Մայիս 28-ի Նախօրեակի Մտորում․-  ՍՓԻՒՌՔԸ ԴԱՐ ՄԸ ԱՌԱՋՈՒԱՆ ՀԱՅ ԳԱՂԹԱԿԱՆԸ ՉԷ,  Ի՞ՆՉ Է ՀԻՄԱ, Ո՞Ր ՀԱՅԸ  Կ’ԸԼԱՅ  ԴԱՐԱՎԵՐՋԻՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 44 Second

Յ. Պալեան

            Հայրենահանուած գաղթականը կը հաւատար, որ իր կացութիւնը եւ կեցութիւնը ժամանակաւոր էին, որ քաղաքակիրթ աշխարհը,- կ’ըսէին՝ խաչապաշտ,- արդարութիւն պիտի ընէր եւ ինք պիտի վերադառնար ապրելու համար իր հողերուն վրայ, ուր կային իր պատմութիւնը եւ դարերու գումարումով, անոնց վրայ տարածուած իր կեանքը իմաստաւորած մշակոյթը:

            Հաւատք՝ որ պահ մը իրականացաւ, երբ կիլիկեցիները վերադարձան, բայց այդ կարճ տեւեց, կրկին գաղթական եղան գումարուեցան ընդհանուրին վրայ:

            Երկրորդ Աշխարհամարտի ընթացքին, պահ կրկին ծագեցաւ բռնագրաւուած հայաշխարհի խորհրդային Հայաստանի կցման յոյսը, թէեւ միտումը այլ էր, կցում՝ Վրաստանի: Աշխարհամարտի աւարտին տեղի ունեցաւ ներգաղթ, որ եթէ յաջողէր, եթէ ներգաղթողները չհեռանային երկրէն, յուսալի հզօրութիւն կ’ունենայինք:

            Այսօր սփիւռք(ներ)ը գաղթականութիւն չէ, ոչ հոգեպէս ոչ օրէնքով, ոչ իսկ մշակոյթով, նոյնիսկ երբ ցրուած փոքրամասնութիւններ հայկական ինքնութիւն կը պահեն կամ կը փորձեն պահել,- միշտ սեղմուող շրջանակ մը: Սփիւռքացած հայերը իրենց բնակած երկիրներուն մէջ կը փորձեն ապրիլ որպէս համայնք, զայն համարելով ազգային, բայց իրողութիւն է այն, որ համայնքները ընդունուած են որպէս ազգագրական խումբեր: Եզրը կը գործածուի տարբեր գաղթականութիւններու համար, զանոնք ընդունող երկիրներուն մէջ, մասնաւորաբար Միացեալ Նահանգներ, Քանատա, Աւստրալիա, որոնց բնակչութիւնը մեծ տոկոսով անոնցմով գոյացած է, անոնք  ազգագրական խումբեր են, ethnic groups:

            Հին Աշխարհի մէջ, ինչպէս Անգլիա, Ֆրանսա, Գերմանիա, եզրը չի գործածուիր, կ’ըսեն գաղթական, ապաստանեալ, կ’ըսեն նաեւ համայնք, ընդհանոր բացատրութիւն, որ խմբաւորում կը նշանակէ, անոր կը կցուի ծագման յիշեցում, ինչպէս՝ քրտական, հայկական:

            Սփիռք(ներ)ը բաղկացնողները քաղաքացի եւ տեղացի են, այդպէս կ’ուզէ շրջապատը, այդպէս կ’ուզեն նաեւ իրենք, մանաւանդ երբ մորթի գոյնի եւ կրօնի տարբերութիւն չկայ: Նախկին գաղթականը, անոր յաջորդը, այժմ սփիւռքահայ, իր բնակավայր երկրին քաղաքացի է, ամերիկացի է, ֆրանսացի, բրիտանացի, քանատացի, այդպէս կը ճանչցուի: Իր անցեալի պատկանելիութիւնը, սկզբունքային ինքնութիւնը, առաւել կամ նուազ յիշատակ է, եթէ կ’ուզէք՝ բարոյական ըմբռնում, ինքնուրոյնութեան ճանաչում չէ: Ինքնուրոյն ըլլալու ո՛չ պայմանները կան եւ ո՛չ ալ իրաւունքը: Պատշաճելու համար սփիւռքահայը անխուսափելիօրէն կ’որդեգրէ շրջապատի մշակոյթը, որ իր առօրեան է, իսկ իր հարազատ մշակոյթը հետզհետէ կը դառնայ, առաւել կամ նուազ համեմատութիւններով՝ մասնակի եւ ազգագրական յիշատակ, ֆոլքլոր, շաբաթավերջի երգ ու պար:

            Բռնագրաւուած հայրենիքի եւ անոր ներկայի փրկուած հողակտորին հետ սփիւռքահայու կապը եւ անոր հանդէպ յանձնառութիւնը ընդհանրապէս զգացական, բարեսիրական եւ զբօսաշրջային է: Հայրենի պետութիւնը այդքանը տուած է, կու տայ, իսկ արդար ըլլալու համար աւելցնենք, որ սփիւռքի հայերու ճնշող մեծամասնութիւնը անկէ աւելին չի պահանջեր: Նոյն մեծամասնութեան համար, ընդհանրապէս հայ մշակոյթը եւ Հայաստանի մէջ եղած մշակոյթը, ցուցադրականի մէջ (show) բանտարկուած են, անոնք ստեղծագործական աշխատանքէն եւ հաղորդութենէն բացակայ են: Այդ մեծամասնութիւնը կը բաւարարուի զգացական-հայրենասիրական երգով, պարտականութիւն կատարելու պէս երբեմն ալ հայկական թատրոն կ’երթայ, մանաւանդ երբ երգիչը հռչակաւոր է եւ սրահն ալ հռչակաւոր: Ի հարկէ միշտ կայ անխուսափելի խոհանոցը:

            Սփիւռք, բայց նաեւ Հայաստան, կը խօսուի մշակոյթի մասին, ժողովներ կը գումարուին, բայց մշակոյթը չի նպաստաւորուիր, չի նորոգուիր, չ’ուռճանար: Աղմուկ կայ մշակոյթի մասին, որ նպատակ ըլլալէ դադրած է, դարձած է էսթէպլիշմընթի բեմ, անոր մասին խօսիլ դարձած է տեսակ մը խաղ ընտրանիի մաս կազմելու, աթոռակ մը ունենալով: Սփիւռքի պարագային երեւոյթը յաճախ կը հասնի անհեթեթութեան:

            Կը կազմակերպուին մշակութային պիտակով մեծ ու պզտիկ հանդիսութիւններ, նոյն պիտակով կը գումարուին մեծ եւ պզտիկ ժողովներ, ուր շատեր կ’երթան ներկայ եղած ըլլալու քաղքենիական բաւարարութեան համար, կ’ըսեն՝ սորվելու կամ յուզուելու… կամ նկարուելու:

            Ժողովներով մշակոյթ չի ստեղծուիր եւ չի պահուիր: Մշակոյթը զբօսաշրջիկային ինքնագոհական հաճոյք չէ, փոխանորդութեամբ կարեւորութիւն ունենալու թափահարում չէ, այնպէս ինչպէս քաղքենին մշակութասէր եւ արդիական երեւոյթ ունենալու համար գեղանկար կը գնէ, բայց չի գիտեր ո՞ր կողմէն զայն կախել պատին վրայ, կը նայի անոր անկիւնի ստորագրութեան:

            Սփիւռք(ներ)ը մշակութասիրութիւն կը խաղայ, որ չի նշանակեր մշակոյթ ժառանգել, մշակոյթ զարգացնել եւ մշակոյթ փոխանցել: Մշակոյթը ժառանգուածի եւ եղածի կրկնութիւնը չէ, այլազան նպատակներով ցուցադրութիւն չէ, ան հաւաքականութեան տեսիլքի մը եւ աշխարհայեցողութեան արտայայտութիւնն է, ստեղծագործութիւն, հոգեւոր կնիքը ժողովուրդի մը, վկայութիւնը անցած ճանապարհի՝ անկախաբար թուականներէ եւ անուններէ: Կան մշակոյթով զբաղող, ժառանգութիւնը ստացածներ եւ շարունակողներ, բայց անոնք տարտղնուած փոքրաթիւ անհատներ են:

            Միլան Քունտերա, ժամանակակից ֆրանսագիր չեխ գրողը իրաւացի է, երբ կ’ըսէ. «Մշակոյթը ժողովուրդի յիշողութիւնն է, պատմական շարունակականութեան հաւաքական գիտակցութիւնը, մտածելու եւ ապրելու ոճը»: Այսինքն ո՛չ ամբոխ զուարճացնող հանդէս է, ո՛չ ալ քաղաքական ճապկումներու սպասարկող:

            Թիւրիմացութիւն պէտք չէ ըլլայ, կան սփիւռքահայեր որոնք մշակոյթի մէջ են, կը մասնակցին անոր ընթացքին, բայց այդ մշակոյթը զիրենք կազմաւորած շրջապատի մշակոյթն է, իսկ հայ մշակոյթը, ընդհանրապէս կը գործածուի ներքին հայրենասիրական եւ արտաքին քաղաքական աշխարհի վրայ բացուող քարոզչութեան համար:

            Այնքա՜ն յատկանշական է Ի դարու մեծ գրող եւ մտաւորական Անտրէ Մալռոյի խօսքը. «Մշակոյթը չի ժառանգուիր, կը նուաճուի»: Սփիւռքահայը զրկուած է, անկարող է իր մշակոյթը ժառանգելու, զայն իւրացնելու հնարաւորութենէ: Խօսքը եզակիներու մասին չէ, բացառութիւններ՝ որոնք այնքան ալ բազմաթիւ չեն, հակառակ ինքնագոհական արտայայտութիւններու: «Մշակոյթը կը նուաճուի», կ’ըսէ Անտրէ Մալրօ, իսկ սփիւռքի ժառանգած մշակոյթը չնչին է, սահմանափակ, եւ միշտ սեղմուող շրջանակի հարստութիւն:

            Եթէ ծրագրող եւ առաջնորդող ազգային ղեկավարութիւն ունենայինք, տարբեր որակ կ’ունենար մշակոյթի ժառանգութեան ստացումը, չէր ըլլար ընտրանիի մը իւրացում եւ ճիգ:

            Սփիւռքացած հայկական համարուած զանգուածները, ներառեալ մեր պատմական զարտուղութիւններու մէկ այլ արտայայտութիւն՝ մերօրեայ արտագաղթողները, ի՞նչ են հայկական ըմբռնումին յարաբերաբար, գաղթական չեն, ազգ չեն, ըսուած ազգագրական խումբե՞ր են, ethnic groups:

            Ազգի թէական մեծամասնութիւնը կազմող սփիւռքը, որ պարտադրաբար կը գտնուի համաշխարհայանացման զգայազիրկ դարձնող յորձանքին մէջ որպէս ի՞նչ պիտի հասնի դարավերջ:

            Որպէսզի կանխուի համաշխարհայնացման աշխարհաքաղաքացի դառնալու հայատեսակի անհետացման աղէտը, դէմ առ դէմ կը գտնուինք հայու հայրենիքին ամբողջացման իրականացման եւ հայրենադարձութեան հրամայականներուն:

            Կա՞յ այս նպատակին ծառայող գաղափարը, որ խմբէ տկարացածները եւ պարտուածները:

            Կա՞յ, կա՞ն, անմիջականը գերանցող առաջնորդներ, որոնք հաւատան եւ հաւատքը փոխանցեն:

            Ինչպէ՞ս Կարմիր Ծովը քալելով անցնող Մովսէս մը:

            Ինչպէս, երկրորդ Աշխարամարտին, Ֆրանսայի պարտութիւնը չընդունող եւ առանձին ազատագրական պայքար շղթայազերծող տը Կոլ, հայ ժողովուրդի ծոցէն կը ծնի՞, կը յայտնուի՞ Վահագնի «արեգակունք աչքերով» առաջնորդը:

            Մինչ այդ պէտք է թօթափել մանր փառասիրութիւնները եւ պատրաստել յայտնութիւնը Վահագնի:

            Մայիս 28 է: Հէքիա՞թ պատմել, թէ գիտակցական հրաշքով որոշել մերժել պարտութիւն եւ նահանջ, ըլլալ շարունակութիւն:

            Կը սպասուի ներշնչող եւ առաջնորդող ղեկավարը, որ Ֆրանսայի ազատարարի «Ֆրանսան ճակատամարտ մը կորսնցուց: Բայց Ֆրանսան պատերազմը չկորսնցուց» խօսքի հետեւութեամբ ըսէ. «Նենգութիւններով պարտութիւններ ունեցանք, բայց հաւաքական կամքով պիտի մնանք պատմութեան բեմին վրայ, տէ՛ր՝ մեր իրաւունքին եւ հայրենիքին»:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles