ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԻՐԱՒԱՆՑ ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՈՐՈՇՈՒՄԻՆ ԴԷՄ ԽՈՒՄԲ ՄԸ ՑԵՂԱՍՊԱՆԱԳԷՏՆԵՐ ԿԸ ԿԱՏԱՐԵՆ ՍՏՈՐԱԳՐԱՀԱՒԱՔ
Միջազգային հեղինակութիւն ունեցող խումբ մը գիտնականներ բաց նամակ յղած են Մարդկային Իրաւանց Եւրոպական Դատարան, յայտնելով իրենց մտահոգութիւնը թուրք քաղաքական գործիչ Տողու Փերինչեքի հայցով վերջերս դատարանի կայացուցած վճռին կապակցութեամբ:
Փերինչէք` աննշան թրքական կուսակցութեան մը ղեկավարը, 2005ին մեկնած էր Զուիցերիա Հայոց Ցեղասպանութիւնը ժխ-տելու դիտաւորութեամբ եւ տեսնելու, թէ Զուիցերիոյ իշխանութիւնները պիտի յանդգնի՞ն պատժել զինք այդ մէկը ըրած ըլլալուն համար: Ան Հայոց Ցեղասպանութիւնը լկտիաբար անուանած էր “միջազգային սուտ“:
Ի պատասխան “Զուիցերիա-Հայաստան“ ընկերակցութեան կողմէ քրէական գործ յարուցելու մասին բողոքին` Լոզանի ոստիկանութեան դատարանը 2007ի Մարտին Փերինչէքը դատապարտած եւ տուգանքած էր ցեղային խտրականութեան համար: Զուիցերիոյ վերաքննիչ դատարանը հաստատած էր իր դատավճիռը, որոշելով, որ ան խախտած էր Քրէական օրէնսգիրքի 216րդ յօդուածը: Զուիցերիոյ Ազգային խորհուրդը (խորհրդարանը) դեռ 2003 թուականին ճանչցած էր Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Աւելի ուշ, Փերինչեք դիմած էր Զուիցերիոյ բարձրագոյն դատական ատեանին` Դաշնային դատարանին, որ վերահաստատած էր անոր դատավճիռը:
Յունիս 10, 2008ին Փերինչէք իր դատավճիռը բողոքարկած էր Սթրազպուրկի Մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարանին` պնդելով, որ իր բազմաթիւ իրաւունքները, որոնց շարքին խօսքի ազատութեան իրաւունքը, խախտուած են զուիցերիական դատարաններուն կողմէ: Ան 140 հազար եուրօ փոխհատուցում կը պահանջէր բարոյական եւ ֆինանսական վնասներու, ինչպէս նաեւ դատական ծախսերուն համար:
Դեկտեմբեր 17, 2013ին Եւրոդատարանը չէ բաւարարած Փերինչէքի գրեթէ բոլոր պահանջքները (Մարդու իրաւունքներու եւրոպական համաձայնագիրի 6րդ, 7րդ, 14րդ, 17րդ եւ 18րդ յօդուածները) եւ մերժած փոխհատուցման անոր դիմումը: Սակայն, եօթը դատաւորներէն հինգը որոշած են, որ Զուիցերիան խախտած է Փերինչէքի խօսքի ազատութեան իրաւունքը (Յօդուած 10):
Ցեղասպանութեանց ուսումնասիրութեամբ զբաղող պատմագէտները իրենց բաց նամակին մէջ նշած են Եւրոդատարանի վերոնշեալ որոշման մէջ տեղ գտած պատմական անճշդութիւններն ու բովանդակային սխալները: Նամակի հեղինակները ընդգծած են, որ իրենք վիճարկման չեն ենթարկեր մարդու հիմնարար իրաւունքներէն մէկը հանդիսացող խօսքի ազատութիւնը, այլ կը յայտնեն մտահոգութիւն` կապուած 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան ժխտման հետ: Ի պատասխան դատավճռի այն կէտին, ուր կասկածի տակ կ“առնուին 1915-ի իրադարձութիւնները “ցեղասպանութիւն“ եզրաբառով բնորոշելու ճշմարտացիութիւնը, ՄԻԵԴ-ին յղուած բաց նամակին մէջ կը թուարկուին շարք մը անաչառ փաստեր ցեղասպանագէտներու տուած գնահատականներու վերաբերեալ:
“Ցեղասպանագէտներու միջազգային ընկերակցութիւնը“ (International Association of Genocide Scholars – IAGS) 1997-ին միաձայն քուէարկութեամբ որոշում ընդունած է, ըստ որուն, 1915-ին Օսմանեան կայսրութեան մէջ գործադրուած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Անցումային արդարադատութեան միջազգային կեդրոնը 2003-ին ճանաչցած է 1915-ի դէպքերու համապատասխանատւութիւնը Ցեղասպանութեան հռչակագրի բոլոր դրոյթներուն: 2000 թուականին հրեայ եւ օտար100 ցեղասպանագէտներ “New York Times“-ի հանդէս եկած են համատեղ յայտարարութաեմբ, ուր 1915-ին կատարուածը որակած են որպէս ցեղասպանութիւն:
Այս և նման այլ փաստերու յիշատակումով նամակի հեղինակները կը վերահաստատեն Հայոց ցեղասպանութեան պատմական հաւաստիութիւնը և Մարդկային Իրաւանց Եւրոպական Դատարանի ընդունած որոշումը կը նկատեն որպէս թրքական աւանդական ժխտողականութեան շարունակուելուն նպաստող քայլ:
Բաց նամակի հեղինակները Եւրոդատարանէն կը պահանջեն վերանայիլ վճիռը:
Նամակի տակ իրենց ստորագրութիւնը դրած են 35 գիտնականներ, որոնց շարքին`
Թաներ Աքչամ – թուրք պատմաբան,ԳՔալիֆորնիայի համալսարան
Թեսսա Հոֆման – իրաւապաշտպան, Պերլինի համալսարանի Արևելեան Եւրոպայի ուսումնասիրութիւններու հիմնարկի հետազօտող
Ռիչըրտ Յովհաննիսեան – ամերիկահայ պատմաբան, Քալիֆորնիայի համալսարանի փրոֆեսէօր:
Մարգարէտ Լավինիա Անտըրսըն – հասարակագէտ, “IAGS“-ի նախկին նախագահ
Ճոյս Ափսէլ – Իսրայէլի բաց համալսարանի քաղաքագիտութեան ամպիոնի վարիչ
Փիթըր Պալաքեան – Գրագէտ եւ ընկերային գիտութիւններու փրոֆեսէօր:
Աննետէ Պեքըր – պատմաբան, Փարիզի համալսարանի փրոֆեսէօր:
Տոնալտ Պլոքսհամ – պատմաբան, Էտինպուրկի համալսարանի փրոֆեսէօր:
Ֆրանք Չոլք – պատմաբան, Մոնթրէալի ցեղասպանութեան և մարդու իրաւունքներու հիմնարկի փրոֆեսէօր:
Իսրայէլ Չարնի – հոգեբան, պատմաբան, “IAGS“-ի նախկին նախագահ, Երուսաղէմի Ողջակիզումի և ցեղասպանութեան հիմնարկի տնօրէն
Վոլֆկանկ Կուստ – Գերմանացի պատմաբան
