ՀԱՍԱՐԱԿԱՑ ԱԶԳԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ՈՒՆԻ՞Ն ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ՍՓԻՒՌՔՆԵՐԸ

0 0
Read Time:3 Minute, 57 Second

 

balian new3

Յ. Պալեան

Հոկտեմբեր 25, 2015

Խօսքը կը վերաբերի ռազմավարութեան: Ոչ մարտավարական իրարանցումներու, որոնք կը զբաղեցնեն հանրային կարծիքը (դեռ հետաքրքրուողներ կան) եւ լրատուամիջոցները (ոչ անպայման հրապարակագրութիւնը): Մակերեսային նախաձեռնութիւնները օգտակար են նաեւ ներկայութիւն յիշեցելու կոչուած հաղորդագրութիւններու եւ տեղեկագիրներ աճեցնելու:

Ազնիւ քաղաքականութիւնը պէտք է որ ընթանայ (ընթացած ըլլար) յիսուն, հարիւր եւ աւելի տարիներու հեռուները աչքի առաջ ունենալով: Այսինքն ան ժամանակային հանգրուանները պիտի արձանագրէ օրակարգի որպէս կէտեր (projection): Աշխարհի մէջ առանձին չենք, կղզիացումներ չկան: Մանաւանդ համաշխարհայնացումը սրարշաւ կ’ընթանայ: Իրաւ եւ ազնիւ քաղաքականութիւնը գլուխը ջուրէն դուրս հանելու ատակ պէտք է ըլլայ: Գիտութիւն-ճարտարագիտութիւն յառաջընթացը այնքան արագ է եւ բազմաշերտ, որ կարծէք դար մը ետք մեր յետնորդները մեր մասին պիտի խօսին որպէս նախամարդու նմուշներ: Արուեստական ուշիմութիւնը (intelligence artificielle) եւ մեր այսօրուան կարողութիւնները անհահամեմատօրէն տարբեր պիտի ըլլան: Ինչ որ կ’ըսեմ երեւակայութեան թռիչք չէ: Կը պատահի՞ որ հետաքրքրուինք, թէ ի՛նչ կը բանին «սիլիքոն վէլի»ի մէջ, կամ «Կուկըլ» (Google)  որքան ներդրումներ կ’ընէ արուեստական ուշիմութիւնը զարգացնելու համար:

Այսօր կը պատահի՞, ներկայի տուեալներէ մեկնելով, որ օրակարգ դարձնենք Հայաստանի բնակչութեան պատկերը 2050-ին,  2100-ին, 2200-ին, մարզերու բնակչութեան պատկերը այսօր, տասը կամ քսան տարի ետք: Պէտք է պատրաստել քարտէսը մարզերու, ցոյց տալով թէ որքանով բնակուած են անոնք, իւրաքանչիւր քառակուսի քիլոմեթրի վրայ քանի բնակիչ կայ: Տողանցքները, հրավառութիւնները եւ ամրան արձակուրդի օրերուն մէկ օրով այս կամ այն տեսարժան վայրերը այցելողները բնակչութեան պատկերը չեն տար:

Կ’ապրինք բնապահպանական հաւասարակշռութիւններու իրաւ մտահոգութեան սկիզբը, անոնց խախտումը պատճառ պիտի ըլլայ զանգուածային գաղթերու, երբ ցամաքներ ծածկուին ջուրով կամ մոլորակի ջերմութեան բարձրացման հետեւանքով աշխարհի մէջ աճի անապատներու տարածութիւնը: Գաղթերը սկսած են եւ անոնք պիտի հասնին հոն՝ ուր կարելի է բնակութիւն հաստատել, կեանք շարունակել: Այդ գաղթերը տարերային մակընթացութիւն պիտի ունենան, սահմանները պիտի անտեսեն, տեղի պիտի ունենայ լեզուամշակութային խառնուրդ, աննախատեսելի հետեւանքներով: Ընկերային հոլովոյթները եթէ ցարդ տեղի կ’ունենային դարերու ընթացքի դանդաղութեամբ, անոնք տեղի պիտի ունենան տասնամեակներու արագութեամբ:

Հայաստան ինչպէս պիտի դիմագրաւէ այս նոր ժամանակներու տեղաշարժերը: Մարդիկ պիտի գան բնակելու հոն ուր կեանքը կարելի է եւ տարածութիւնները զիրենք կրնան ընդունիլ:

Երեւակայական գիտութեան պատումի դիպաշար չէ ինչ որ կ’ըսեմ:

Իրատեսութեան պահու մը օրակարգ կը դարձնե՞նք սփիւռքներու պատկերը, ոչ միայն որպէս ենթադրական համրանք, այլ նաեւ որպէս հայկական որակ: Կը պատահի՞, առանց սեթեւեթի, որ զբօսաշրջային կամ շաբաթավերջի աժան յուզումներէ անդին, օրակարգ դարձնենք անորոշ միաւոր միլիոններով գնահատուող սփիւռքներու հայկական որակը, որուն չափանիշները կ’որոշուին, ընկերաբանները բաւարար առարկայականութեամբ այդ կրնան ընել: Խորոված ճաշակելու ակնկալութեամբ դաշտահանդէսի ներկայ ըլլալ, որքան որ կրկներեւոյթներով խանդավառող համրանք աճեցնէ, կամ քաղաքական հանրահաւաքի մը ներկայ ըլլալ, որովհետեւ պիտի երգէ նաեւ այս կամ «սիրուած» երգիչը կամ «մեկնաբանը», ոչ մէկ ձեւով կարելի կը դարձնեն որակի գնահատումը կամ անոր արմատացումը: Ազգային նկարագրի եւ տոկալ-տեւելու համար որպէս իրաւ մաս ազգի, ի՞նչ են կարելիութիւնները եւ նախատեսութիւնները, ազգը կրնա՞յ տեւել աճող եւ յաւերժանալ կարծող սփիւռքներով: Ճառերը պատասխան չեն:

Պարզ. եթէ Հայաստանի եւ Արցախի տարածքները հայերով չբնակուին, հոն ընկերային, տնտեսական, մշակութային կեանք եւ բարօրութիւն չստեղծուին, հայ տարրը պիտի դատապարտուի փոքրամասնութիւն ըլլալու, իր հողին վրայ օտար դառնալու, ենթարկուելու նոր մեծամասնութիւններու: Այսօր այդ աղէտի սառցալերան երեւցող մասը զանգուածային արտագաղթն է:

Բայց բնակուած Հայաստանի,- ոչ միայն Երեւանի,- հեռանկար-ծրագիրը, կանխելու համար հայրենիք կորսնցնելու աղէտը, այսօր եթէ չսկսի գործադրուիլ, վաղը ուշ կ’ըլլայ: Նման ծրագիր զգացական հայրենասիրութեան հետ կապ չունի, այլ՝ հայրենատիրութեան: Հայաստանի իւրաքանչիւր թիզ հողին համար բնակեցման քաղաքականութիւն պէտք է մշակել եւ գործադրել, տնտեսական-արդիւնաբերական աշխատանքը զարգացնըլով այդ իւրաքանչիւր թիզ հողին վրայ, որպէսզի սիսիանցին, գորիսեցին, դիլիջանցին, ալլահվերտիցին, մեղրիցին Երեւան հաստատուելու փափաք չունենայ: Խորհրդային համակարգի փլուզումէն ետք իւրացուած հարստութիւնը ապագայակերտ ներդրում դարձնելու օրինական եւ բարոյական յանձնառութեան մթնոլորտ պէտք է ստեղծել, խստաբիբ բարենորոգումներու ճամբով: Պէտք է ստեղծել այն բարենպաստ պայմանները, որ բնակելով հանդերձ Մեղրի կամ Ղաբան, կարելի է ապրիլ Երեւանցիի պէս: Նոյնիսկ քաղաքէն հեռու ագարակի մէջ ալ ունենալ արդիականութեան հետ քայլ պահող կեանք:

Նման հեռանկարային կազմակերպութիւն կ’ըլլայ իսկական հայրենատիրութիւն:

Հայաստան անցեալին ունեցած էր գիտական-ճարտարագիտական մեծ ներուժ, օրինակ Բիւրականի աստղադիտարանը կամ «Մերգելեան մաթեմաթիկական ինստիտուտ»ը: Փոխանակ հայ «մաթեմաթիկոս»ները եւ այլ մեծ գիտնականները «աքսոր»ի ենթարկելու, զանոնք հարկ է պահել երկրին մէջ, քաջ գիտնալով, որ ապագան պիտի գայ գիտական յառաջդիմութեան թեւերուն վրայ:

Պետութիւնը հարկ է դիտել եւ դատել ա՛յս հարցերու տեսանկիւնէն:

Հայաստանի մէջ աճած կուսակցութիւնները, որոնք իշխանութեան կը ձգտին, հարկ է դիտել եւ դատել այս հարցերու մասին իրենց ներկայացուցած առաջադրանքներով:

Սփիւռքները նաեւ, սրճարան-ճաշարան-պանդոկ ներդրումներու կողքին, պէտք է որ ապագայակերտ նախաձեռնութիւններու մասնակից ըլլան, առաջարկներ բերեն, ներդրում ընեն:

Ցեղասպանութեան հարցով խորհրդաժողովներու, երիտասարդական ճամբարներու, կրօնական տօնախմբութիւններու կողքին, անհրաժեշտ է որ հիմնական ապագայակերտով զբաղինք: Մարդկութեան ապագան հաւանօրէն կը կերտուի «Սիլիքոն Վելլի»ի մէջ եւ «Կուկըլ»ի բացած հունով:

Եթէ բացակայինք…

Մղձաւա՞նջ է այսօր, շահակցութիւններէ, դատարկ փառասիրութիւններէ եւ  աթոռ-աթոռակներէ անդին,- երեք պարագաներն ալ յաճախ ազգային որակի մտահոգութիւններէ զուրկ,- խորագրով դրուած հարցը. ՀԱՍԱՐԱԿԱՑ ԱԶԳԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ՈՒՆԻ՞Ն ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ՍՓԻՒՌՔՆԵՐԸ:

Տեղքայլ ընող եւ զիրար կերակրող առաջնորդութիւնները հարկ է փոխել՝ որպէսզի կարենանք տոկալ, տեւել, եւ «ոսկի հորթ»ին ծառայելով չանհետանալ պատմութեան բեմէն:

Micro քաղաքականութենէն պիտի կարենա՞նք անցնիլ macro քաղաքականութեան, նուաճելով որակ եւ հեռանկար, ինչ որ կարելի չէ բրածոյ-դրածոյ մտայնութեամբ եւ կարգախօսներով:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles