ՃՇԴՈՒՄԻ ՊԱՀԱՆՋՈՎ

0 0
Read Time:5 Minute, 35 Second

Ben Whitaker  Ծ.Խ.- Նախապէս, տեղեկացուցած էինք հայ դատի ի նպաստ գործած բրիտանացի փորձագէտ Պենճըմին Ուիթեքըրի մահուան գոյժը: Այս գծով, Յարութ Սասունեան (“Քալիֆորնիա Քուրիր“ի խմբագիր) իր շաբթուայ յօդուածը նուիրած էր փոքրամասնութիւններու պաշտպան եւ հայասէր Պենճըմին Ուիթեքըր: Այս յօդուածին ընդմէջէն, նկատարումներ կատարելով Վաչէ Բրուտեան (“Հայրենիք“ի եւ “Ասպարէզ“ի նախկին խմբագիր) լոյս ընծայած է պատասխան գրութիւն մը:Ստորեւ, երկու գրութիւնները.
ՎԱՉԷ ԲՐՈՒՏԵԱՆ
Վերջերս, պատահաբար կարդացի Յարութ Սասունեանի յօդուածը՝ “Մահացած է Մ.Ա.Կ.-ի՝ Հայոց Ցեղասպանութիւնը հաստատող զեկոյցին հեղինակը“ խորագիրով:
Յօդուածը կը վերաբերէր բրիտանացի փորձագէտ Պենճըմին Ուիթեքըրի մահուան: Ուիթեքըր Մ.Ա.Կ.-ի Մարդկային իրաւանց յանձնախումբի Խտրականութեան կանխարգիլման եւ փոքրամասնութիւններու պաշտպանութեան ենթայանձնաժողովի յատուկ զեկուցաբերն էր:
1974էն մինչեւ 80ականներու կէսերը, Մ.Ա.Կ.-ի այս ենթայանձնախումբին մէջ օրակարգի, քննարկումի եւ քաղաքական պայքարի հիմնական հարցը Հայկական Ցեղասպանութեան պարագան էր, որ առաջին զեկուցաբեր Նիքոտեմ Ռուհաշիանքիքոյի տեղեկագիրին մէջ յստակօրէն նշուած էր:
Այդ օրերուն, բնականաբար, Թուրքիա ձեռնածալ չէր մնացած այս զարգացումներուն ի տես եւ իր կարգին կ՛աշխատէր Հայկական Ցեղասպանութեան նշումին առնչուող պարբերութիւնը դուրս հանել տալ զեկուցումէն եւ որոշ հանգրուանի մը, մեզի համար աննպաստ զարգացումներ արձանագրուեցան այս իմաստով: Սասունեան կ՛ըսէ. “Թրքական ճնշումներուն հակազդելու համար խումբ մը հայեր (ընդգծումը մեզմէ-Վ.Բ.), որոնց մէջ էր նաեւ տողերուս հեղինակը, 1978 թուականին յաջողեցան խափանել զեկոյցը Մ.Ա.Կ.-ի ենթայանձնաժողովին մէջ, երբ հանուած էր Հայոց Ցեղասպանութեան մասին յիշատակումը“:
Այդ տասնամեակի սփիւռքահայ ու յատկապէս դաշնակցական մամուլը հարուստ է այս զարգացումներուն մասին մանրամասն լրատուութիւններով ու մեկնաբանութիւններով: Նոյն այդ մամուլը նաեւ բաւական հարուստ է Սփիւռքի զանազան կեդրոններու մէջ ժողովրդային կամ այլ զօրաշարժերու մասին արձագանգներով:
Սասունեան նաեւ ամփոփ պատմականը կը կատարէ Ժընեւի մէջ այդ տարիներուն Մ.Ա.Կ.-ի քուլիսներէն ներս թէ դուրս մղուած “կերիլլայական“ այն պայքարին, որ քաղաքական առումով նպաստաւոր դիրքեր ապահովեց հայութեան ու մեր Դատին: Այս առումով, յօդուածը դրական թելադրականութիւն ունի:
Սակայն յօդուածին ներքին տրամաբանութիւնը այն է, որ թրքական նշեալ ճնշումներուն հակազդած ու Մ.Ա.Կ.-էն ներս այս պայքարը յաջողութեամբ մղած են յօդուածագիրը, իբրեւ ամերիկացի բնիկ կարմրամորթներու հասարակական կազմակերպութեան մը կողմէ վարձուած իրաւաբան եւ… “խումբ մը հայեր“, անանուն, անդէմ, անծանօթ: Այսինքն խումբ մը սրտցաւ հայ անհատներ:
Տարբեր խօսքով, Մ.Ա.Կ.-ի նման միջազգային կարեւոր կազմակերպութեան մը մէջ քաղաքական պայքար մղուած է ի նպաստ մեր Դատին, առանց հայ քաղաքական միտքի մասնակցութեան, առանց հայկական քաղաքականօրէն կազմակերպ մասնակցութեան: Սասունեանի յօդուածով այն յստակ տպաւորութիւնը կը ստեղծուի, որ գործը տարուած է պարզապէս “խումբ մը հայեր“ու կողմէ: Որո՞ւ խելքին կը պառկի նման բան:
Սա արդէն կրկնակիօրէն մոլորեցնող եւ շփոթեցնող խնդիր է, յատկապէս անոր համար, որ յօդուածը լոյս տեսած է նաեւ դաշնակցական մամլոյ մէջ:
Այս շփոթը պէտք է փարատի: Յօդուածագիր Սասունեան եւ այս յօդուածին տեղ տուող թերթերը պարտաւորութեան տակ են այս շփոթը փարատելու եւ անհրաժեշտ ճշդումները կատարելու:

Լոս Անճելըս
vproodian@gmail.com

 

ՄԱՀԱՑԱԾ Է Մ.Ա.Կ.-Ի՝ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ՀԱՍՏԱՏՈՂ ԶԵԿՈՅՑԻՆ ՀԵՂԻՆԱԿԸ

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
Այս ամսուան սկիզբը 79 տարեկանին Լոնտոնի մէջ իր մահկանացուն կնքած է Պենճըմին Ուիթըքըրը՝ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան մէջ հայկական զանգուածային սպանութիւնները իբրեւ ցեղասպանութիւն որակող զեկոյցին հեղինակը: Աշխարհը կորսնցուց մեծ մարդասէր եւ ազգային փոքրամասնութիւններու իրաւունքներու ջատագով մը:
Ինծի բախտ վիճակուած էր քանի մը տարի շարունակ սերտօրէն գործակցելու պարոն Ուիթըքըրի հետ, Ժընեւի մէջ, ուր ան իբրեւ բրիտանացի փորձագէտ՝ կը ծառայէր Մ.Ա.Կ.-ի խտրականութեան կանխարգիլման եւ փոքրամասնութիւններու պաշտպանութեան ենթայանձնաժողովին մէջ, իսկ ես կը ներկայացնէի Բնիկ ժողովուրդներու միջազգային ընկերակցութիւնը՝ կարմրամորթներու հասարակական կազմակերպութիւն մը:
Պարոն Ուիթըքըր գործիչ իրաւաբան էր, որ 1966 թուականին բրիտանական խորհրդարանին մէջ ընտրուած էր Լոնտոնի հիւսիսէն: 1971 թուականին ան դարձած էր Ազգային փոքրամասնութիւններու խումբի գործադիր տնօրէն, հրատարակած տասնեակ ուսումնասիրութիւններ համաշխարհային փոքրամասնութիւններու մասին, ներառեալ՝ հայերու:
1975 թուականին Պ. Ուիթըքըր իբրեւ բրիտանական փորձագէտ՝ նշանակուեցաւ Մ.Ա.Կ.-ի խտրականութեան կանխարգիլման եւ փոքրամասնութիւններու պաշտպանութեան ենթայանձնաժողովին մէջ՝ Մ.Ա.Կ.-ի ուսումնասիրութեան մը մէջ Հայոց Ցեղասպանութեան յիշատակման վերաբերեալ սաստիկ վէճերու բուռն շրջանի մը: Նախնական ուսումնասիրութեան հեղինակը՝ Ռուանտայի յատուկ զեկուցող Նիքոտեմ Ռուհաշիանքիքօն ճնշման ենթարկուած էր Թուրքիոյ կողմէ, որպէսզի ջնջէ Հայոց Ցեղասպանութեան յիշատակումը:
Թրքական ճնշումներուն հակազդելու համար խումբ մը հայեր, որոնց մէջ էր նաեւ տողերուս հեղինակը, 1978 թուականին յաջողեցան խափանել զեկոյցը Մ.Ա.Կ.ի ենթայանձնաժողովին մէջ, երբ հանուած էր Հայոց Ցեղասպանութեան մասին յիշատակումը: Այդ ժամանակ ես հարցուցի պարոն Ուիթըքըրին, որ արդեօք ան պիտի ուզէ՞ դառնալ յատուկ զեկուցող՝ Ռուհաշիանքիքոյի ընդհատուած զեկոյցը շարունակելու համար: Պ. Ուիթըքըր տուաւ իր համաձայնութիւնը, պայմանաւ որ ինք պիտի չփորձէ որեւէ քուէ հաւաքել իր նշանակման համար:
Հաշուի առնելով անոր անբասիր համբաւը՝ իբրեւ մարդու իրաւունքներու պաշտպանի, ենթայանձնաժողովի անդամներու ջախջախիչ մեծամասնութիւնը Պենճըմին Ուիթըքըրին թեր քուէարկեց՝ իբրեւ նոր յատուկ զեկուցողի, օժտելով զայն “Ցեղասպանութեան ոճրագործութեան կանխարգիլման եւ պատիժի մասին հարցին վերաբերեալ վերանայուած եւ թարմացուած զեկոյց“ նախապատրաստելու լիազօրութեամբ: Միակ դժգոհողը Թուրքիոյ պատուիրակն էր, որ գիտէր, թէ Ռուհաշիանքիքոյի հանդէպ իր կառավարութեան կիրարկած ահաբեկման մարտավարութիւնը պիտի չգործէ պարոն Ուիթըքըրի պարագային:
1985 թուականի Օգոստոսին Պ. Ուիթըքըր Մ.Ա.Կ.-ի ենթայանձնաժողովին ներկայացուց վերանայուած եւ թարմացուած զեկոյցը՝ Հայոց Ցեղասպանութիւնը որակելով իբրեւ ցեղասպանութեան օրինակ 20րդ դարուն: Երկար քննարկումներէ ետք Թուրքիան չյաջողեցաւ ճնշում բանեցնել ենթայանձնաժողովին վրայ՝ ջնջելու Հայոց Ցեղասպանութեան յիշատակումը: Տասնչորս թեր, մէկ դէմ եւ չորս ձեռնպահ քուէարկութեամբ ենթայանձնաժողովը ընդունեց զեկոյցը՝ անով իսկ հաստատելով, որ Հայոց Ցեղասպանութիւնը կը համապատասխանէ Մ.Ա.Կ.-ի՝ ցեղասպանութեան չափանիշներուն:
Այդ ժամանակէն ի վեր թուրք ժխտողականները յաճախ փորձած են ակնյայտ կեղծիք տարածել, որ իբր թէ ո՛չ նման քուէարկութիւն եղած է, ո՛չ ալ Մ.Ա.Կ.-ի զեկոյց… Անոնք նոյնիսկ կը պնդեն, թէ Մ.Ա.Կ.-ի բանբեր Ֆարհան Հաքը 2000 թուականին ըսած է թրքական խումբերուն, որ Մ.Ա.Կ.-ը “երբեք չէ վաւերացուցած եւ չէ պաշտպանած զեկոյց մը, որով հայկական իրադարձութիւնը կը ներկայացուի իբրեւ “ցեղասպանութիւն“: Ես անձամբ դիմեցի պարոն Հաքին, եւ ան ըսաւ, որ տեղեակ է Մ.Ա.Կ.-ի մարդու իրաւունքներու մարմինին կողմէ ընդունուած զեկոյցին մասին, որ կը յիշատակէ Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Ան պարզապէս ըսած էր թրքական խումբերուն, որ Մ.Ա.Կ-.ի Ընդհանուր խորհուրդը չէ զբաղած Հայոց Ցեղասպանութեան հարցով:
Ցաւօք, հայերու կողմէ շատ քիչ բան եղած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցող Մ.Ա.Կ.-ի այս խիստ կարեւոր զեկոյցի բացայայտման համար: Շատ զարմանալի է, որ 2000 թուականին Մ.Ա.Կ.-ի Ընդհանուր ժողովին մէջ նախագահ Քոչարեանը կոչ ուղղեց Մ.Ա.Կ.-ին՝ ճանչնալու Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Նախագահին օգնականները չէին տեղեկացուցած անոր՝ Մ.Ա.Կ.-ի ենթայանձնաժողովի 1985 թուականի զեկոյցին մասին…
Մ.Ա.Կ.-ի մէջ միասին աշխատած տարիներէն ետք, քանի մը անգամ մեծ հաճոյքով հանդիպած եմ պարոն Ուիթըքըրի հետ: 1980ականներու վերջերը մենք միասին հրաւիրուած էինք Արժանթին՝ տեղի Հայ Դատի յանձնախումբին կողմէ, Մ.Ա.Կ.ի եւ Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերեալ շարք մը դասախօսութիւններ կարդալու համար: 2009 թուականին պարոն Ուիթըքըրը սիրով մասնակցեցաւ Հայոց Ցեղասպանութեան մասին իմ ելոյթիս՝ բրիտանական խորհրդարանին մէջ եւ շատ ջերմ արտայայտուեցաւ Մ.Ա.Կ.-ի մէջ մեր նախկին համագործակցութեան մասին:
Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ աշխարհասփիւռ հայկական համայնքները պէտք է յարգանքի տուրք մատուցեն պարոն Ուիթըքըրին, քանի որ 2015 թուականը ոչ միայն Հայոց Ցեղասպանութեան հարիւրամեակն է, այլեւ՝ Մ.Ա.Կ.-ի ցեղասպանութեան զեկոյցի ընդունման 30րդ տարեդարձը:
Մ.Ա.Կ.-ի ենթայանձնաժողովի երեք այլ անդամներ, որոնք չափազանց մեծ աջակցութիւն ցուցաբերեցին ցեղասպանութեան զեկոյցի ընդունման ժամանակ, դեռ ողջ են. Արժանթինէն՝ Լէանտրօ Տեսփոյը, Ֆրանսայէն՝ Լուի Ժուանէն եւ Էրիքա Տայեսը՝ Յունաստանէն: Տեսփոյը արդէն պարգեւատրուած է Հայաստանի նախագահին կողմէ: Ժուանէն եւ Տայեսը եւս արժանի են նման գնահատականի՝ Հայաստանի եւ Սփիւռքի կողմէ:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles