ՀԱՐԹԱԿ․- «Պայրաքտար» Շինող Թուրքէն Դասեր Քաղելու Հրաւէրին Միւս Երեսը

0 1
Read Time:8 Minute, 33 Second

Խ. Տէր Ղուկասեան

Ծանօթ․- Այս յօդուածը պատասխան մըն է Փարիզի «Նոր Յառաջ» թերթի մէկ խմբագրականին, որ լոյս տեսած է Մայիս 12, 2022-ին։ Միայն շաբաթներ ետք, հետզհետէ տարածուեցաւ Հայաստանի մէջ, յատկապէս ներկայ ղեկավարութեան հլու կամակատար քարոզչական մեքենային կողմէ։ Աւելի ամբողջական եւ անաչառ ըլլալու համար, նաեւ կը հրատարակենք «Նոր Յառաջ»-ի (կարդալ՝ աւարտին) խմբագրականը։

Իշխանամէտ սոցիալական ցանցերուն վրայ լայն շրջաքայութեան արժանացած է Փարիզի Նոր Յառաջ-ի Յունիս 4, 2022-ի համարին «Երանի՜ «Առանց թուրքի Հայաստան»-ի քարոզիչները դասեր քաղած ըլլային թուրքերէն» խորագրով առաջնորդողը, որ կը կրէ թերթի խմբագիր Ժիրայր Չոլաքեանի ստորագրութիւնը:

Անսպասելի չէ որ aniarc.am կամ «Մեր Ուղի» իրենց կայքերը տրամադրեն ընդդիմութիւնն ու Դիմադրութեան շարժումը թիրախաւորած յօդուածի մը, ուր, ի մէջ այլոց, պատմական իրադարձութիւնները ընտրովի եւ դիտաւորեալ մեկնաբանութեամբ պարզունակացած են: Յատուկ կը նշուի, ի մասնաւորի, Դաշնակցութեան եւ ԵրիտԹուրքերու 1908-ի «եղբայրացումը» եւ 1921-ի Կարսի եւ Մոսկուայի դաշնագրերը, համահունչ ինչ որ մէկ այլ որպէս թէ անաչառ հրապարակագրի պատմական իրողութիւններու ընտրովի յիշեցման ոճին ու թայմինկին: «Նոր Յառաջ»-ը սփիւռքեան հրատարակութիւն է, արեւմտահայերէն, ունի իր ընթերցող շրջանակը եւ կը վայելէ, կամ կը վայելէր, չափաւորական, անաչառութեան եւ առարկայականութեան նախանձախնդիր, միաժամանակ սակայն ազգային եւ հայրենասիրական յանձնառութեան փաստը տուած թերթի մը վարքը: «Նոր Յառաջ»-ի առաջնորդողը, ուրեմն, նկատի առնուած է որպէս առանձին «յաւելեալ արժէք»՝  Դիմադրութիւնը պախառակելու «մտաւորական» ներդրումներու դրամագլուխին: Դիմադրութեան չէզոքացման բուն գրաւը, անշուշտ, ի դէմս մի քանի միլիառի հասնող պարգեւավճառի, դրուած է «սիրոյ եւ համերաշխութեան» ոստիկանութեան վրայ, որուն արդէն ակնբախ վայրագութեան մասին նոյն այդ կայքերը առնուազն կը լռեն, երբ պարզ ու մեկին չեն արդարացներ:

Ինչ որ աչքի կը զառնէ, սակայն, յօդուածի եզրափակիչ պարբերութեան տրամաբանութեան ներքին հակասութիւնն է: Այդ պարբերութեան մէջ բառացիօրէն ներառելով խորագիրը, հեղինակը կը գրէ. « Երանի՜ թէ «առանց թուրքի Հայաստան»-ի քարոզիչները փոխանակ լոզունգներ մշակելու, դասեր քաղած ըլլային թուրքերէն, որոնք յաջողեցան «Պայրաքտար» շինել, բանակ ու երկիր կառուցել, ճկուն բազմաբեւեռ քաղաքականութիւն վարել…» Դժուար է հարցականի տակ դնել այս իրողութիւնները այն պարզութեան մէջ որ բանաձեւուած են: Բացի եթէ պարբերութեան աւելի քննական ընթերցումը ի յայտ բերէ լռելեան մոռացում մը, որ, առհասարակ, կարծես անհրաժեշտութիւն դարձած է ամէն անգամ որ Թուրքիոյ հետ «առանց նախապայմաններու» յարաբերութեանց հարցը քննարկուի. «Պայրաքտար» շինած թուրքերը, «բանակ ու երկիր» կառուցած թուրքերը, «ճկուն բազմաբեւեռ քաղաքականութիւն» վարող թուրքերը, այն թուրքերն են որ այդ բոլորը ըրին Ցեղասպանութեամբ, Արեւմտահայաստանի հայաթափումով եւ յափշտակումով, եւ «Պայրաքտար»-ները ազերիներուն տուին որպէսզի առատօրէն գործածէ հայերու դէմ այն պատերազմին, որ նոյնինքն Նիկոլ Փաշինեանը այն ժամանակ զգուշացուց որ նորագոյն ցեղասպանութեան մը սպառնալիք էր – եւ յետոյ ըսածը մոռցաւ:

Հետեւաբար, եթէ «Պայրաքտար» շինած թուրքէն, «բանակ ու երկիր» կառուցած թուրքէն, «ճկուն ու բազմաբեւեռ քաղաքականութիւն» վարող թուրքէն դասեր քաղելու առաջարկ է այս յօդուածը, ինչո՞ւ ոչ նաեւ ցեղասպանական դասեր քաղել, նաեւ ոճիրը ուրանալ, նաեւ ամբողջ սերունդներ դաստիարակել պատմական խեղաթիւրումով, ըլլալ այնքան ազգայնամոլ որքան եղած են Թալէաթէն մինչեւ Քեմալ ու Էրտողան բոլոր թուրք ղեկավարները որոնցմէ ոչ մէկը, եւ նուազ այս վերջինը, «խաղաղութեան դարաշրջան»ի մասին պատրանքներ ունեցած է: Ընդհակառա՛կը, երբեք չէ հրաժարած ոչ Սուրիոյ հիւսիսային տարածքներէն, ոչ Եգէականի յունական կղզիներէն, ոչ հիւսիսային Կիպրոսէն, ոչ Օսմանեան կայսերականութենէն, եւ ոչ ալ, մանաւանդ, փանթրքական իր ծրագրէն: Ինչո՞ւ չունենալ արտաքին գործոց նախարար մը որ անպատկա՛ռօրէն Գորշ Գայլերու, նշանը կ’ընէ իր դէմ բողոքի ելած հայ ցուցարարներուն, չի՛ զղջար ըրածին համար եւ զայն կը գնահատէ որպէս «պէտք եղած պատասխանը» հայերուն, առանց մտքէն իսկ անցնելու որ այդ մէկը կրնայ մեկնաբանուիլ որպէս ցեղապաշտութիւն, ատելութեան սերմացում… Տակաւի՛ն, մի՞թէ թուրքին կարելի էր «Պայրաքտար» շինել, «երկիր ու բանակ» կառուցել, «ճկուն եւ բազմաբեւեռ քաղաքականութիւն» վարել առանց Ցեղասպանութեան, առանց Արեւմտահայաստանի հայաթափումին, առանց Ոճիրի ուրացման, եւ առանց այն բոլորին որ յատկանշեց իր անցնող արդէն մօտ ատենէն հարիւրամեայ պատմութիւնը:

Մոռնալ թուրքին ա՛յդ «դասեր»-ը եւ լուսարձակի տակ առնել ընդդիմութեան եւ Դիմադրութեան շարժումի ընդամէնը մէկ լոզունգը՝ «Առանց թուրքի Հայաստան», ցեխարձակելու համար Դաշնակցութեան եւ Հանրապետականին, Քոչարեանին եւ միւս բոլոր, բոլորին դէմ, որոնք պարզապէս չեն ուզեր հաշտուիլ ազատագրուած սեփական հողը, որուն եօթանասուն տոկոսի կորուստին ինզզինք պատասխանատու ընդունած է այս իշխանութեան պարագլուխը, ընդմիշտ կորսնցնելու տանող քաղաքականութեան հետ: Դասեր քաղել թուրքէն մոռնալով որ այն ցեղասպան թուրքն է, մինչ տողընդմէջ, շնակա՛նօրէն, Դաշնակցութեան եւ Հանրապետականին մեղադրել թրքատեացութեան մէջ, յուշել որ կը խաթարեն իրենց անդամակցութիւնը միջազգային կազմակերպութիւններու:

Թէ՞ թուրքէն ընտրովի դասեր քաղելու այս նախանձախնդրութիւնը քաջ գիտակից է միւս դասերը՝ Ցեղասպանութիւն, ուրացում …, անտեսելու անհրաժեշտութեան, եւ լռելու այդ մասին: Թէկուզ եւ առանց ժխտելու Ցեղասպանութիւնը ինչպէս յօդուածի նախորդ պարբերութիւններուն մէջ, այդուհանդերձ զայն թողնելով որպէս լոկ յիշատակում, ծիսականութիւն, ներքին կարգով եւ յաւուր պատշաճի, յար եւ նման «Կարմիր Ժամուց»-ի Հայրապետ Էֆէնտիի ստրկամիտ ազգասիրութեան: Առանց անդրադառնալու որ թերեւս ա՛յս է թուրքէն սորվելիք ամենէն ազգակործան դասը՝ լռակեաց իւրացումը ոճիրի ուրացման, որով եւ ժխտողականութիւնը կը հասնի իր նպատակին, իր գերագոյն մակարդակին՝ զոհին հաշտեցումը իր զոհի ճակատագրին հետ եւ ընդունումը կատարուած իրողութեան, եւ կը դադրի իմաստ ունենալէ: Մղձաւանջային այս տիսթոփիան կարելի է հասցնել ամենադաժան շնականութեան, ընդ որում ժխտողականութեան քաղաքականութեան համար յատկացուած թրքական պետական պիւտճէին այդ բաժինը մի գուցէ կը յատկացուի Հայաստանի հետ տնտեսական համագործակցութեան, տարածաշրջանային հաղորդակցութեան ճանապարհներու կառուցման, Նախիջեւանէն Ատրպէյճան միջանցքի բացումին:

Յուզական չափազանցո՞ւմ՝ թերեւս: Մեկնաբանութի՞ւն որ կրնայ եւ յօդուածագրին մտքէն իսկ անցած չըլլալ՝ եթէ կ’ուզէք: Բայց այս գրութիւնը, որուն վերջին պարբերութիւնը կարծես ոչ միայն հրաւէր է «Պայրաքտար» շինած, «երկիր ու բանակ» կառուցած եւ «ճկուն ու բազմաբեւեռ քաղաքականութիւն» վարող թուրքէն դասեր քաղելու այլ նոյն այդ թուրքով հիանալու, առիթ կու տայ նման մեկնաբանութիւններու: Կարելի է հիանալ Օրհան Փամուքի գրականութեան կամ Նուրի Պիլկէ Չէյլանի ժապաւէններուն վրայ, բայց պետական քաղաքականութենէ մը դասեր քաղելու հրաւէրի ընդոծին այս լռակեաց հիացումը ցեղասպանութեամբ ինքզինք վերասահմանած թուրքին բարոյականօրէն առնուազն խնդրայարոյց է: Եւ հակասական, որովհետեւ մինչ նոյն այդ յօդուածին մէջ մէկ լոզունգէ մեկնած ամբողջ ընդդիմութիւնն ու դիմադրութեան իմաստը կը խեղաթիւրուի որպէս կոյր թրքատեացութիւն, թրքական պետական քաղաքականութենէն դասեր քաղելու հրաւէրը լուռ կ’անցնի նոյն այդ քաղաքականութեան յատուկ, դարաւոր եւ վերանորոգ հայատեացութեան վրայէն:

Քեմալական Թուրքիայէն դասեր քաղողը, ընդհուպ մինչեւ ժողովուրդի մը բնաջնջման պետական ծրագիր, Քեմալական Թուրքիայով հիացողը եղած է Նացիական Գերմանիան: Կա՞յ արդեօք ոեւէ հրեայ որ հրապարակային ձեւով հիացումով հրաւիրէ Գերմանիայէն դասեր քաղելու, թէկուզ եւ Նացիականութենէ ինքզինք ձերբազատած, Ողջակիզման համար ներողութիւն խնդրած եւ մինչեւ հիմա արդարահատուցում կատարող, Ողջակիզման ժխտումը քրէականացուցած եւ հակասեմականութեան դէմ պայքարի առաջնահերթային դիրքերու վրայ գտնուող Գերմանիայէն: Եթէ կայ, խնդրեմ բերել այն որպէս օրինակ, որուն հիման վրայ ալ կառուցել թուրքէն դասեր քաղելու հրաւէրի բանաձեւումը հանրային բանավէճի կարգով: Առանց մոռնալու որ ո՛վ որ ալ ըլլայ այդ հրեան երբեք հրապարակային ձեւով Նացիական Գերմանիայէն դասեր քաղելու առաջարկ պիտի չբանաձեւէ: Այնպէս ինչպէս այս յօդուածը կ’առաջարկէ ոչ միայն Ցեղասպանութեան ուրացումը շարունակող այլ «Պայրաքտար»-ներով նոր ցեղասպանութեան մը պատրաստակամութեան փաստը տուած թուրքէն դասեր քաղել:

Այսինքն, անկախ «Նոր Յառաջ»-ի խմբագրին թերեւս սեփական համոզումէն որ ընդդիմութեան ընթացքը քննադատելի է, անկախ թէկուզ եւ ինչ որ շահագրգռուածութենէ որ կրնայ բացատրել նման յօդուածի մը գրառումը, մի՞թէ այլ ձեւ, նուազ խնդրայարոյց ու քինախնդիր, նուազ բացայայտօրէն չարակամ, չկար պաշտպանելու համար պարտուած կառավարութեան «դիւանագիտական հսկայական աշխատանք»-ը եւ եսիմ ինչը, զորս կը փառաբանուի առաջնորդողին նախավերջին պարբերութեան մէջ այն խիստ կասկածելի եթէ ոչ ինքնախաբէական ենթադրութեամբ որ այդ է Հայաստանին ու Արցախին երկրորդ պատերազմի մը հաւանականութիւնը միակ քաղաքականութիւնը:

 

 

«Առանց Թուրքի Հայաստան»

«Նոր Յառաջ»

Խմբագրական

Մայիս 12, 2022

«Առանց թուրքի Հայաստան»… եւ այսպէսով Հայաստանը թուրքէն զերծ պահելը դարձաւ ազգային գաղափարախօսութիւն՝ խորհրդարանական ընդդիմադիր ճակատին համար։ Պետութիւնը փրկելու բնաբան, ոչ կերտելու, այլ՝ փրկելու։ Պետութիւնը արդէն կերտած էին մինչեւ 2018-ը, բեղուն, ազատ, անկախ, անվտանգ, յառաջադէմ, արդար… Սակայն, ժողովուրդը իր ձեռքով քանդեց կերտուածը, հետեւելով «խաբեբայ»ի մը, «արկածախնդիր»-ի մը, «դաւաճան»-ի եւ վերջապէս՝ «թուրք»-ի մը առաջնորդութեան։

Այո՛, անցեալին, թուրքին դէմ պայքարը եղած էր ազգային գաղափարախօսութեան հիմք, իսկ ներկայիս՝ երկրէն զայն վանելը։ Մեկուսանալը։ Արդէն Հայաստանը շրջապատուած է թուրքերով եւ ազէրի թուրքերով. Թուրքիայէն եւ Ատրպէյճանէն անդին Պարսկաստանի Ատրպատականը եւ Վրաստանի հարաւ-արեւմուտքն ալ լեցուն են ազէրիներով։ Անշուշտ, ռուսը, վրացին, իրանցին, ամերիկացին, եւրոպացին կրնան թուրքին հետ գործ ունենալ, բայց հայը, Հայաստանը՝ ո՛չ։ Իսկ ի՞նչ պիտի ըսէ Դաշնակցութիւնն իր ընկերվարական գաղափարակիցներուն, երբ Ընկերվարական միջազգայնական համագումարին մասնակցի «Առանց թուրքի Հայաստան» լոզունգով։ Ի՞նչ պիտի ըսէ Թուրքիոյ ընկերվարական գաղափարակիցներուն։ Եւ ի՞նչ պիտի ըսէ Հանրապետականը, երբ եւրոպական ազատական կուսակցութիւններու համագումարին զեկուցէ Հայաստանի ժողովրդավարական ու ազատական ձեռքբերումներուն մասին՝ «առանց թուրքի Հայաստա՞ն»։ Իսկ ի՞նչ ըսել Ռոպերթ Քոչարեանի՝ հայր Ալիեւի հետ Քի Ուեսթի մէջ եւ անկէ առաջ 1993-ին գաղտնի հանդիպումին եւ բազմաթիւ այլ հանդիպումներուն մասին։ Եւ ի՞նչ պիտի ըսէ Հայ Առաքելական Եկեղեցին Պոլսոյ Պատրիարքութեան, որ կախեալ է Թուրքիայէն, որ օր ու գիշեր թուրքերուն հետ գործ ունի։ Պէտք է ընտրութի՞ւն կատարէ, կա՛մ Թուրքիան, կա՛մ Հայաստա՞նը։ Այսինքն՝ լքէ ժողովուրդը, ժառանգութիւնը, կալուածները, պատմութիւնը… Նոյն հարցումը իրենք իրենց պէտք է յղե՞ն բոլոր պոլսահայերը, թրքահայերը, նաեւ անոնք, որոնք իսլամացած, թրքացած, քրտացած, թաքուն մնացած են։ Եւ ի՞նչ պիտի ընէ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը, որ դատ բացած է Սիսի կաթողիկոսարանին տիրանալու։ Պէտք է հրաժարի՞։ Իսկ ի՞նչ պիտի ընենք օսմանեան տիրապետութեան տակ գտնուած հայութեան պատմութիւնը, անոր ծառայած բոլոր հայ կառավարական պաշտօնեաները, այնտեղ գործած առեւտրականները, արուեստագէտները, արհեստաւորները, գիւղացիները… որոնք գործակցած են, աշխատած են, ապրած են, ստեղծագործած են, պայքարած են թուրքերու դէմ եւ օր ու գիշեր անոնց հետ շփուած։ Մոռնա՞նք Արեւմտահայաստանն ու արեւմտահայ ժառանգութիւնը։ Մոռնա՞նք նաեւ Դաշնակցութեան եւ Երիտթուրքերու եղբայրացումը 1908-ի Յեղափոխութեան ժամանակ, 1920-ին, 1921-ին՝ թուրքերուն հետ Կարսի եւ Մոսկուայի համաձայնագրերու ստորագրումը։ Ժխտե՞նք սփիւռքահայութեան մէկ դարու պատմութիւնը, ցեղասպանուած սերունդին Արեւմտահայաստան, Կիլիկիա ծնած ըլլալը, թուրքերուն հետ շփումներ ունեցած ըլլալը։ «Առանց թուրքի Հայաստան» ստեղծելու համար պէտք է ուղեղները լուալ, ջնջել հայութեան յիշողութենէն հայեւթուրք յարաբերութիւններու պատմութիւնը, որովհետեւ համազօր է դաւաճանութեան, սրբապղծումի, հակոտնեայ՝ «առանց թուրքի Հայաստան»ի իրականացումին, փրկութեան տեսլականին։ Այդ պատմութիւնները կրնան ապականել, չէ՞, երիտասարդ սերունդներու երեւակայութիւնը…

Այսպէս, թուրքէն խոր վախի, անոր հանդէպ ատելութեան, ցեղապաշտութեան բոլոր դրսեւորումները մէկ նախադասութեան մէջ ի յայտ եկան։ Ցարդ թուրքը՝ յանուն ազատութեան, արդարութեան պայքարի, ժողովուրդներու իրաւունքի պաշտպանութեան, ինքնապաշտպանութեան, ինչպէս նաեւ Ցեղասպանութեան ճանաչման, ժխտողականութեան ու ռազմական ոճիրներու դէմ պայքարի, փոքրամասնութիւններու իրաւունքներու պաշտպանութեան, մշակութային ժառանգութեան, քաղաքակրթական արժէքներու պահպանութեան ծառայող մղիչ ուժ էր։ Այս բոլորը մէկ անգամէն անհետացա՞ն, չքացա՞ն։ Իսկ վաղը ընդդիմադիրները Արցախի համար բանակցութիւնները, Հայաստանի համար սահմանագծումի, սահմանազատման համաձայնութիւնները որո՞ւ հետ պիտի կնքեն։ Պիտի յանդգնի՞ն ժխտել Նոյեմբեր 9-ի համաձայնագիրը։ Պիտի յանդգնի՞ն հակառակիլ Ռուսաստանի Փութինին։ Մինչեւ հիմա այս կէտին մասին ո՛չ Դաշնակցութիւնը, ո՛չ Քոչարեանը, ո՛չ ալ Սերժ Սարգսեանը արտայայտուած են։ Փաստօրէն, ինչ որ քաղաքական պայքարի համար իբրեւ լոզունգ յղացուած է ամբոխները հրահրելու, խանդավառելու համար, աւելի պարզ եւ ուղղակի ժխտումն է Արցախին ու արցախահայութեան իրաւունքներուն։ «Առանց թուրքի Հայաստան»ով իշխանութեան գլուխ եկած ընդդիմութիւնը պիտի հաւասարի ցեղապաշտ Ալիեւին, որ առանց հայու Ատրպէյճան կ՚երեւակայէ։ Ի՞նչ իմաստ ունի այլեւս Եւրոպայի Մարդու իրաւանց ատեան երթալ ու Ատրպէյճանի հայատեացութեան դէմ դատի դիմել։

Բարեբախտաբար, այս խեղկատակութեան դիմաց կառավարութիւնը դիւանագիտական հսկայական աշխատանք կը տանի տարբեր ձեւաչափերով, Մոսկուայէն մինչեւ ԱՄՆ, մինչեւ Չինաստան, Հնդկաստան, երկխօսութեան ու բանակցութիւններու միջոցով, Հայաստանին ու Արցախին խնայելու համար երկրորդ պատերազմի մը հաւանականութիւնը։

Երանի՜ թէ «առանց թուրքի Հայաստան»ի քարոզիչները փոխանակ լոզունգներ մշակելու, դասեր քաղած ըլլային թուրքերէն, որոնք յաջողեցան «Պայրաքտար» շինել, բանակ ու երկիր կառուցել, ճկուն բազմաբեւեռ քաղաքականութիւն վարել…

Ժիրայր Չոլաքեան

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles