ՀԱՆԴԷՍ-ՀՐԱՎԱՌՈՒԹԵՆՆԵՐԷ ՎԵՐՋ՝ ԴԱՍԱԿԱՐԳԱՅԻՆ ՊԱՅՔԱՐԸ ՓՈԽԱՐԻՆՈՂ ՏԵՂԻ ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԱՍԻՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 23 Second

balian

Յ. Պալեան

 Մայիս 3, 2016

 Քուինզ, Նիւ Եորք

Անտեղի բանավէճ է, հայոց պատմութեան տեսանկիւնէ, բաղդատութիւններ ընել հայ կեանքի մէջ գործած եւ գործող կուսակցութիւններու միջեւ: Օրինակ, երբ հպարտութեան նիւթ կը փնտռենք թուականի առաջնահերթութիւններու մէջ: Հարկ է գնահատումները ընել ըստ ներկայի եւ մանաւանդ եռացող աշխարհի վաղուան կացութեան մէջ մեր հայրենիքի եւ ժողովուրդի ապագային եղած նախատեսութիւններուն եւ իրագործումներուն:

Կուսակցութիւններ կը ծնին պատմական պահու որպէս պատասխան անհատներու եւ հաւաքականութիւններու երազանքին, առաջադրութիւններուն, կ’ապրին անոնց իրագործումներով եւ անոնց համար: Կուսակցութեան մը գոյութիւնը եւ ուժը կ’երաշխաւորուին ժողովուրդի նեցուկով եւ իր անդամներու անսակարկ նուիրումով: Անոնց բացակայութիւնը չի վարագուրուիր ճառերով կամ փող-թմբուկով:

Այն ինչ որ սովորաբար կը կոչենք նուիրում, կը պայմանաւորուի մասնակցութեամբ, լուսաբանութեամբ, հաւասարութեամբ, լսելու եւ լսուելու առաքինութեամբ, առանց գերադասի եւ ստորադասի խրամատ ստեղծող տարբերութիւններու:

Երբ կուսակցութիւնները (խօսքը չի վերաբերիր միայն հայկական կուսակցութիւններուն) կը դառնան վարչութիւն, մտայնութիւնները կը քարանան ծնունդ տալով «էսթէպլիշմընթ»ի, կը շեղին իրենց ծնունդ տուած իտէալէն, վասն պատշաճեցումներու եւ դիրքերու տիրացման: Այսինքն, պահելով վարչամեքենան եւ կորսնցնելով գաղափարախօսութիւնը, կը ծառայեն անհատապաշտութեան, դիրքապաշտութեան եւ դիրքերու չարաշահման:

Հայ քաղաքական կազմակերպութիւնները, շատ բնականօրէն, իրենց գոյութեան ընթացքին, փակ շրջանակի մէջ չապրեցան: Իրենց ժողովուրդին հետ անցան պատմութեան փոթորիկներուն մէջէն, յաճախ սուղ գին վճարեցին կայսերապաշտութիւններու, մոլեռանդութիւններու, անհանդուրժողութիւններու, շահագործումներու, տիրելու ցանկութիւններու, անոնց հետ եկող բարբարոսութիւններու:

Ժամանակները կը փոխուին, մտածելու, կազմակերպելու-կազմակերպուելու եւ գործելու նոր ոճեր կը ծնին: Ինչպէս բոլոր հաւաքական կազմակերպութիւնները, պետական կառոյցներէն մինչեւ ամենէն պարզ միութիւնները, եթէ չյաջողին քայլ պահել մշակութային-քաղաքակրթական յառաջդիմութեան հետ, կը ճահճանան եւ իրենք զիրենք կը դատապարտեն ամլացման եւ հուսկ՝ ճահճացման: Մոլորակային ընկերութիւնը այն չէ ինչ որ էր դար մը առաջ, հաղորդակցութեան միջոցները անհամեմատելի կերպով փոխուած են եւ հեռաւորութիւնները փոքրացած:

Առաջին հերթին, ժամանակին հետ քայլ պահելու համար, չդառնալու համար սոսկ «պատմական» եւ «եղած ըլլալու» գոհունակութեամբ ապրող, մնայուն պէտք է ըլլան «հարցադրումները», «հարցականի ենթարկել-ենթարկուելու» առաքինի վերաբերումները: Հետաքրքրական է հետեւիլ համաշխարհային նոր շարժումներու դրսեւորումներուն, որոնք կը յառաջանան ցարդ հաւաքականութիւնները առաջնորդող կառռյցներու եւ կազմակերպութիւններու դէմ, անոնք ըլլան պետութիւն, կուսակցութիւններ, կրթական եւ տնտեսական համակարգ:

Գոյութիւն ունեցող համակարգերու մերժում կայ, նոյնիսկ եթէ չկայ փոխարինման առաջարկ:

Կարծէք զանգուածները վստահութիւն չունին գոյութիւն ունեցող առաջնորդութեան կոչուած «որոշման կեդրոններուն» նկատմամբ: Մեծ երկիրներու մէջ նկատառելի երեւոյթ է կուսակցութիւններու եւ աշխատաւորական միութիւններու անդամներու զգալի նուազում, ընտրութիւններու արդիւնքները չեն բաժնուիր դասական ուժերու միջեւ, այսինքն ցարդ իշխանութիւնը իրարու մէջ բաժնող կուսակցութիւններու միջեւ: Սպանիոյ մէջ ժողովրդական ընդվզումը ծնունդ տուաւ նոր ուժերու, որոնք նոյնիսկ երբ տիրական չեն, կը խանգարեն նախկին դրութեան մէկ աջ մէկ ձախ խաղը: Աւստրիոյ մէջ ցարդ անընդունելի համարուած ծայրայեղ աջը նախագահական ընտրութեան յաջողութիւն կ’արձանագրէ: Ֆրանսայի մէջ, քուէներու արդիւնքով, նոյնն է պատկերը, եւ անվարան կը խօսուի այն մասին, որ երկրի առաջին կուսակցութիւնը մերժուող ծայրայեղ աջն  է:

Հայաստանի քաղաքական խճանկարը չի յաջողիր ինքզինք վերանորոգել հեռանկարային ազգային գաղափարախօսութեան լոյսին տակ: Սփիւռքի ցարդ ընդունուած «ղեկավարման» կեդրոնները ոչ թէ աւանդական դարձած են, այլ դասական, հիմնահարցերով չեն զբաղիր, գաղութային իրարանցումներ կը ստեղծեն: Անցեալին, գրող Յակոբ Կարապենց Ֆրանսայի հայերուն մասին (թերեւս վիճելի) դիպուկ արտայայտութիւն մը ունեցած էր իր «Ադամի Գիրքը» վէպին մէջ, ըսելով որ անոնք «հայասէր ֆրանսացիներ են»: Այս արտայայտութիւնը քիչ մը աւելի կամ քիչ մը պակաս շեշտաւորումով կրնանք ընդհանրացնել սփիւռքներու բոլոր համայնքներուն համար: Եթէ այդպէս չըլլար, այսօր հայրենադարձութեան ալիք կը ծաւալէր:

Այս խնդիրները ներկայիս աւելի կը բարդանան, միջազգային կեանքի մէջ ստեղծուած իրաւ քաղաքական նոր կացութեան մէջ:

Վերլուծական յօդուածի մը մէջ, ֆրանսացի մեծ մտաւորական մը կը գրէր, թէ դեռ երէկ Քարլ Մարքս միջազգային քաղաքական կեանքը եւ պայքարները կը բնորոշէր «դասակարգային պայքարով» եւ այսօր ան փոխարինուած է «տեղի պայքարով»: Հայերէնով դժուար թարգմանելի տարազ մը. գրուած էր՝ la lutte des classes-ի փոխարէն la lutte des places: Այսօր ականատես ենք ստեղծուած «վաչկատունային» (nomade) նոր վիճակին: Ցարդ միակ վաչկատունները գնչուները, Սահարայի կամ արաբական անապատներու «պետեւիներ»ն էին, (bédouin), հիմա, համաշխարհայնացման հետեւանքով, ֆրանսացիներ, գերմանացիներ, չինացիներ եւ ուրիշ բազմաթիւ ժողովուրդներու մարդիկ այլ երկիրներու տակ նոր կեանք կը ստեղծեն, յաճախ քանի մը անգամ տեղ փոխելով: Ասոնք նոր ընկերութեան «վաչկատուններ»ն են: Իսկ ահեղ թափ ունին տնտեսական եւ պատերազմներու պատճառով զանգուածային գաղթականութիւնները, որոնք ապահովութեան եւ աշխատանքի տեղ կ’ուզեն: Երեւոյթը մոլորակային է եւ մոլորակային է անկէ յառաջացող տագնապը:

Աննախատեսելի են քաղաքակրթական-մշակութային-կրօնական հետեւանքները, որոնք հեզասահ պիտի չըլլան:

Այս հարցի թղթածրարը բաց պէտք է պահել նաեւ հայ կեանքի մէջ, նոյնիսկ երբ կը խորհինք, որ մենք ի վիճակի չենք այս բարդ կացութեան լուծում բերելու:

Այս հարցի թղթածրարը բաց պէտք է պահել նաեւ հայ կեանքի մէջ, որպէսզի որքան որ հնարաւոր է, նոր «ցունամի»ն անվերադարձ կերպով չվտանգէ մեր հայրենիքը եւ մեր ժողովուրդը: Եթէ Հայաստանը շարունակէ «մէկ քաղաքով երկիր» դառնալու իր ընթացքը, եթէ շարունակուի արտագաղթը, եթէ անատակ եւ անկարող ըլլանք հայրենադարձութիւն իրականացնելու, գոհանալով այս կամ այն քաղաքացիութիւնը ունեցող «հայասէր»ի վիճակով, նաեւ Հայաստան կը հասնի փախստական-վաչկատուններու ալիքը, եւ կը փոխուի Հայաստանի ազգագրական պատկերը: Քաղաքավար եւ մեղմ արտայայտութիւն մը, այլ բան չըսելու համար:

Եթէ Հայաստան պիտի պահենք (Արցախն ալ Հայաստան է), «տեղ ունենալու պայքար»ին զոհ չերթալու համար, հեռանկարային քաղաքականութիւն անհրաժեշտ է, մեր աշխարհին մէջ կանխելու համար արդէն ծաւալած մոլորակին վրայ ծաւալող «տեղ ունենալու պայքար»ը:

Այս խնդիրը իր ամբողջական սրութեամբ հայուն առաջնահերթութիւնը պէտք է ըլլայ, պետութիւն եւ կազմակերպութիւններ, առաջնորդներ եւ մտաւորականներ, հարկ է դատել իրենց նախաձեռնութիւններով, ոչ իրենց ճառերով եւ «էսթէպլիշմընթ»ային ճապկումներով:

Դասակարգային պայքարը (struggle for classes) ոչինչ է ծաւալած տեղի պայքարին (struggle for places) բաղդատած:

Պիտի կարենա՞նք հայուն «հայասիրութիւն»ը փոխարինել հայուն «հայրենատիրութեամբ»: Կը ծնի՞ այս մեծ երազը իրականացնելու կոչուած եւ իրականացնող ճառագայթող ղեկավարութիւնը:

Հարցումները խանգարող կրնան ըլլալ, բայց անոնք կը ծառայեն այսօրուան եւ վաղուան յստակացումներուն, առանց որոնց ղեկավարութիւն եւ քաղաքականութիւն կ’ըլլան ճահիճ: Նաեւ զանգուածներու արթնութեան, եթէ անոնք չեն ընդունած անյայտացման ընթացքը որպէս բնական, եւ թափով մտնեն տոկալու եւ տեւելու անհանգստացնող պայքարին մէջ:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ԵԱՀԿ-Ի Ա.Մ.Ն.-Ի ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ ՈՒՈՐԼԻՔԻ ՀԵՏ
Next post Հայու Հոգիի Ռիթմը

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles