ՃԱՀՃԱՑՄԱՆ ՊԱՏՃԱՌ ԽՈՏԵԼԻԻՆ ԵՒ ԽՈՑԵԼԻԻՆ ՄԱՍԻՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 13 Second

 

balian corruption8

Յ. Պալեան

Դեկտեմբեր 21, 2015

Մեր օրերու աշխարհի ղեկավարներ մարդիկը ընդհանրապէս վերածած են հանդիսատեսի կամ խաղի նմանող ընտրութիւն-քուէարկողներու, կանոններ յարգող խաղ-թատրոն: Անցեալին աստուածային իրաւունքով կ’իշխէին արքաները, կը յաւերժանային, նաեւ իրենց ժառանգներով: Ժամանակակից ընկերութիւններու մէջ, խաղընտրութեան ընձեռած իրաւունքի տեւաբար կրկնութեամբ, նոր դիմակի տակ կը շարունակուի նոյն հին խաղը:

«Կամօքն Աստուծոյ» արքաները խոստումներ տալու հարկադրանքին տակ չէին գտնուեր: Ներկայիս, ժողովրդավարութիւնը ըլլալով «ձայն բազմաց ձայն Աստուծոյ», կը հասնի նոյն տեղը, խոստումներով իւրացնելով «ձայն Աստուծոյ»ն, ճշդուած պայմանաժամէն ետք նոյն խոստումներով վերսկսելու համար խաղը:

Նաեւ Հայաստան եւ սփիւռքներ, բեմի վրայ գտնուողները նոյներն են, նոյնանմաններ, լուռ համաձայնութեամբ: Ժառանգական կամ լայն իմաստով ընտանեկան: Հոն են մոռացման դատապարտուած խոստումներով, կը հետապնդեն իրենց շահերը, որոնց ցուցակը եթէ հրապարակուի անգամ, հակակշռուած եւ կողմնապաշտ լրատուամիջոցները զանոնք կը թաքցնեն խօսքի եւ բացատրութիւններու ծխածածկոյթին տակ, քանի որ իրապէս «անկախ մամուլը» երազ մըն է հայկական իրականութեան մէջ:

ԱՋի եւ ՁԱԽի թարանթելլայի նուագախումբը…

Կարգ մը տեղեր կամ կարգ մը պարագաներու, կրակոց մը կը բաւէ լռեցնելու լռել չուզողը: Ուրիշ տեղեր, ինչպէս անցեալին եկեղեցին կ’ընէր, բանադրելու պէս կը լռեցնեն, «պալատականներ»ով կը շրջապատուի վերնախաւը, ինչպէս դեռ բոլորովին չմոռցուած խորհրդային աշխարհի մենատիրական «նոմանքլաթուրա»ն, շապիկի պէս կը հագցնէ պաշտօնական «ճշմարտութիւնները»: Այդ «նոմաքլաթուրա»ն գնաց, ձագուկներու ծնունդ տալէ ետք:

Ֆրանսական առած մը կ’ըսէ, թէ «խօսքը տրուած է մարդուն, իր մտածումը թաքցնելու համար»: Այդպէս է ենթագաղափարաբանական ճառը (logomachie), այսօրուան լաւ վաճառուող սկզբունքին վրայ հիմնուած, վաղուան սկզբունքը կրնայ տրամագծօրէն հակառակը ըլլալ: Հետեւա՞նքը՝ ամբոխավարութիւն, դատարկաբան հռետորութիւն, շողոքորթութիւն, քծինք՝ որպէսզի վերնախաւին մէջ ազատ աթոռակ մը գտնուի, եւ ապա «դասարան փոխուի», ինչպէս ըսած էր օր մը, տարիներ համբերելէ ետք սպասման սենեակի մէջ գտնուող մը, ոչ թէ սրամտութիւն փորձելով, այլ ակնկալութիւն մը իրականացած տեսնելով:

Ղեկավարութիւնները բաղկացնողները, կ’ըսուի, կը յայտարարուի, կ’ենթադրուի, թէ կոչուած են ծառայութեան՝ հաւաքականութեան մը, համայնքի մը, ժողովուրդի, ազգի մը, երկրի մը հանդէպ: Այս վերջինի պարագային կ’ըսեն հայրենասիրութիւն: Իրաւ մտաւորականութիւնը, եթէ ծառայական դերի մէջ չէ, բարոյապէս պարտաւոր է լուսաբանելու հանրային կարծիքը, ցոյց տալու համար, թէ այդ հայրենասիրութեան յաճախ ինչե՜ր խառնուած են: Ընթացիկ դարձած է «թափանցիկութեան» մասին հանրային կարծիքի ուշադրութիւնը գրաւող խօսքը, անոր «Պանտորայի տուփը» չի բացուիր, քանի որ ոչ ոք պիտի կարենայ կափարիչը վերստին իր տեղը դնել եւ տուփը փակել: Բայց քանի որ հանրային կարծիքի յիշողութիւնը կարճ է, ըսել-գրել իր կարգին խաղ է:

Աղմուկով կը խօսուի տնտեսական փտախտի մասին, հայերէնի մէջ քաղաքացի (սիդիզըն) դարձած «կոռուպցիա»ն: Ոչ ոք կ’ըսէ, թէ այդ փտախտը սոսկ նիւթական չէ, հոգեկան-ոգեկան է:

Հայրենասիրութիւն եւ հանրային ծառայութիւն երբ վիրաւոր են շահախնդրութեամբ (բազմաբնոյթ) եւ (ընդհանուր բնորոշումով) փոխանակ ծառայելու, դիրք եւ հանգամանք կը ծառայեցնեն (կրկին ընդհանուր բնորոշումով) վաշխառուական միտումներու, ընկերութիւնը փտախտի կը դատապարտուի: Վաշխառուն միայն մեծ տոկոսներով տրուած գումարը շահագործողը չէ, այլ նաեւ ան՝ որ իր դիրքը կը վերածէ հասութաբեր կալուածի:

Երեւոյթը համատարած եւ համաշխարհային նկարագիր ունի:

Եւրոպական երկրի մը նախարարները իրենց զաւակներուն կ’ապահովեն պաշտօններ, կարծէք համեստ մարդոց զաւակներուն մէջ անոնց հաւասարները կամ աւելի լաւերը չկան: Կամ նախարարը իր գրասենեակի պատասխանատու կը կարգէ իր կինը: Քաղաքապետ մը իր կնոջ հետ հիւթալի գործառնութիւններ կ’իրականացնէ քաղաքի գանձը կողոպտելով, խաղքութիւնը երեւան գալէ ետք ալ կը դիմէ ժողովուրդին՝ անոր վստահութիւնը ունենալու համար: Աւելի փոքրիկներն ալ չեն վարանիր աւելի փոքր պաշտօններ ճարելու իրենց ընտանիքի անդամներուն:

Հայաստանի եւ խորհրդային նախկին հանրապետութիւններու մէջ, ընտանիքի անդամներուն կը տրուին հասութաբեր պաշտօններ, կրկին, ախտը կը տեսնուի, բայց ոչ ոք կրնայ կասեցնել, դարմանել: Նոյն փառասիրութիւնը չեն կրնար ունենալ նոյն պատրաստութիւնը ունեցող համեստ ընտանիքներու զաւակները: Ժամանակին, վերանկախացումէն ետք, բարձրագոյն մակարդակի վրայ գտնուողներ, իրենց զաւակները նշանակեցին արտաքին գործոց նախարարութեան կազմի մէջ, զանոնք զերծ պահելու համար բանակի ծառայութենէ:  Իշխանութիւններու մակարդակին տերեւ անգամ չշարժեցաւ եւ մարդիկ մնացին իրենց պատուանդանին վրայ:

Սփիւռքը, որ պետութիւն չէ, նոյն ախտէն կը տառապի, ընտանիքի անդամներ պաշտօնի կը կոչուին, կամ հաւատարիմներ, խախտելով համարատու-համարատուի կարգը: Երեւոյթներ՝ զորս կ’անգիտանանք, անտեղեակութիւն կը ձեւացնենք, զանց առնելով հանրային բարոյականութիւնը, éthique-ը: Այս բոլորը կարելի է բնութագրել որպէս ժողովուրդի ծառայութեան եւ հայրենասիրութեան պիտակի տակ կատարուած վաշխառութիւն:

Տարիներ առաջ, ֆիլիփինցի խորհրդարանի անդամ կին մը օրէնքի նախագիծ մշակած էր, որ նոյն պետական ընտրովի պաշտօնին չէին կրնար յաւակնիլ, նոյն քաղաքին կամ նահանգին մէջ, երեսփոխանի կամ քաղաքապետի զաւակները կամ ընտանիքի անդամները, որպէսզի այդ քաղաքը կամ նահանգը չդառնար աւատապետական կալուած՝ ժողովրդավարութեան շղարշով, նոյն անուններու կրկնութեամբ:

Եւ դեռ, քիչ վերը յիշուած հանրային բարոյականութիւնը, éthique-ը, պիտի պահանջէր, որ առանց քրտինքի անաշխատ հարստութիւնները պետական կամ պատասխանատու անձերու, լուսարձակի տակ առնուէին, բոլորին ծանօթ audit-ը, որուն մասին Հայաստանի վարչապետ մը օրին ըսաւ, երբ հարցում ուղղուեցաւ, եւ ըսաւ թէ «աուտիդ կ’անենք», եւ ոչ ոք տեսաւ այդ «աուտիդ»ը: Սովորութիւն է սպասել, որ գայթակղութիւն մը իրականութեան առջեւ կանգնեցնէ հանրային կարծիքը, երբ այլեւս կարելի չէ ճկոյթի ետին պահուըտիլ, խաղատուն, ապարանք, իւրացումներ եւ մասամբ նորին:

Բոլոր ղեկավարութիւններու մակարդակին, թաղերէն մինչեւ վերին ոլորտներ, եթէ «աուտիդ» չկատարուի անկախ քննիչներու կողմէ, արդիւնքը չհրապարակուի, «վերանագնումներ»ը բոլոր մարզերու մէջ, կը մնան դատարկաբանութիւններու մակարդակին, եւ ժողովուրդը կը դառնայ ամբոխ, կը զուարճանայ տօնական օրերու հրավառութիւններով եւ իր մոռցուող զգացումները պահ մը փող-թմբուկով օրօրող:

Ազգովին, ներսը եւ դուրսը, պիտի ուզե՞նք, կ’ուզե՞նք վերականգնիլ, ընել այնպէս՝ որ իրաւ վերականգնում ըլլայ…

Իսկ եթէ հանենք մեր աչքի կապանքները, պիտի տեսնենք, որ հանրային բարոյականութիւնը, éthique-ը, հիւսիսի սառցակոյտերուն տակ թաղուած է որպէս ժառանգութիւն գալիք սերունդներուն, այն յոյսով որ օր մը անոնք կը գտնեն զայն, ու կը վերականգնին եւ կը վերականգնեն, հրաժարելով շաուներէ, ինչպէս կ’ըսեն Հայաստանի հայերը:

 

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles