներ դեռ կը մտածեն եւ կը գործեն հին բաժանման ըմբռնումներով: Պարզ է. հեռուն մօտ է, հեռու չկայ: Ինչ որ կը պատահի հարաւային բեւեռի սառած տարածքին, անմիջականօրէն կ’անդրադառնայ հիւսիսի աշխարհներուն: Յարաբերութիւններ, շահեր, մրցակցութիւններ եւ ազդեցութիւններ սահմաններ չունին, ո՛չ մէկ երկիր մեկուսացած է: Ինչ որ կրնայ պատահիլ հեռաւոր Վլատիվոսթոքի կամ Անքորէյճի մէջ, մեր պատուհանին տակ է: Ակամայ մասնակից ենք եւ պիտի ըլլանք աւերող պատերազմներու: Ինչո՞ւ կամաւոր յանձնառուները չըլլալ խաղաղութեան, արդարութեան եւ իրաւունքի հաստատման: Այս իրա՛ւ մարդկայնութիւն է, հիւմանիզմ:

            Ի դարու համաշխարհային երկու պատերազմները, անոնց աւարտին գումարուած Խաղաղութեան Վեհաժողովները, դիտուած ներկայէն, կարծէք Զինադադարի հանդիպումներ էին, անոնք արդարութիւն եւ իրաւունք չվերականգնեցին, համակեցութիւն կարծեցին ստեղծել, որ խաղաղութիւն չէր, պալարները բազմապատկուեցան բոլոր ցամաքամասերու վրայ: Խօսուեցաւ համագործակցութիւններու մասին, որոնք բացայայտ կամ թաքուն մրցակցութիւններ էին, կ’առաջնորդուէին յաւելեալ շահի, յաւելեալ իրաւունքի եւ յաւելեալ իշխանութեան նպատակով: Փոխհասկացողութեան հարթակ ըլլալու կոչուած ամպագոռգոռ անունով Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւնը, իր Ընդհանուր Ժողովով եւ Ապահովութեան Խորհուրդով հրշէջի դերով մնաց, հրդեհներու պատճառները չչեզոքացուց:

            Երկրորդ Աշխարհամարտէն ետք շարունակուեցան տարբեր տարողութիւններով եւ բազմաբնոյթ պատճառներով պատերազմներ, իրենց մահերով եւ աւերներով: Չեմ գիտեր, թէ Ի դարու կէսէն մինչեւ այսօր պատահա՞ծ է, որ օր մը կռիւ, աւերում եւ զոհ չըլլան: Հակառակ ճառերու, բնական կը համարուի կացութիւնը, կը հաշտուինք անոր հետ: Քաղաքական գործիչներ, նախագահներ, վարչապետներ, դիւանագէտներ անդադար ինքնագոհութեամբ կ’երթեւեկեն, բայց մոլորակը կը շարունակէ մնալ պատերազմական վիճակի մէջ:

            Մնայուն պատերազմական վիճակի մասին իրատեսական դատում մը ունի ԺԸ դարու իմաստասէր ֆրանսացի Վոլթէր, արդէն երեք դար առաջ, որուն օրերուն օդանաւ եւ միջցամաքային հրթիռ չկային, ոչ ալ հիւլէական ռումբ: Կ’ըսէ. «Պատերազմը ամէնօրեայ սովորութիւն է: Մարդկութիւնը, ցարդ երբեք խաղաղութիւն չէ ճանչցած, միայն՝ երկու պատերազմներու միջանկեալներ»: Այդպէս էր անցեալին, այդպէս է այսօր: Վա՞ղը… Ներկայի ձեռքբերուած աւերումի ուժերով ինչպէ՞ս առանց սարսափի կարելի է ապրիլ երբեք խաղաղութիւն չճանչնալու կանոնով առաջնորդուող աշխարհի մը մէջ:

            Անցեալին պատերազմողները չունէին ներկայի աւերումի եւ քանդումի հզօրութիւնները: Չէին սպառնար մոլորակին եւ անոր վրայ յայտնուած հրաշք կեանքին: Մեր ներկայէն դիտուած, հին օրերու պատերազմները կը նմանին մարզական խաղերու կամ տօնական հրավառութիւններու:

            Երկրորդ Աշխարհամարտէն ետք եղան մեծ կամ պզտիկ պատերազմներ, բայց մնացին սահմանափակուած աշխարհագրական այս կամ այն գօտիին մէջ. Վիէթնամ, Քուպա, Իսրայէլ, Իրաք, Եգիպտոս: Հետեւեցան յաղթանակներ եւ պարտութիւններ, անթիւ եւ անհամար ժողովներ գումարուեցան, բայց աշխարհ չխաղաղեցաւ: Յատկանշական է ֆրանսացի մեծ գրող Ալպէր Քամիւի խօսքը պատերազմի եւ խաղաղութեան մասին. «Վերջնական պարտութիւնը այն է, որ կ’աւարտէ պատերազմները եւ խաղաղութիւնը կը վերածէ անբուժելի տառապանքի»: Արդարեւ, զէնքերը կը լռեն, թուղթեր կը ստորագրուին, բայց իրենց ետին կը ձգեն աւերածութիւն, զոհեր եւ հաշմանդամներ, նոր պատերազմի պատճառ դառնալիք լարուած ուժանակներ: Կանաչ սեղաններու շուրջ նստած, ժողովուրդներու հայրենիքները կտրատեցին եւ քանակով ուղիղ գիծերով սահմաններ ճշդեցին, աւար բաժնուեցան:

            Ինչ որ սովորութիւն է խաղաղութիւն կոչել, խաղաղեցում է, արդարութիւն եւ իրաւունք չի վերականգներ, ժամանակաւորապէս զսպուած վարակ է, որմով կը սնանին հզօրներ, ամէն բնոյթի շահագործողներ եւ տիրակալներ: Այսինքն, ինչպէս երէկ, նաեւ այսօր, կը գտնուինք Հոպզի սահմանած հոմօ հոմինի լիւբիսի (homo homini lupus) նախնականութեան մէջ, «մարդը մարդուն գայլն է», ինչպէս երէկ, նաեւ՝ այսօր:

            Պատերազմը Ուքրայինայի մէջ է, բայց կը սպառնայ նաեւ մօտին եւ հեռուին:

            Երբեմն պէտք է յիշել պարկեշտ քաղաքագէտները եւ անոնց յայտնատեսական խօսքերը: Առաջին Աշխարհամարտի ընթացքին Օսմանեան Կայսրութեան մօտ Միացեալ Նահանգներու դեսպան Հանրի Մորկընթաու Թուրքիոյ մասին խօսելով ըսած էր, որ ան «քաղաքական աւազակ» մըն էր: Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ի վեր, շեշտուած կերպով այդ դերը կը շարունակէ Թուրքիան, իր «պասքիւլ»ի խաղով, այսօր մէկուն հետ եւ միւսին դէմ, յաջորդ օրը դէմքը շրջելով, կը մնայ Ատլանտեան Ուխտի մէջ, կը գործակցի Ռուսիոյ, կամ ոտնձգութիւններ կ’ունենայ Ուխտի անդամ Յունաստանի դէմ: Խորացող Ռուսիա-Ուքրայինա տագնապի օրերուն, զօրակցութիւն յայտնեց Ուքրայինայի, շարունակելով զէնք գնել Ռուսիայէն բայց զէնք տուաւ Ուքրանիոյ: Որպէս պսակում, ՄԱԿ․-ի Ապահովութեան Խորհուրդի մնայուն անդամ դառնալու ցանկութիւն կը հետապնդէ տագնապի այս օրերուն: Մեծամտութիւն՝ Մեծերու Ակումբին մաս կազմելու:

            Ուքրայինա պիտի հասկնա՞յ որ Թուրքիոյ աջակցութիւնը, տրամադրած անօդաչու սարքերը, արջի ծառայութիւն էին իր դիրքերը ամրացնելու եւ մրցելու Ռուսիոյ հետ, որպէսզի զայն տկարացնէ եւ Ռուսիոյ Դաշնութեան թրքախօս երկիրները առնէ իր մականին տակ: Այս միտքը խորացնելով, կը հասկնանք, որ Ուքրանիոյ պատերազմին զուգահեռ Թուրքիա կը հետապնդէ իր համաթուրանական-ծաւալապաշտական խաղը, Ատլանտեան Ուխտի եւ Ռուսիոյ իր կայսերական սահմանները վերականգնելու լարուածութեան մէջ, կը ձգտի իրականացնել հին-նոր երազներ, որպէս Մորկընթաուի «քաղաքական աւազակ»: Այսօր ծանր գին կը վճարուի Թուրքիոյ ծաւալապաշտական երազին համար, որ Կոկասէն եւ Միջին Ասիայէն ետք հասած է Եւրոպա, արդէն ոտք դրած է Պալքաններ, Կիպրոս, Հիւսիսային Ափրիկէ:

            Արեւմտեանները եւ Ռուսիա, գիտեն, կ’ենթադրեմ որ գիտեն, թէ թշնամիի բարեկամը թշնամի է, եւ թշնամիի թշնամին անպայման բարեկամ չէ:

            Ուքրանիոյ պատերազմը խանգարած է միջազգային կարգը: Այլ բարդացումներ ալ կարելի են, երբ լարուածութեան մթնոլորտին մէջ, ուրիշ երկիրներ ալ, կարծելով օգտուիլ Ռուսիոյ տկարացումէն, ուզեն անկէ հեռանալ եւ մօտենալ Արեւմուտքի, մաս կազմել Եւրոմիութեան կամ Ատլանտեան Ուխտին:

            Ուքրայինայի Պատերազմը  կասեցնելու, տարածաշրջանին մէջ խաղաղեցում եւ խաղաղութիւն բերելու դրական ազդակ չէ Թուրքիան, քանի որ անոր նպատակը խաղաղութիւն չէ, այլ՝ իր հին կայսերական երազին իրականացումը:

            Միջոցին, խաղաղ քաղաքներ եւ քաղաքացիներ ծանր հարկ կը վճարեն ուրիշներու մրցակցութիւններուն եւ փառասիրութիւններուն համար:

            Միջոցներու միջեւ խտրութիւն չդնելու իր վարքագիծով, Թուրքիա միջազգային խաղաղութեան սպառնացող տեսանելի հանդուրժուող հրձիգ է

            Այսօր մարդկութիւնը, պատնէշին այս կամ այն կողմը, պէտք է յիշէ ՄԱԿ․-ի ընդհանուր Քարտուղար Քոֆի Աննանի խօսքը, որ «Մարդկութիւնը վերջ պէտք է տայ պատերազմին, կամ պատերազմը վերջ պիտի տայ մարդկութեան», եւ իրատեսութեամբ վերահաստատէ պատմական, ազգային եւ բարոյական իրաւունքներ եւ չեզոքացնէ հրձիգները:

            Մեծեր եւ փոքրեր լաւ գիտեն, որ վաղը միշտ ուշ է: Իսկ պատմութեան ներկայ հանգրուանին գոյութիւն ունեցող քանդումի բոլոր ուժերով, վաղը միայն ուշ կրնայ չըլլալ, այլ՝  վերջ:

            Վերստին ընթերցել Ալպէր Այնշթայնի խօսքը, որպէսզի մեծ ու պզտիկ պատասխանատուութիւն ստանձենք. «Աշխարհ պիտի չքանդուի անոնց կողմէ որոնք չարիք կը գործեն, այլ անոնց կողմէ որոնք կը դիտեն առանց ոչինչ ընելու»: Մեծերուն հետ նաեւ փոքրերը:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Այս Կիրակի Պիտի Կատարուի «Միւզիքըլ Արմինիա» Համերգը
Next post Կիրակնօրեայ Ընթերցումներ (35)    

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles