Հայ Լեզուի Գործնականութիւնը

0 0
Read Time:5 Minute, 36 Second

p7c

Րաֆֆի Սարգիսեան

Սփիւռքի մէջ սակաւ են այն գաղութները ուր հայ լեզուն ու մշակոյթը առանց ճիգի կը մնայ գործնական անձի մը առօրեային մէջ: Ըսել կ՚ուզեմ թէ ընդհանրապէս, սփիւռքեան գաղութներէ ներս, հայ մը իր օրը կրնայ անցնել, ոչ թէ միայն՝ առհասարակ առանց հայերէն խօսելու պէտքը զգալու, եւ կամ գործածելու առիթը չունենալու: Ուրեմն ի՞նչ կ՚ըլլայ երբ լեզուն չի գործածուի: Ինչպէս յաճախ «Արաբերէնս կը մոռնամ»-ները կը լսեմ միջին արեւելքէն եկողներէն, Գանատա հաստատուելէ մի քանի տարիներէ ետք՝ այնպէս ալ կը լսենք նոյնը հայերէնի մասին երբ լեզուն գործնական ըլլալէ կը դադրի անձի մը համար: Հայ լեզուն հարկաւոր է գործնական պահել: Այս աշխատանքին մէջ կարեւոր դերակատարներն են հայկական կազմակերպութիւնները, դպրոցներն ու ընտանիքները:
Ե՞րբ է որ լեզուն կը դադրի գործնական ըլլալէ անձի մը համար արդեօք: Երբ անձ մը, կամայ թէ ակամայ, այլեւս պէտքը չի զգար գործածելու իր մայրենի լեզուն եւ կրնայ ապրիլ իր առօրեան առանց խօսելու, գրելու կամ կարդալու այդ լեզուով՝ լեզուի գործնականութիւնը կը դադրի: Այս մէկը տեղի կունենայ անձի մը տարբեր կեանքի հանգրուաններու եւ պայմաններու պատճառաւ: Օրինակ՝ յիշենք երկու վայրեր որ անձիք ամենաշատը կը յաճախեն:
Դպրոցական Կեանք
p7
Հայկական դպրոց յաճախող աշակերտը փաստօրէն աւելի յաճախ պիտի գործածէ խօսակցական եւ գրի հայերէնը քանի որ դպրոցական ծրագիրը այդ կը պահանջէ: Դպրոցէն ներս ան կը սորվի եւ կը գործածէ լեզուն նուազագոյնը գոնէ հայերէնի պահերու ընթացքին, միշտ կախեալ ըլլալով աշակերտի տարիքը եւ դպրոցի վայրը: Այսինքն՝ որոշ տարիքներու աւելի ժամ կը տրամադրուի հայերէնին եւ հետզհետէ կը նուազի երբ տեղական լեզուն կը սկսի աւելի ծանրանալ տեղական կրթական ծրագրի պատճառաւ. Իսկ՝ որոշ քաղաքներ, տեղական կրթական ծրագրի պայմանները աւելի կը պահանջեն քան՝ այլ քաղաքներ: Ինչպէս նկատած ենք, հետզհետէ հայերէն լեզուի գործածումը տան մէջ կը նուազի, հետեւաբար հայկական վարժարանները կը սկսին ստանձնել եւ տարբեր ձեւերու դիմել, աշակերտները հանրութեան կողմէ քաջալերուելու առիթներ ստեղծելով եւ լեզուի գործնականութիւնը մարմնաւորելով (հրատարակել գրութիւններ, աւելի յաճախ կազմակերպել թատերական եւ համերգներու ներկայացումներ, եւ այլն): Որքան դժուար աշխատանք է այս, հաւատացէ՛ք, նամանաւանդ երբ հայ ծնողը, որ իր զաւկին ամենէն օրինակելի անձն է, իր զաւկին հետ ինք այլ լեզուով կը հաղորդակցի: Բոլոր օրը հայ ուսուցիչները ջանք կը թափեն որպէսզի հայ լեզուն ապրեցնեն աշակերտին մէջ եւ բոլոր այդ ջանքերը ի զուր են, երբ հայ ծնողը «հայը հայուն հետ հայերէն կը խօսի» կարգախօսին հակառակ կ՚աշխատի:
Տուն եւ Ընտանիք
Սփիւռքի մէջ, տունը կը ներկայանայ որպէս հայ լեզուն պահելու վերջին ճակատը: Հոս է ուր հայկական դպրոց չի յաճախող (որպէս շրջանաւարտ) կամ չի յաճախած աշակերտը առիթը կ՚ունենայ մայրենի լեզուն սորվելու, զարգացնելու եւ գործնական պահելու: Հոս է, ուր գործի անցած ծնողը կարողականութիւնը ունի իր լեզուն գործածելու երբ տուն հասնի իր գործատեղիէն: Ո՞ր լեզուով կը պատմենք իրարու մեր օրուայ մասին, ո՞ր լեզուն կը խօսինք ճաշի սեղանին շուրջ, ո՞ր լեզուով վարժեցուցած ենք որ մեր զաւակները կամ կողակիցները մեզի հետ հաղորդակցին, ո՞ր լեզուի երգերը եւ մշակոյթը կը գերազանցէ մեր տանը մէջ:
Այո՛, հայ լեզուի փխրուն ճակատագիրը սփիւռքի մէջ՝ ենթակայ է հայ ընտանիքի վճռական որոշումներուն: Հայ ծնողը կրնայ ներկայանալ որպէս հայ լեզուի պահպանման ջատագովը, ապա նպաստել անոր վերելքին, եթէ ուզէ:
Տանը մէջ աւելի շատ փոփոխականութիւններ գոյութիւն ունին: Տան լեզուի գործածութիւնը կախեալ է մի քանի պայմաններէ որոնցմէ օրինակներ են՝ խառն կամ հայկական ամուսնութեան գոյութիւնը, ծնողքի հայեցի կրթութեան մակարդակն եւ ըմբռնման կշիռը, ծնողքի ծնեալ վայրը, մեծ ծնողներու ներկայութիւնը ընտանիքի մէջ եւ ազդեցութիւնը անոր վրայ: Թէեւ՝ կրնայ հայրն ու մայրը հայ ըլլալ բայց՝ տանը մէջ հայերէնը չի գործածուի կամ խառն ամուսնութիւն գոյութիւն ունենալ եւ բայց՝ տեղի ունենայ հայերէն խօսելու առիթներ, սակայն՝ որոշ պայմաններ աւելի տարբեր պատահմունքներ կ՚ընծայէ. ինչ որ ընդհանրապէս կախեալ է հայ ծնողի հայեցողութենէն որ կը բխի իր խառնուածքէն եւ աշխարհահայեացքէն: Եթէ ծնողները առաջնահերթ չի նկատեն հայեցի դաստիարակութիւնը, տան մէջ հայկական մթնոլորտ ստեղծելը եւ հայերէն խօսիլ, գրել եւ կարդալու արժէքը, լաւագոյն հայկական վարժարան յաճախող աշակերտն անգամ իր սորվածները կը մոռնայ նոյնիսկ՝ որպէս շրջանաւարտ՝ երբ հայկական վարժարանը անոր առօրեայի մաս չի կազմէր այլեւս:
Հայ ծնողը, պէտք է գնահատէ իր զաւկին հայրենաշունչ ստեղծագործութիւնները եւ արտայայտութիւնները: Իր սորված հայերէն երգն կամ արտասանութիւնը թող ընտանիքի հիւրերուն ներկայացնէ: Իր հայերէնով գրած ստեղծագործութիւնները թող տան պատերը զարդարեն:
Ստեղծագործել հայերէնով՝ ապա ապրեցնել լեզուն

p7b
Այն լեզուն, որմով նոր գրականութիւն կամ ստեղծագործութիւններ չարտադրուիր արդէն անկման մէջ է: Նոր գրականութեան կամ ստեղծագործութիւններու նուազումը կը նշանակէ որ նոր սերունդը կամ ինքնավստահ չի զգար այդ լեզուով արտայայտելու իր կարծիքները, կամ՝ կը հաւատայ աւելի ընդունելութիւն, քաջալերանք, համբաւ, եկամուտ կամ գործածութիւն կ՚ունենայ կամ կը շահի իր պատրաստածէն երբ ան կը պատրաստէ տեղական լեզուով: Այլ բառերով, լեզուի հանդէպ հաւատքը հետզհետէ կը կորսուի: Նոյնիսկ սոյն յօդուածս գրած ժամանակ ինքս մտածեցի, արդեօք այն խաւը որ պէտք է կարդայ այս յօդուածս, պիտի կարենա՞յ կամ պիտի ուզէ՞ հայերէնով կարդալ:
Հայ պատանիներու եւ երիտասարդներու մատակարարուած նոր գրականութեան նուազումը շատոնց զգալի է: Որպէս հայկական միջնակարգ կամ երկրորդական վարժարաններէ շրջանաւարտներ` այս տարրն է որ յատուկ ուշադրութեան կարիքը ունի: Ընդհանրապէս, կը տեսնենք հրատարակութիւններ որոնց նիւթն ու մակարդակը կը յարմարի աւելի մանուկներու, չափահասներու եւ երէցներու:
Հայ պատանիներուն եւ երիտասարդներուն հետագրգրութիւններու համաձայն գրականութիւնը միայն իրենց պիտի պահէ հետաքրքրուած հայերէնով, թէ ոչ առանց այն առօրեայ գործածման, որուն առիթը կ՚ընծայէր հայ վարժարանը, լեզուի գործածութիւնը ազդուօրէն բնականաբար կը նուազի:
Այս տարրին համար ամէնայ յուսադրիչը, հայերէն գրելու ու կարդալու առիթներ ստեղծելու, կը մնայ համացանցը՝ մասնաւորաբար ընկերային ցանցը (Facebook – դիմատետր, Twitter – դայլալյլիչ). ուր, շնորհիւ Unicode-ին եւ Nairi.com-ի մնան բառարաններու, հայ երիտասարդը ինքնավստահ եւ դիւրութեամբ կռնայ աւելի յաճախ արտայայտուիլ հայերէնով:
Ինչպէ՞ս ուրեմն քաջալերել հակառակը, ինչպէս ստեղծել հայերէն գրելու, կարդալու եւ խօսելու մշակոյթ եւ զայն տարածել որպէս ընդունուած եւ ակնկալուած կանոն: Այս հարցումին պատասխանը պէտք է որոնէ ամէն գաղութ իր իւրայատուկ պայմանները սերտելով: Պէտք է սերտել, որոշել եւ կարեւորագոյնը՝ գործադրել:
Հայկական կազմակերպութիւններ որոնց նախաձեռնութիւնները եւ յանձնախումբերը կը յաճախէ հայ ժողովուրդը՝ ամենափոքրէն ամէնէն երեցը, ունին յատուկ առիթը լեզուն վերածելու գործնական: Ըլլայ մշակութային, մարզական, ընկերային, եկեղեցական, սկաուտական կամ քաղաքական, հարկաւոր է ստեղծել այնպիսի միջավայր որ հայը առիթ ունենայ եւ ատեններ ստիպուած ըլլայ սորվելու, գործածելու եւ զարգացնելու լեզուն: Ժողովները վարել հայերէնով, հայերէն երաժշտութիւնը տիրէ հայկական հաւաքներու (ինչու չէ մենաշնորհ ըլլայ), դաստիարակչականները, ցուցմունքները, քաջալերական խօսքերը, քարոզները, բոլորը պահել հայերէնով: Եթէ մասնակցողներուն մէջ կան անձեր որոնք լեզուին ծանօթ չեն, պէտք է միջոց որդեգրել եւ առիթը ստեղծել որպէսզի անոնք ալ սորվին: Մեր նպատակը հայ լեզուի մակարդակը մեր գաղութներէն ներս պահելն է ու զարգացնել եւ ոչ թէ զինաթափուիլ ու յանձնուիլ հոսանքին: Օրինակ՝ դպրոցներ պէտք է կառուցենք, ոչ թէ արտօնենք որ փակուին, պէտք է մեծ զոհողութիւններով պահենք մեր մշակութային նախաձեռնութիւնները՝ ինչպէս երգչախումբերը եւ պարախումբերը ոչ թէ խոչընդոտներու դիմաց մեր վզերը ծռած պարտուինք: Յանուն մեր լեզուի եւ մշակոյթի գոյատեւման պէտք է պայքարինք: Ինչպէս մենք նախորդ սերունդէն, վաղը՝ գալիք սերունդը մեզմէ հաշիւ պիտի պահանջէ, ինչպիսի՞ կտակ պիտի յանձնենք:
Երբ օր մը մեր վարժարանի աշակերտներուն հարց տուի թէ ինչո՞ւ կարեւոր է մեր անցեալը յիշել, հայ լեզուն պահել, մեր քրիստոնէական հաւատքին ամուր կառչիլ: Երկրորդ դասարանի աշակերտ մը պատասխանեց— Պարոն Րաֆֆի, ամէն մէկ հայ ճրագ մըն է եւ երբ չի պահենք մեր պատմութիւնը, լեզուն եւ հաւատքը այդ ճրագները կը մարին եւ կը մնանք մութին մէջ: Այս աշակերտը իր փոքր հասակին կրցած էր ըմբռնել գաղափար մը որ մեր ժողովուրդի հասուն տարրէն ոմանք կը շարունակեն անտեսել:
Ուրեմն ճրագներ վարենք միասին, որպէսզի չմնանք մութին մէջ:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Մտորումներ Եկեղեցւոյ Մասին
Next post ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑ ՏՕՆԸ՝ ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ ՍՐԲՈՑ ՆԱՀԱՏԱԿԱՑ ՎԱՐԺԱՐԱՆՈՒՄ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles