ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻՆ ԳՈՒՄԱՐՈՒԵԼԻՔ ՄԱՄՈՒԼԻ ԽՈՐՀՐԴԱԺՈՂՈՎԻ ՈՉ-ԱՆԿԱՐԵՒՈՐ ԼՈՒՍԱՆՑՔԻՆ

0 0
Read Time:2 Minute, 53 Second

balian
Յ. Պալեան

Սովորութիւն դարձաւ մամուլի խորհրդաժողովներու գումարումը: Միշտ օգտակար է, առնուազն հաճելի, որ մարդիկ իրարու հանդիպին եւ խօսին: Սակայն Խորհրդաժողովէ մը որոշումներ պէտք է բխին, որոնց գործադրութիւնը նոյնպէս որոշում պէտք է ըլլայ, սահմանելով նաեւ միջոցները (եթէ անոնք կան), այդ որոշումներու գործադրութեան:
Այս պարագային «մամուլ»ը պէտք է ըմբռնել իր ընդհանրութեան մէջ, այնպէս ինչպէս սովորութիւն է ըսել միջազգայնացած բառով՝ media, որ կը ներառնէ լրատուութեան բոլոր միջոցները, իրենց արտայայտութեան զանազան ձեւերով, անոնք ըլլան քաղաքական, տնտեսական, կրթական, արուեստի, գրականութեան, տպագիր մամուլի, հեռատեսիլի, ձայնասփիւռի, համացանցի: Նաեւ պէտք է խօսիլ մամուլի ազատութեան, զանազանութեան, առարկայականութեան, մարդկային եւ ազգային որակի մասին:
Չեմ հաւատար, որ խորհրդաժողով մը ամենայն լրջութեամբ կրնայ զբաղիլ այս բոլոր հարցերով միաժամանակ: Հետեւաբար հարցերը պէտք է առանձնացնել: Նախընտրելի պիտի ըլլար զեկուցումներ պատրաստել եւ խորհրդաժողովէն առաջ զանոնք շրջագայութեան դնել, մասնակիցներուն ղրկելով եւ հրատարակելով, որպէսզի արտայայտուին ոչ միայն մամուլի աշխատաւորները, այլ նաեւ հետաքրքրուող հանրութիւնը:
Հայ մամուլի հայերէնը բազմանշանակ է որպէս միջոց: Մամուլի լեզուն, անկախ լրատուութեան համար միջոց ըլլալէ, հարազատօրէն կենդանի եւ ապրող լեզու պէտք է ըլլայ, միշտ որակաւոր, Հայաստան եւ սփիւռքներ: Առանց անտեղի համարուող քննադատութեան պիտակէն վախնալու, ընդհանուր ձեւով ըմբռնուած մամուլի հայերէնը յաճախ խոցելի է, հայերէնի չտիրապետողներու քմայքի առարկան, իր գործածած բառապաշարով, քերականութեամբ, շարահիւսութեամբ, բան չնշանակող բարդացումներով:
Այս հաստատումները ենթակայական կրնան թուիլ, եթէ օրինակներ չյիշենք:
Հայաստանի հեռատեսիլէն, նոյն խօսքին մէջ, կը լսենք, անգամ մը «հիւանդանոց» անգամ մը «հոսպիտալ»: Ինչո՞ւ չբաւարարուիլ միայն «հիւնադանոց»ով:
Ձայնասփիւռէ մը կը լսենք «Արամ այբ», «Գարեգին բեն»… Պարզ է, որ Ա եւ Բ տառերը այս պարագային դասական թուական ածականներ են եւ այբ ու բեն չեն:
Հայերէն բառերը կարելի է ածանցել եւ կամ անոնցմով բարդ բառ կազմել, բայց ոչ ըստ կամս: Օրինակ, ծաւալ, ծաւալում, ծաւալել, մեծածաւալ, բայց ինչո՞ւ բարբարոս բառ ստեղծել, ըսելով «ծաւալայնացնել», որ ոչ մէկ բառարանի մէջ կայ:
Խորհրդաժողովի մը ներկայացուցած էի գործածուող ցանկ մը օտար բառերու, որոնց հայերէնները կան, եւ անոնք հասկնալի են: Նման ցանկ կրկին կարելի է կազմել: Իսկ եթէ կը կարծենք, որ ընթերցողը վարժուած է կամ չի հասկնար, օտար բառը ժամանակ մը կարելի է հայերէն բառի կողքին գրել փակագիծի մէջ:
Եթէ հաւաքական ճիգով մը մամուլի լեզուն հայանայ, հարազատութիւն գտնէ, այդ կ’ըլլայ դպրոց զանգուածներուն համար, առաջքը կ’առնուի մեր ինքնութեան պատուանդան հայերէնի աղճատման: Այս կ’ըլլայ օգտակար աշխատանք, հաերէնին կը տրուի իր ճոխութիւնը եւ արտայայտչական կարողութիւնը, որպէսզի ընթերցող, լսող եւ դիտող վերանուաճեն մայրենիին հարազատութիւնը:
Խորհրդաժողովէն կրնայ բխիլ վերահսկող յանձնախումբ մը, միայն լեզուական հարցով, եւ ոչ սիրողական: Թիւրիմացութիւն պէտք չէ ըլլայ. այս վերահսկողութիւնը կը վերաբերի միա՛յն լեզուին, եւ ոչ բովանդակութեան:
Այս աշխատանքը, իր ոչ վիճելի բնոյթով, համագործակցութեան եւ փոխհասկացողութեան մթնոլորտ ստեղծելու կը նպաստէ:
Եւ ինչու չըսել, որ այս մօտեցումը հայ մամուլի լեզուական որակը կը բարելաւէ եւ կը բարելաւէ ժողովուրդին կողմէ խօսուող հայերէնը:
Կը խորհիմ նաեւ, որ նկատի ունենալով մամուլի մէջ գործածուող կարգ մը ընդհանրացած եզրեր կան, կամ այդպէս կը խորհինք, եթէ անոնց համապատասխան հայերէնները չկան, կարելի է մտածել անոնց հայացման մասին: Ուրիշ ժողովուրդներ այդ ընդհանրացած բառերը չեն իւրացներ անպայման: Յատկանշական է «ի-մէյլ»ի (e-mail) գործածութիւնը: Քանատայի ֆրանսացիները մերժեցին այդ բառը եւ Ֆրանսան հետեւեցաւ եւ կ’ըսեն ու կը գրեն «քուրիէլ» (courriel):
Մէկ օրէն հրաշք պիտի չպատահի: Բայց սկզբունքը եթէ ընդունուի, խորհրդակցելով եւ աստիճանաբար հայ մամուլի լեզուի որակը կը բարելաւենք, նպաստելով ընդհանրապէս խօսուող հայերէնի որակի բարելաւման:
Այս ազնիւ նպատակը իրականացնելու համար, Հայաստանի պետութիւնը եւ սփիւռքներու պտասխանատու կազմակերպութիւնները իրենց անվերապահ աջակցութիւնը պէտք է բերեն, տալով նաեւ իրենց օրինակը:
Եւ ի հարկէ Լեզուի պետական տեսչութիւնը:
Նահանջողներ կրնան ըսել, որ այս խնդիրը երկրորդական է, էական չէ: Նախայարձակումներու ենթակայ մեր ինքնութեան պաշտպանութեան համար կարեւոր քայլ կ’ըլլայ նման նախաձեռնութիւն:
Յաճախ կը ճառենք վերականգնումի մասին: Այդպէս պէտք է մտածել նաեւ երբ հայերէն կը գրենք եւ կը խօսինք:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles